Đây chính là mục đích của chương trình “Chuyện nhạc phố cổ” do Ban Quản lý Khu phố cổ Hà Nội phối hợp nhóm Đông Kinh cổ nhạc thực hiện tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ. Chương trình đầu tiên đã diễn ra vào tối 8-5 vừa qua, thu hút đông đảo khán giả.
Trung tâm Giao lưu Văn hóa phố cổ vào 20 giờ tối thứ bảy, một tiếng trống trầm và hồi chiêng ngân dài khiến người ta quên đi ngay bên ngoài là cảnh náo nhiệt của những tuyến phố đi bộ. Một “thế giới khác” được mở ra. Không phải là những sân khấu hào nhoáng với những ánh đèn nhấp nháy. Trước mắt khán giả là những chiếc chiếu cói được trải ra. Những chiếc đàn bầu, đàn nguyệt, nhị, đàn đáy… được dựng làm nền cho một không gian giản dị. Những nghệ sĩ, nghệ nhân biểu diễn trong một khoảng cách hết sức gần gũi với khán giả.
Trong khoảng hơn một giờ đồng hồ, Trung tâm Giao lưu Văn hóa phố cổ trở thành không gian của quá khứ. Lần lượt năm loại hình âm nhạc cổ truyền được đem đến khán giả: hát chèo, ca trù, chầu văn, hát tuồng, hát xẩm. Tất cả các tiết mục đều được chọn lọc kỹ càng, xứng đáng là những tiết mục đặc trưng cho từng loại hình nghệ thuật. Đó là bài “Thét nhạc”, hát theo lối cửa đình của ca trù; là trích đoạn tuồng “Hồ Nguyệt cô hóa cáo”; là “Cô Bơ”, đại diện cho loại hình diễn xướng chầu văn… Các tiết mục được thực hiện bởi những gương mặt ưu tú thuộc nhóm Đông Kinh cổ nhạc - nhóm nhạc được thành lập bởi những nghệ sĩ, nghệ nhân nặng lòng với cổ nhạc Việt Nam như: NSND Thu Hoài, NSND Xuân Hoạch, các NSƯT Thanh Bình, Công Hưng, Thanh Hà… và cả một số khách mời là những nghệ sĩ, nghệ nhân dân gian hàng đầu. Rất hiếm khi khán giả được thưởng thức giọng hát, tiếng đàn “mộc”, không qua bất kỳ phương tiện điện tử nào như khi đến với “Chuyện nhạc phố cổ”. Một điều thú vị khác, Ban Tổ chức cũng khôi phục hình thức “bỏ thẻ” - một hình thức tặng thưởng cho những nghệ nhân các loại hình nghệ thuật truyền thống trước đây. Cách thức tổ chức này đã thật sự góp phần tạo nên một không gian âm nhạc giống như hàng trăm năm trước.
Thăng Long vẫn được xem là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa. Trong lĩnh vực âm nhạc, nơi đây cũng hội tụ, kết tinh những gì đặc sắc nhất. “Chuyện nhạc phố cổ” không đơn thuần đem đến những tiết mục âm nhạc. Qua chương trình, Ban Tổ chức mong muốn khán giả hình dung được một cách khái quát âm nhạc truyền thống của Thăng Long - Hà Nội, gồm cả những loại hình phát tích tại Thăng Long, cũng như những loại hình nghệ thuật được du nhập và phát triển tại đây.
“Chuyện nhạc phố cổ” dự kiến sẽ được biểu diễn mỗi tháng một lần vào tối thứ sáu tuần thứ hai của tháng. Sau chương trình mở màn mang đến cái nhìn khái quát, những chương trình tiếp theo sẽ đi sâu giới thiệu, biểu diễn từng loại hình âm nhạc cổ truyền. Mới qua buổi diễn đầu tiên, nhưng có thể khẳng định, “Chuyện nhạc phố cổ” đã bước đầu thành công trong việc “kể chuyện” âm nhạc Thăng Long - Hà Nội.
NSND Xuân Hoạch chia sẻ, một sân khấu “mộc” theo lối cổ, không tăng âm là mơ ước của những người tâm huyết với âm nhạc truyền thống. Và nay, nghệ sĩ được thỏa nguyện thực hiện “Chuyện nhạc phố cổ”. Còn về phía khán giả, một khán giả trẻ tuổi đến dự chương trình, em Nguyễn Trang Nguyên (quận Cầu Giấy, Hà Nội), cho biết: “Em chưa hiểu gì nhiều về âm nhạc truyền thống, nhưng thưởng thức không khí nghệ thuật ở đây rất thú vị, nhất là khi nghe lời ca, tiếng nhạc ở khoảng cách gần, đam mê nghệ thuật của những nghệ sĩ, nghệ nhân được truyền sang khán giả”.
Thời gian qua, nhiều loại hình âm nhạc cổ truyền đã được giới thiệu tại Khu Phố cổ Hà Nội như: Hoạt động của Giáo phường Ca trù Thăng Long, Câu lạc bộ Ca trù Hà Nội tại Ngôi nhà Di sản (phố Mã Mây) và đình Kim Ngân (phố Hàng Bạc); hoạt động biểu diễn hát xẩm ở đền Quán Đế, chợ Đồng Xuân hay diễn xướng chầu văn tại ngã ba Lương Ngọc Quyến - Mã Mây… Các hoạt động này đã góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa Thăng Long - Hà Nội, bảo tồn nghệ thuật truyền thống và tăng sức hấp dẫn cho Khu Phố cổ. “Chuyện nhạc phố cổ” tiếp tục giới thiệu âm nhạc truyền thống một cách bài bản, và đầy tính uyên bác đến với công chúng, tạo thêm sự sinh động cho văn hóa phố cổ. Có lẽ, điều trăn trở duy nhất ở “Chuyện nhạc phố cổ” là tuổi đời các nghệ sĩ, nghệ nhân. Phần lớn các nghệ sĩ, nghệ nhân đều đã lớn tuổi. Điều này nhắc mỗi người về vấn đề xây dựng đội ngũ kế cận trong bảo tồn, phát huy nghệ thuật âm nhạc truyền thống hôm nay.
