Từ ngày 1-9 trở đi, các tàu cao tốc cánh ngầm lắp một động cơ sẽ tạm dừng hoạt động, không được cấp phép rời cảng, bến. Ðồng thời, một loạt các quy định về quản lý được siết chặt nhằm bảo đảm an toàn đối với loại hình này.
Nguy cơ cao
Từ khi có dịch vụ tàu cao tốc cánh ngầm, khách du lịch cũng như người dân đi lại khá thuận lợi, rút ngắn đáng kể thời gian. Tuy nhiên, tàu cao tốc cánh ngầm lại là nỗi kinh hoàng đối với các tàu, thuyền khác bởi những "cột sóng nhân tạo" cao hơn 1 m, bước sóng dài tới 25 - 30 m. Chúng tôi đã nhiều lần thót tim với những "chuyến đi bão táp" trên tàu cao tốc cánh ngầm từ TP Hải Phòng đi Cát Bà. Những con tàu cao tốc cánh ngầm có vẻ ngoài rất bắt mắt, song nội thất và máy móc lại khá cũ kỹ, trên tàu thường xuyên diễn ra cảnh "nhồi nhét" khách. Hằng ngày, hàng chục lượt tàu cao tốc hoạt động trên tuyến sông Cấm, trong khi luồng lạch hẹp, nhiều phương tiện thủy lưu thông, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Bắt đầu từ bến Bính đến kênh Cái Tráp, tàu thường phóng hết tốc lực, cuộn sóng dữ dội, những con thuyền nhỏ mỗi khi thấy tàu phải dạt ra từ xa, nương theo con sóng, nếu không chắc chắn sẽ bị lật. Các tàu lớn làm hàng khu vực Cảng Hải Phòng cũng chung số phận, sóng do tàu cao tốc tạo nên khiến nhiều tàu công-ten-nơ đang làm hàng bị chao đảo, va đập, ảnh hưởng đến xếp dỡ và nguy hiểm với phương tiện và công nhân đang vận hành. Trên luồng sông như vậy, khi ra đến cửa biển, hôm nào biển lặng còn đỡ, khi biển động mới thật sự là cực hình với hành khách. Tàu chao lắc, mỏng manh như chiếc lá, sóng táp từng đợt vọt qua mạn tàu, tưởng như có thể lật bất cứ lúc nào.
Ngày 8-8 vừa qua, khi cơn bão số 6 vẫn chưa tan trên vùng biển Hải Phòng, lệnh cấm các phương tiện ra khơi vẫn còn hiệu lực, nhưng tàu cao tốc Catba Horizon 06 (số hiệu HP-3663) vẫn bất chấp lệnh cấm, tự ý xuất bến Bính chở 40 hành khách ra bến Cái Viềng (đảo Cát Hải). Khi lực lượng chức năng phát hiện đuổi theo, con tàu này đã kịp đi được nửa chặng đường, cơ quan chức năng đành phải để cho tàu tiếp tục hành trình, xử lý sau. Trước đó không lâu, cũng tại bến Bính, một tàu cao tốc chở quá số người quy định, khi bị đoàn thanh tra liên ngành yêu cầu ngừng chạy, thuyền trưởng đã nổ máy... chạy thẳng ra đảo Cát Bà, chở theo luôn cả cán bộ thanh tra. Gần 30 tàu cao tốc hoạt động trên tuyến Hải Phòng đi Cát Hải, Cát Bà hầu hết là tàu cũ được mua lại từ nước ngoài, đã được sử dụng trung bình 15 năm, nhiều lần hoán cải thành tàu chở khách tuyến thủy nội địa. Chuyện chở quá số khách quy định xảy ra thường xuyên đối với các tàu cao tốc cánh ngầm, thậm chí có tàu còn chở số khách vượt quá hai lần so với quy định. Nếu chẳng may gặp sự cố, hành khách không biết bấu víu vào đâu vì lấy áo phao rất khó khăn và thiết kế tàu chỉ có một cửa ra vào rất nhỏ.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) quốc gia Nguyễn Hoàng Hiệp, với đặc thù là loại tàu pha sông - biển, hoạt động của tàu cao tốc cánh ngầm tại các tuyến thủy nội địa lâu nay đã tiềm ẩn nhiều nguy cơ xảy ra tai nạn nghiêm trọng. Thống kê cho thấy, tuy số người chết vì tai nạn đường thủy hiện chỉ chiếm tỷ lệ 1% so với tai nạn đường bộ, nhưng hầu hết các vụ tai nạn đường thủy đều để lại hậu quả nghiêm trọng, tác động xấu đến đời sống xã hội. Hiện cả nước có 224 tàu cao tốc cánh ngầm, đã sử dụng bình quân 13,5 năm, trong đó có hai tàu đã sử dụng hơn 25 năm. Không ít chiếc trong số này lắp một động cơ, chỉ phù hợp chạy trong sông, khi ra biển, gặp sóng lớn dễ xảy ra chết máy và nguy cơ lật tàu rất cao.
