Hiểm họa từ “hung thần xa lộ”

Khoảng 14 giờ 30 phút ngày 9-12, tại đèo Kéo Pựt (thuộc địa phận xã Quốc Toản, huyện Trà Lĩnh, Cao Bằng), đoạn từ huyện Quảng Uyên đi TP Cao Bằng, xảy ra một vụ tai nạn thảm khốc do xe container gây ra làm bốn người chết tại chỗ, ba người sau đó cũng tử vong tại bệnh viện và 10 người bị thương. Trong lúc có nhiều người đứng xem và cứu hộ nạn nhân một vụ tai nạn thì bất ngờ một chiếc xe container đi với tốc độ cao lao từ đèo Kéo Pựt xuống. Thấy đám đông người và phương tiện trên đường, lái xe phanh gấp, rơ-moóc đã văng ra ngang đường và quét toàn bộ đám đông người xuống vực.

Đây chỉ là vụ TNGT nghiêm trọng mới đây do xe container gây ra, còn những vụ tương tự trên khắp các cung đường mà thủ phạm là các xe tải nặng thì nhiều không kể xiết. Có nhiều vụ TNGT đã “xóa sổ” toàn bộ một gia đình, hoặc khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh tán gia bại sản. Xe tải nặng khi lưu thông trên đường là nguồn nguy hiểm cao độ, chỉ cần lái xe bất cẩn, thiếu kinh nghiệm xử lý là có thể gây ra thảm họa.

Yêu cầu đối với lái xe tải nặng ngoài đủ sức khỏe phải có đạo đức nghề nghiệp, tính cách điềm đạm, am hiểu tính năng của xe, luật lệ giao thông và có kinh nghiệm xử lý khi gặp sự cố. Hiện nay, rất nhiều lái xe container tuổi đời rất trẻ, “bằng lái còn thơm mùi mực” đã vi vu dọc tuyến bắc - nam. Không ít lái xe tải nặng xuất phát từ phụ xe là những thanh niên vùng nông thôn không có nghề nghiệp, từ tay cuốc tay cày, đường sá chưa thạo, chỉ học lỏm, học mót, chạy xe ở đoạn đường ngắn đã tìm cách mua tấm bằng C, FC để chạy xe.

Những chiếc xe tải nặng tự nó không thể gây ra chết chóc hay thảm họa. "Hung thần" thật sự chính là người ngồi sau tay lái. Những kẻ làm, lưu hành và mua bán, sử dụng bằng giả đã gián tiếp biến chiếc xe thành cỗ máy giết người di động. Các cơ sở đào tạo lái xe buông lỏng quản lý, chỉ tập trung vào doanh thu, lợi nhuận mà xao nhãng việc đào tạo, rèn luyện khả năng xử lý của học viên. Cùng với đó là các cơ quan chức năng buông lỏng quản lý ở các trường đào tạo lái xe, dễ dãi trong đào tạo, vô hình trung tạo ra những “hung thần” trên đường.

Ngay chương trình đào tạo lái xe chuyên nghiệp, nhiều người trong nghề cũng nhận định là vừa thừa, vừa thiếu. Việc sát hạch trên sa hình do “chíp” chấm điểm, nếu học viên tập nhiều lần sẽ đạt, nhưng khi lái thực tế trên đường xử lý lại rất kém. Ngay cả khi tập lái trên 1.000 km đường trường cũng chưa hẳn đã có được các kỹ năng lái xe trong mọi địa hình, tình huống. Thời gian học theo quy trình, chỉ có thể cung cấp các kỹ năng cơ bản, còn tích lũy tiếp theo và vận dụng như thế nào phụ thuộc toàn bộ vào quá trình hành nghề của người lái.

Trong thời gian qua, Bộ Giao thông vận tải đã có nhiều biện pháp chấn chỉnh quy trình học và sát hạch lái xe. Ngoài việc tăng cường thanh tra, phát hiện và xử lý nghiêm các cơ sở đào tạo, còn phối hợp đơn vị chức năng như công an hoặc chính doanh nghiệp vận tải để rà soát, xử lý các lái xe vi phạm.

Nguyên nhân gia tăng tai nạn trong thời gian gần đây đối với xe tải nặng có nhiều yếu tố. Ban đầu, xuất phát từ một số doanh nghiệp vận tải tuyển dụng lái xe chưa kỹ, lại khoán số chuyến, sử dụng lái xe không đúng quy định, không tôn trọng luật lao động, không thực hiện đúng các quy định hiện hành trong tuyển dụng. Tuy các cơ quan chức năng đã tăng cường các biện pháp thanh tra, nhưng việc kiểm tra hoạt động của các trung tâm đào tạo lái xe vẫn mang tính hình thức và đối tượng bị kiểm tra rất dễ đối phó. Một lý do khác khiến TNGT gia tăng, ngoài quy trình đào tạo, sát hạch có “vấn đề”, còn do việc xử lý tài xế gây tai nạn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe.

Trước khi biết điều khiển xe, người ngồi sau tay lái phải biết quý trọng tính mạng của mình và người khác. Khi chọn nghề này để chăm lo cho gia đình và tương lai, họ phải hiểu rằng sự bất cẩn, chủ quan có thể nghiền nát tương lai của mình và của người khác. Rất tiếc, bài học về đạo đức nghề nghiệp đã không được chú trọng trong chương trình đào tạo.