Họa sĩ Nguyễn Hải và tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ

 * Thưa ông, từ một tượng nhỏ đặt trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, tượng Chiến thắng Điện Biên Phủ nay đã được đổ đồng dựng thành một tượng đài kỷ niệm chiến thắng lớn nhất của Việt Nam hiện nay-ông đã phải mất bao lần sửa để cho nó thành một tượng đài hoành tráng ngoài trời?

Tháng 1-2003, tôi cùng con trai (nhà điêu khắc Nguyễn Hải Nguyễn) ra Bắc sửa lại tượng. Tôi sửa theo yêu cầu của Hội đồng nghệ thuật.

Vì tượng đài đặt trên cao, nơi rất lộng gió. Chúng tôi phải sửa lại làm sao cho mọi chi tiết của tượng trở nên chặt chẽ. Thứ hai, lá cờ rất nặng, tôi phải hạ thêm một điểm đặt nữa cho chắc chắn. Từ hai điểm thành ba điểm đính lá cờ vào khối chung cũng không ảnh hưởng gì nhiều đến tượng.

Bố cục tượng năm 1965 rời rạc, chưa ra tượng đài, tôi kết cấu lại cho nó chỉn chu, vững chắc.

Khó lắm, làm tượng đài không phải chỉ có nghề nghiệp, mà còn cần tâm huyết lớn. Nghệ thuật cũng có phần may rủi nữa. Khi tôi làm xong, Hội đồng duyệt được, tôi rất mừng. Hội đồng xin sửa tiếp, tôi rất thoải mái làm ngay, vì đây là công việc chung. Tôi rất tôn trọng họ, vì họ toàn là đồng nghiệp có kinh nghiệm lâu năm trong nghề.

* Liệu sức khỏe có cho phép ông có mặt để chứng kiến lễ khánh thành tượng đài tại Điện Biên Phủ không?

- Từ lúc đổ đồng, tôi đi không vững nữa, phải vào viện liên tục. Phần nào làm được tôi đã hết sức. Quan trọng nhất là tôi đã hồi lại được cảm hứng sáng tác từ mấy mươi năm trước trong mình. Còn thì "nhân vô thập toàn" mà. Tôi muốn để con tôi ra ngoài đó, nó quay phim chụp ảnh về cho tôi xem, nó cũng có đóng góp công sức trong việc làm tượng đài này. Còn tôi, cũng muốn trực tiếp tham gia, nhưng e rằng sức khỏe không cho phép, tôi bị bệnh tim không đi được máy bay, nên tôi không chủ động được.

* Ông nói ông đã "hồi lại được cảm hứng từ mấy chục năm trước"?

- Khi trận Điện Biên diễn ra, tôi còn ở trong nam. Tôi là chiến sĩ vũ trang tuyên truyền của Tiểu đoàn 307 từ năm 1949.

Tôi làm họa sĩ trình bày báo và công việc văn hóa, chủ yếu đấu tranh trên mặt trận vũ trang tuyên truyền. Tiểu đoàn đã đánh nhiều trận rất oai hùng, góp lửa khói cho chiến dịch Điện Biên.

Năm 1955 tôi ra bắc, lúc đó không khí chiến thắng Điện Biên vẫn còn vang dội lắm, đồng bào ai cũng sục sôi niềm hân hoan đất nước sẽ được xây dựng lại từ đây. Khi đó tôi chưa là nghệ sĩ, nhưng tôi đã ấp ủ niềm hân hoan chung đó trong mình. Từ 1957-1963, tôi học xong trường Mỹ thuật, đến đầu năm 1964 bắt tay vào sáng tác, vừa làm vừa đi dạy học ở trường Mỹ thuật Công nghiệp. Lúc đó tôi chưa có xưởng đâu. Vừa làm vừa ăn ở lang thang, có khi còn đặt cả tượng trên giường để làm. Tối bỏ xuống để ngủ.

* Năm 1964, khi sáng tác tượng Chiến thắng Điện Biên Phủ trong lúc tình hình cả nước hết sức khó khăn, ông có bao giờ nghĩ rằng đến ngày tác phẩm ông ấp ủ trong lòng chừng ấy năm trời sẽ trở thành một tượng đài đồ sộ như ngày nay không?

- Có chứ, nếu không nghĩ rằng có ngày nó được dựng lớn như vậy, tôi sẽ giảm đi hứng thú sáng tác rất nhiều. Tôi rất hào hứng, tôi hy vọng tác phẩm ấy có tương lai. May mà sau đó tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật mua, giữ lại trong Bảo tàng. Nếu Bảo tàng không mua thì có lẽ nó nằm phủ bụi ở một nơi nào đó rồi.

---------

Họa sĩ Nguyễn Hải sinh năm 1933 tại Hậu Thành, Cái Bè, Tiền Giang.

* Năm 1949-1954 là chiến sĩ thuộc tiểu đoàn 307.

* 1956-1963: Học điêu khắc tại Trường Mỹ thuật Hà Nội.

* Từ 1964, là giảng viên điêu khắc tại Trường Mỹ thuật Công nghiệp rồi công tác tại Hội Mỹ thuật cho đến lúc về nghỉ tại TP Hồ Chí Minh.

* Năm 2000, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: Nguyễn Văn Trỗi; Gióng; Chiến thắng Điện Biên Phủ; Mùa xuân chiến thắng; Đài tưởng niệm Hòa Bình.