Gia  đình thời hiện đại: Quý tử và vấn đề mất cân bằng giới tính

Tiến sĩ Khuất Thu Hồng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội cho biết- nhiều báo cáo gần đây đã cho rằng nhiều nước châu Á đang chứng kiến sự thiếu hụt đáng kể về trẻ em gái.

Theo nghiên cứu của Daniel Bi-lan-gơ và Khuất Thị Hải Oanh (2007), từ năm 2000 trên toàn thế giới, khoảng 95 triệu bé gái và phụ nữ được cho rằng đã "biến mất", trong đó 38 triệu phụ nữ ở Ấn Ðộ và 43 triệu ở Trung Quốc. Tuy nhiên, dư luận xã hội vẫn chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này và chưa coi đó như là một vấn đề nghiêm trọng liên quan đến quyền con người, xã hội và nhân khẩu học.

Cho đến gần đây, khi tỷ lệ mất cân bằng giới tính đã  vượt qua con số 120 ở một số vùng tại các nước này, nghĩa là cứ 120 bé trai mới có 100 bé gái (con số này ở Việt Nam đang vào khoảng 110 theo điều tra biến động dân số năm 2006). Người ta mới giật mình nhận ra rằng chẳng bao lâu nữa, cấu trúc lực lượng lao động, cũng như nền kinh tế quốc gia sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Một trong những hậu quả xã hội chính của sự mất cân bằng này là hàng triệu đàn ông sẽ phải đối mặt với thách thức ngày càng nhiều trong việc tìm vợ khi họ đến tuổi kết hôn, nhất là đàn ông trong nhóm địa vị kinh tế xã hội thấp và giáo dục hạn chế. Do đó có thể nảy sinh các hành vi  làm mất trật tự và an ninh xã hội. Một vấn đề nữa cũng có thể nảy sinh là gia tăng số lượng các phụ nữ và trẻ em bị buôn bán phục vụ cho nền công nghiệp mại dâm và cho mục đích kết hôn...

Nguyên nhân của tình trạng này đã quá rõ, việc tránh sinh con gái là một trong những hệ quả của thái độ trọng nam khinh nữ vốn rất phổ biến ở nhiều nước châu á. Tỷ lệ ngày càng tăng số bé trai được sinh ra ở một chừng mực nào đó cũng là tác dụng phụ của việc áp dụng các chính sách về dân số và kế hoạch hóa gia đình nhằm mục đích giảm sinh.

Nếu buộc phải lựa chọn, các cặp vợ chồng đang khao khát có ít nhất một con trai và không được phép mở rộng quy mô gia đình sẽ chấp nhận loại bỏ thai nhi nữ. Ðó chính là vấn đề của Trung Quốc trong nhiều năm qua. Việc lạm dụng công nghệ cao để lựa chọn giới tính khi sinh, dù không được cho phép, nhưng trên thực tế vẫn diễn ra làm trầm trọng hơn nữa tỷ lệ mất cân bằng giới tính.

Bắc Ninh là một tỉnh nhỏ ở phía đông Hà Nội có dân số là 998.400 người được chọn để điều tra vì tỷ lệ giới tính khi sinh ở tỉnh này cao hơn nhiều so với tỉ lệ chung của quốc gia, khoảng 123 em trai trên 100 em gái theo một nghiên cứu của Tổng cục Thống kê trên số liệu của các cơ sở y tế  (HFS) năm 2006.Cũng theo điều tra của HFS, tỷ lệ này của tỉnh Hà Tây năm 2006 là khoảng 112 và Bình Ðịnh là 107.

Các mục tiêu cụ thể của việc nghiên cứu ở ba tỉnh này là tập trung vào tìm hiểu các hành vi lựa chọn giới tính trước khi sinh; xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quy mô gia đình và giới tính mong muốn của con cái, đồng thời tìm hiểu nhận thức và hiểu biết chung quanh vấn đề mất cân bằng giới tính.

Các nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội thấy rằng mặc dù không thừa nhận hành vi lựa chọn giới tính trước khi sinh, nhưng những người được điều tra lại sẵn sàng trả lời và chia sẻ những kiến thức về cách sinh con trai.

Không chỉ những bài thuốc dân gian hay những kiến thức về dinh dưỡng và kinh nghiệm truyền khẩu. Nhận thức của người dân về nông thôn về khoa học hiện đại trong lĩnh vực này rõ ràng đã được cải thiện nhiều so với trước.

Có vẻ trớ trêu khi chính những kiến thức đó lại được sử dụng để củng cố tư tưởng gia trưởng truyền thống. ý kiến của một phụ nữ chưa lập gia đình ở Bắc Ninh có thể xem như ý kiến chung của phụ nữ ở những địa phương được điều tra "nghĩa vụ của mình là phải sinh cho nhà chồng con trai, nếu không có con trai thì không được tôn trọng. Không sinh được nhiều con [thì] phải tìm biện pháp giải phóng cho chồng để chồng có con trai nối dõi tông đường" Và thế là chẳng thiếu những chị như chị Nguyễn Thị Thắm, 41 tuổi, ở Bắc Ninh- đã có ba con gái vẫn  tìm mọi cách sinh thêm được cậu con trai "Vẫn phải cố lấy cậu con trai, nhưng thôi, may mà cố là được".

Ở Hà Tây, các cô gái chưa chồng có vẻ thoáng hơn, đối với họ gái hay trai đều quý, tuy nhiên, họ cũng không chắc lắm bởi điều này phụ thuộc vào quyết định của gia đình nhà chồng "mình nuôi dưỡng tốt, giáo dục tốt thì sau con nào cũng báo hiếu được cha mẹ. Thế nhưng giả sử trong trường hợp... chẳng hạn cháu lấy phải con trưởng thì có trách nhiệm phải sinh một con trai để nói dõi tông đường...", một cô gái chưa chồng ở Hà Tây nói vậy.

Xem ra trách nhiệm đẻ con trai vẫn là một nỗi ám ảnh đối với các gia đình và là gánh nặng đối với người phụ nữ. Ðịa vị, uy tín của họ và hạnh phúc của gia đình phụ thuộc vào việc có sinh được con trai hay không. Người đàn ông dù thành đạt đến mấy nhưng không có con trai vẫn chẳng được coi là người toàn vẹn. Xã hội sẽ đi về đâu nếu những quan niệm như thế vẫn còn tồn tại?

MINH VŨ