Giảng lịch sử Việt Nam tại Mỹ

Nhận lời mời của Trung tâm Việt Nam học thuộc Trường đại học Texas (Mỹ), Trung tướng-PGS Nguyễn Đình Ước đã sang tham dự cuộc hội thảo về trận đánh Ia-đrăng - Plây-me, được tổ chức tại thủ đô Washington. Cuộc hội thảo có chừng 100 người tham gia.

Trong thời gian công tác tại Mỹ, ông đã giảng bài cho sinh viên khoa sử Đại học Texas về những nét đặc sắc của lịch sử Việt Nam, trao đổi với các sinh viên sau đại học - từ nhiều quốc tịch khác nhau: Mỹ, Trung Quốc, Việt Nam, Jamaica... và trả lời các câu hỏi về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam.

Mở đầu bài giảng về những nét đặc sắc của lịch sử Việt Nam cho sinh viên, Trung tướng nói:

- Việt Nam có hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Trong đó 12 thế kỷ có chiến tranh. Việt Nam đã tiến hành 18 cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và hơn 100 cuộc khởi nghĩa và chiến tranh giải phóng.

Việt Nam đã thắng các cuộc chiến tranh xâm lược của nhiều nước lớn ở châu Á và phương Tây. Nhưng cũng có ba lần thất bại: An Dương Vương mất cảnh giác, do bị Triệu Đà xen vào nội bộ gây chia rẽ; Hồ Quý Ly do phòng ngự tiêu cực, có chú ý tới quốc phòng nhưng không dựa được vào dân nên thất bại; triều Nguyễn do bạc nhược, để mất nước “cõng rắn cắn gà nhà".

Ông nói: Việt Nam có một đặc điểm là đã có nhà nước đầu tiên từ khi Vua Hùng dựng nước cách đây hơn 2000 năm. Chủ tịch Hồ Chí Minh khi tới Đền Hùng, gặp các cán bộ của Sư đoàn 308 và hỏi các chú có biết Vua Hùng là ai? Không đợi mọi người phải suy nghĩ, Bác Hồ trả lời ngay: Vua Hùng là người sáng lập ra nhà nước đầu tiên của nước ta. Việc Việt Nam có một nhà nước đầu tiên, hình thành một quốc gia sớm như thế là rất quan trọng. Về sau Hai Bà Trưng khởi nghĩa cũng nói: Một là xin rửa quốc thù, hai là nối lại nghiệp xưa Vua Hùng. Các dịp kỷ niệm Vua Hùng thường là nói về tổ tiên, giỗ Tổ là đúng nhưng ý nghĩa về nhà nước chưa được sâu sắc. Nhà nước Việt Nam ngày nay có 54 dân tộc anh em đoàn kết trong một quốc gia có Hiến pháp. Một nhà nước có thể chế, Hiến pháp, luật pháp. Bác Hồ đã nói vấn đề này ngay hôm trước khi về tiếp quản Thủ đô. Đây là một nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh.

Thứ hai là Việt Nam có bản sắc văn hóa dân tộc rõ ràng. Trung tướng Nguyễn Đình Ước lấy dẫn chứng về lối sống là một biểu hiện của một nền văn hóa, đó là người Việt có tiếng nói chung là tiếng Việt. Người Hán để răng trắng, người Việt răng đen, người Hán để tóc ngắn, người Việt tóc dài, người Việt có chữ Nôm, phụ nữ Hán mặc quần, phụ nữ Việt mặc váy, không bó chân... Ông nói, Việt Nam đã bị đô hộ 1000 năm, nếu chúng tôi không có bản sắc văn hóa riêng thì đã bị đồng hóa từ lâu. Nhưng vì đã có nhà nước đầu tiên, có cương vực lãnh thổ, có thủ đô, đặc biệt có bản sắc văn hóa dân tộc nên đã vùng lên giành lại được độc lập.

Việt Nam (thế kỷ 13) đã ba lần thắng quân Nguyên Mông, mạnh nhất Âu, Á lúc bấy giờ. Các học giả của Hàn Quốc sang Việt Nam đã nói khi quân Nguyên Mông đánh sang Hàn Quốc thì vua phải chạy và đầu hàng, Việt Nam đã đứng lên chống lại. Như vậy để thấy được sức mạnh, ý chí và tài năng của người Việt Nam.

