Khi có dịp về các vùng quê ven thành phố, thị xã, hay dọc theo tuyến đường các tỉnh miền tây, nơi nào có ao đầm, ruộng lúa thì chúng ta sẽ dễ dàng thấy những bầy vịt con nhiều lứa tuổi được chăn nuôi theo kiểu nhỏ lẻ gia đình, quy mô 20-50 con, phần lớn không được tiêm phòng. Những đàn vịt hàng trăm con đã được nuôi dỗ sẵn sàng cho chạy đồng ngay khi có ruộng lúa gặt xong cũng khá nhiều.
Tình trạng chăn nuôi thủy cầm đan xen nối đàn, nhỏ lẻ như thế rất nguy hiểm, chính quyền và ngành thú y các địa phương sẽ không thể nào giám sát, quản lý nổi, cũng sẽ không có cách nào tiêm phòng hết. Càng không thể kiểm soát được việc giết mổ hay ngăn cấm bà con đừng nuôi, đừng bán chạy, hay đừng vứt xác vịt chết bừa bãi một khi có dịch xảy ra. Người dân vẫn hoàn toàn tự phát nuôi vịt thành phong trào và thờ ơ trước dịch cúm H5N1 đã xuất hiện trở lại trong vùng (ở Vĩnh Long, Trà Vinh). Ðiều này được chứng minh bằng những câu giải thích coi như không có gì xảy ra, kiểu như: "Nuôi chút đỉnh để may ra có mà làm kị cơm cho ông bà, nếu có lỡ bị dịch bệnh thì cho trăn ăn, hoặc có chết thì cũng không đáng là bao. Nuôi ít nên không tiêm phòng, vì thấy khó khăn quá!...". Hiện nay, nhiều địa phương gần như không còn mạng lưới thú y và cũng khó có vắc-xin đáp ứng cho việc tiêm phòng theo kiểu chăn nuôi "cò con" quá phức tạp như thế này.
Do nhiều nơi người dân vẫn nuôi vịt cúng cơm, đón thanh minh, hay thu mót lúa đổ sau mùa gặt như nêu trên, có nơi còn là vùng ổ dịch cũ, lại đang chuẩn bị bước sang mùa cúm gia cầm nên sẽ rất nguy hiểm. Hơn nữa, hiện nay trong nước đã có khá nhiều địa phương bị cúm gia cầm H5N1 tái phát. Nếu như ngay từ bây giờ chúng ta không khẩn trương có giải pháp ngăn chặn việc nuôi vịt nối đàn tự phát bằng nguồn giống không được kiểm soát, lại không được tiêm phòng đúng kỹ thuật, đúng quy định như thực tế đang diễn ra, thì bệnh cúm gia cầm H5N1 sẽ quay lại và lan rộng trong vùng chỉ còn là vấn đề thời gian.
Ðể ngăn chặn nuôi nhỏ lẻ và kịp thời đối phó có hiệu quả trước dịch cúm H5N1 nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian tới, các địa phương cần tiến hành điều tra, phát động thực hiện việc đăng ký nuôi và báo cáo tình trạng đàn vịt hiện có về mọi mặt, để có kế hoạch giám sát dịch bệnh, hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc, tiêm phòng và ngăn ngừa dịch bệnh. Sau khi hết ngày đăng ký và báo cáo, nếu hộ nuôi không thực hiện sẽ phải nộp phạt hoặc bị cưỡng chế tiêu hủy ngay, không bồi thường, dù chưa bị dịch bệnh, và sẽ không được hỗ trợ tiêu hủy khi có dịch. Nếu hộ nông dân không đăng ký, không tiêm phòng cho gia cầm, nếu để xảy ra dịch, ngoài chuyện phải bị tiêu hủy không được hỗ trợ còn phải chịu phạt thật nặng. Trong trường hợp cố tình gây nên dịch nghiêm trọng cần truy cứu trách nhiệm và bồi thường thiệt hại cho người dân trong vùng.