Ðội tàu cao tốc trên tuyến vận tải thủy chở khách Vũng Tàu - TP Hồ Chí Minh khá già nua, cũ kỹ, hầu hết được mua về hơn chục năm nay, hỏng hóc, chết máy và trôi dạt trên sông, biển là chuyện thường xảy ra. Việc bảo đảm luồng lạch cho tàu cao tốc cũng hết sức quan trọng, đường thủy nội địa ở nước ta, môi trường không bảo đảm khiến chân vịt của tàu có thể bị vướng vào chướng ngại vật như rác, cành cây trôi trên sông, gây nguy hiểm.
Siết chặt quản lý
Ngày 20-8, Bộ GTVT ban hành văn bản yêu cầu tạm dừng hoạt động tàu cao tốc cánh ngầm lắp một động cơ từ ngày 1-9, nhằm bảo đảm ATGT đường thủy nội địa. Theo đó, Bộ yêu cầu các Sở GTVT thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Hải Phòng chỉ đạo các cảng vụ đường thủy nội địa tạm thời không cấp phép rời cảng, rời bến đối với các tàu cao tốc cánh ngầm lắp một động cơ để kiểm tra các điều kiện về an toàn theo quy định. Các đơn vị chức năng của Bộ và các Sở GTVT nêu trên kiểm tra chặt chẽ điều kiện về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường của tàu loại này; điều kiện bảo đảm an toàn đối với luồng hàng hải, cảng, bến thủy nội địa đón trả khách, đồng thời đề xuất các điều kiện bảo đảm an toàn trước khi cho hoạt động trở lại. TP Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu cũng đã nhiều lần kiến nghị Bộ GTVT xem xét không cho phép tàu cánh ngầm lắp một động cơ hoạt động do hành trình đi qua cửa biển Cần Giờ và vịnh Gành Rái, điều kiện khai thác không thuận lợi, thường có gió to, nhất là vào mùa mưa bão.
Theo đánh giá của Bộ GTVT, hoạt động vận tải hành khách bằng tàu cao tốc cánh ngầm thời gian qua đã xảy ra nhiều sự cố, tai nạn và tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất ATGT hàng hải và đường thủy nội địa. Trong năm 2012, cả nước đã xảy ra sáu vụ va chạm, chết máy, hỏng máy giữa hành trình và gần đây nhất, ngày 26-7, tàu cánh ngầm bị chết máy trên sông Lòng Tàu (Ðồng Nai) đã trôi dạt và va chạm với phao tiêu trên luồng. Ngoài ra, tình trạng tàu cao tốc cánh ngầm chở quá số người quy định vẫn còn xảy ra, gây bức xúc trong dư luận.
Theo Thứ trưởng GTVT Nguyễn Văn Công, nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo đảm an toàn đối với tàu cao tốc chở khách trên các tuyến đường thủy, Bộ GTVT đã yêu cầu các cơ quan liên quan hoàn thiện thủ tục để Bộ trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định về niên hạn sử dụng của phương tiện thủy cao tốc chở khách; nghiên cứu, báo cáo về thiết bị giám sát hành trình (hộp đen) đối với tàu cao tốc, bảo đảm nguyên tắc hộp đen phải hoạt động hiệu quả, kết nối với các cơ quan quản lý, lực lượng tìm kiếm, cứu nạn; hướng dẫn chủ tàu những thông tin cần thiết để khai thác; đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về điều kiện kinh doanh vận tải đường thủy nội địa phù hợp thực tiễn.
Cục Ðăng kiểm Việt Nam chỉ đạo các đơn vị đăng kiểm thực hiện nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật về đăng kiểm phương tiện thủy, tuyệt đối không cấp Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường nếu phương tiện không bảo đảm điều kiện an toàn theo quy định. Bộ yêu cầu trước ngày 31-8, Cục hoàn thành rà soát, kiểm tra việc cấp giấy chứng nhận đăng kiểm cho các tàu chở khách, đặc biệt đối với tàu cao tốc; nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định kỹ thuật liên quan đến rút ngắn chu kỳ đăng kiểm đối với tàu cao tốc chở khách hoạt động hơn 20 năm (theo hướng ba tháng/lần), quy định các tín hiệu trên thiết bị cứu sinh,... nhằm nâng cao độ an toàn cho hành khách.
Bộ giao Cục Hàng hải nghiên cứu, đề xuất việc hạn chế tốc độ của tàu cao tốc tại các luồng hàng hải có mật độ giao thông lớn; mô hình tìm kiếm cứu nạn (TKCN), chế độ thông tin liên lạc, báo cáo và cơ chế phối hợp triển khai TKCN khi xảy ra tai nạn, sự cố; hoàn thành trước ngày 15-9 việc đăng ký số điện thoại đặc biệt của lực lượng TKCN và thông báo rộng rãi trên phương tiện thông tin đại chúng cho tất cả các chủ tàu, yêu cầu chủ tàu phải niêm yết số điện thoại đặc biệt tại nơi dễ nhìn thấy trên tàu, phổ biến cho hành khách để có thể thông tin liên lạc kịp thời khi xảy ra sự cố,...