Việt Nam thời Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã từ khởi nghĩa tiến lên chiến tranh giải phóng kéo dài 10 năm mới đi đến thắng lợi cuối cùng. Quang Trung đã thần tốc đánh bại 29 vạn quân Thanh. Đây là một vị tướng không thua một trận nào. Tiếp đến là thời đại Hồ Chí Minh, thời đại đã kế thừa được truyền thống của dân tộc, phát huy được đến đỉnh cao và tiếp thu được tinh hoa văn hóa của nhân loại mà một trong những tinh hoa ấy là chủ nghĩa Mác - Lê-nin. Vì thế, Việt Nam chẳng những có ý chí, có truyền thống, có nghệ thuật quân sự độc đáo mà trí tuệ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh đã được nâng cao ngang tầm thời đại, vượt lên trên tính toán của nhiều nước trong các cuộc chiến tranh.

Trước đây, năm 1882, Pháp chỉ có 500 quân lấy thành cổ Hà Nội trong một ngày; một tiểu đội vào lấy Ninh Bình trong 6 tiếng đồng hồ, đến khi có Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống Pháp mở đầu Toàn quốc kháng chiến ở Thủ đô, lúc đầu tưởng chỉ giữ được một tháng nhưng quân và dân Thủ đô đã kiên trì cuộc chiến đấu với 4.500 quân Pháp trang bị hiện đại ở ngay trong nội thành trong hai tháng, sau rút ra với một trung đoàn (có bốn tiểu đoàn), lúc đó Việt Nam chưa có nước nào viện trợ. Như vậy, chỉ nói riêng về việc đó đã thấy được thời đại Hồ Chí Minh đã tạo nên một sức mạnh mới cho dân tộc Việt Nam.

Điện Biên Phủ trong thời đại Hồ Chí Minh, trong một trận đánh tiêu diệt 21 tiểu đoàn tinh nhuệ quân viễn chinh Pháp. Theo Trung tướng, cứ trông quả tạ thì biết rõ sức mạnh của người lực sĩ, một lần nhấc bổng 21 tiểu đoàn quân viễn chinh Pháp thì mới thấy sức mạnh của dân tộc Việt Nam tới mức nào. Huyền thoại Phù Đổng trở thành sự thật.

Từ trước tới nay, Việt Nam có chiến tranh nhân dân nhưng chiến tranh toàn dân phát triển đến đỉnh cao là ở thời đại Hồ Chí Minh, dường như huy động, tổ chức ra tiền tuyến được cả dân tộc, cả lực lượng chính trị và quân sự, cả thành thị, nông thôn và vùng rừng núi. Luôn đổi mới cách đánh được thể hiện trong lịch sử Việt Nam từ lúc chống quân Tần cho tới các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Cuộc tiến công đồng loạt Tết Mậu Thân (1968), đưa chiến tranh vào 41 thành phố, thị xã trong vòng 2 đêm ở miền Nam là một sự sáng tạo. Trong lịch sử chiến tranh thế giới chưa từng xuất hiện loại hình tiến công như thế. Chúng tôi phải luôn thay đổi cách đánh. Nếu đánh ở Khe Sanh giống như ở Điện Biên Phủ thì chưa chắc chúng tôi đã thắng. Thời đại Hồ Chí Minh là thời đại đánh thắng hai đế quốc to, thời đại mà Việt Nam chẳng những đi tiên phong trong phong trào giải phóng dân tộc mà còn theo kịp tiến bộ của thời đại.

Từ các cuộc chiến tranh đó, chúng tôi thấy ở Việt Nam dựng nước phải đi đôi với giữ nước là một bài học. Hơn nữa, chiến đấu cho chính nghĩa chống quân xâm lược nước ngoài ngay trên đất nước mình, có sức mạnh của toàn dân, có truyền thống, có trí tuệ ngang tầm với thời đại nên "nhỏ mới thắng lớn".