Phát động nông dân đăng ký nuôi gia cầm ổn định lâu dài. Nhiều hộ liên kết hình thành những tập đoàn, hiệp hội chăn nuôi thủy cầm, rồi ngành chức năng tập huấn kỹ thuật và buộc họ cam kết góp phần xây dựng vùng an toàn dịch bệnh. Các tổ chức này tự xây dựng mạng lưới thú y, tổ cộng tác viên kỹ thuật và hợp tác với kỹ sư chăn nuôi, bác sĩ thú y để nhờ tư vấn kỹ thuật trong "mối liên kết nhiều nhà". Cần bảo đảm dịch vụ đầu vào cho an toàn từ con giống đến thức ăn, thuốc thú y và các loại dịch vụ khác, cho đến đầu ra là tiêu thụ được sản phẩm sạch thông qua lò mổ công nghiệp, đạt tiêu chí an toàn vệ sinh thực phẩm.
Trong mỗi tập đoàn hay hiệp hội đó phải có quy chế giám sát chéo vấn đề dịch bệnh, hỗ trợ nhau trong chăm sóc gia cầm, gia súc. Cần cộng tác đầu tư trang thiết bị thiêu hủy bệnh phẩm bằng nhiệt (lò đốt bằng Biogas hoặc hấp ở nhiệt độ cao) ngay tại chỗ. Không vận chuyển bệnh phẩm đi xa và cũng không dùng hình thức chôn lấp, để bảo đảm mầm bệnh bị tiêu hủy triệt để ngay khi mới phát hiện. Khi xuất chuồng hoặc nhận giống từ ngoài vào phải được kiểm dịch chặt chẽ.
Về lâu dài, cần có chiến lược phát triển đàn thủy cầm cung cấp thịt, cung cấp giống tại chỗ và cần tiến hành quy hoạch vùng nuôi ổn định. Mỗi tiểu vùng cần quy định mô hình nuôi, đối tượng nuôi hướng thịt, hướng trứng, hay hướng cung cấp giống theo từng mùa vụ, từng vùng cho phù hợp nhằm "né" được bệnh. Mỗi đối tượng nuôi, chủ sở hữu sẽ được phép xây dựng chuồng trại tập trung theo đúng kỹ thuật. Người sản xuất giống phải được tập huấn kỹ, có cơ sở ấp nở đạt chuẩn, có đàn giống bố mẹ bảo đảm sạch bệnh và được bảo vệ đúng quy định. Không nuôi gối đầu nhiều lứa thủy cầm trong một tiểu vùng, một cánh đồng đối với loại giết thịt, mà phải dứt điểm từng vụ nuôi, rồi sau đó xử lý chuồng trại và cách ly có thời gian an toàn mới được nuôi lại.
Thực tế cho thấy, việc cấm nuôi vịt chạy đồng là không thể và cũng không nên. Vì sẽ có nhiều mối quan hệ tích cực trên đồng ruộng và lợi ích cho người nông dân từ nghề này nếu chúng ta biết tổ chức tốt và quản lý khoa học, đồng bộ và chủ động. Ngoài ra, có thể áp dụng hình thức chuồng nuôi di động để luân phiên chuyển vùng một cách có tổ chức hợp lý và khoa học (không quay lại nơi đã đi qua, đi từ hướng dưới gió ngược dần về trên gió...) vừa bảo đảm sức khỏe, tránh nguy cơ nhiễm bệnh cho đàn vịt, vừa góp phần khống chế sâu rầy, ốc bươu vàng. Sau khi đến nơi mới, sau mỗi vụ nuôi phải xử lý nền chuồng trại cũ. Nơi có dịch bệnh sẽ xử lý nền chuồng triệt để bằng nhiệt và hóa chất. Ðặc biệt, cần có phương án cách ly tốt gia cầm nuôi với chim, thú hoang và cả người lạ mặt cũng nên hạn chế, không cho đến vùng chăn thả.
Tổ chức lại việc chăn nuôi vịt là một đòi hỏi tất yếu và cấp bách trước tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp đang đe dọa khắp nơi. Mà mô hình tập đoàn, hiệp hội chăn nuôi thủy cầm sẽ là hình thức phù hợp để hình thành các trang trại tập trung. Qua đó người nuôi sẽ có thêm những lợi ích như được thông tin thị trường, được hỗ trợ vốn, kỹ thuật, chăm sóc thú y, tạo được thế mạnh với thị trường, không sợ bị ép giá. Cũng có thể hình thành quỹ an toàn chăn nuôi gia cầm để thay thế sự hỗ trợ từ Nhà nước khi có dịch bệnh hoặc giảm nhẹ thiệt thòi khi thị trường mất giá.