Trong cuộc trao đổi thẳng thắn và thoải mái giữa Trung tướng Nguyễn Đình Ước và các sinh viên sau đại học của Trung tâm Việt Nam học, nhiều câu hỏi đã được nêu ra.

Một sinh viên hỏi: Thưa Trung tướng, ông nhận xét thế nào về các nước lớn và mối quan hệ của Việt Nam với các nước lớn hiện nay?

Trung tướng trả lời: Việt Nam chúng tôi từ xưa đã từng chiến đấu với phong kiến phương Bắc, và sau này là phát-xít Nhật Bản, Pháp và Mỹ, chúng tôi đều kết thúc thắng lợi, sau khi kết thúc thắng lợi, chúng tôi hòa hiếu. Chúng tôi là một dân tộc văn minh, không giữ mãi hận thù vì Nguyễn Trãi đã nói, hận thù chỉ kêu gọi trả thù, oán mãi không thôi. Một dân tộc cứ nuôi mãi hận thù không phải là dân tộc văn minh. Chúng tôi hòa hiếu vì sống trên hành tinh còn phải làm ăn qua lại với nhau, còn có mối quan hệ hữu nghị và đó cũng là tư tưởng Hồ Chí Minh.

Từ khi lập nước tới nay, chưa bao giờ Việt Nam có mối quan hệ bình thường với tất cả các nước lớn trên thế giới như ngày nay. Việt Nam có quan hệ hữu nghị truyền thống với Trung Quốc, một nước xã hội chủ nghĩa láng giềng. Việt Nam có quan hệ hợp tác phát triển với Nhật Bản, Pháp, Mỹ, Nga, Anh, Ấn Độ,... và có một vị thế quốc tế thuận lợi, vì thế không lý do gì không giữ vững vị thế đó. Mỹ là một nước hiện đại, công nghiệp phát triển, kinh tế giàu, chúng tôi muốn tăng cường quan hệ hòa bình và hợp tác để xây dựng kinh tế, phát triển khoa học công nghệ trên cơ sở tôn trọng độc lập chủ quyền, không can thiệp vào nội bộ, hai bên cùng có lợi. Chúng tôi hiểu rất rõ nước lớn có vị trí quan trọng trên trường quốc tế, Việt Nam muốn có quan hệ hữu nghị với các nước lớn, đồng thời không lệ thuộc vào một nước nào.

Khi ông Mc Namara sang hội thảo tại Hà Nội có nói sai lầm khủng khiếp của Mỹ là không hiểu chủ nghĩa dân tộc của Việt Nam. Mỹ luôn cho rằng Việt Nam phụ thuộc vào các nước cộng sản lớn, nhưng thực tế ông Kissinger cũng phải thừa nhận rằng mọi công việc của Việt Nam được quyết định là ở Hà Nội.

Tư tưởng Hồ Chí Minh có một điểm rất đặc sắc đó là phải hiểu được thời đại và huy động được sức mạnh của thời đại, để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Một sinh viên Mỹ muốn biết, trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Cụ Hồ đi Côn Minh làm gì?

Trung tướng cho biết, trước Cách mạng Tháng Tám, Việt Nam cứu được một phi công Mỹ bị Nhật bắn rơi ở vùng Việt Bắc. Việt Nam đứng về phía đồng minh chống phát-xít nên muốn có mối liên hệ với đồng minh để hợp tác với đồng minh cùng chống phát xít. Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân việc anh em du kích đưa tên phi công Mỹ đến Côn Minh để trao cho Tập đoàn không quân Mỹ ở đó, nên đã cùng đi. Đến nơi tướng Chennault tiếp, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói cuộc chiến đấu của Việt Nam đứng về phía đồng minh chống phát-xít Nhật. Chennault có hỏi Việt Nam cần gì, Hồ Chí Minh nói cần vũ khí, điện đài, thuốc men. Chennault đã tặng Hồ Chí Minh một bức ảnh có chữ ký, 4 khẩu súng "côn", thuốc, tiền Mỹ... và hứa sẽ đưa tới một đơn vị Mỹ có mang theo điện đài. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ lấy súng và thuốc, trả lại tiền Mỹ.