Dàn sao hội tụ
Có lẽ đã lâu lắm rồi, người xem mới được chứng kiến cuộc hội ngộ trên sân khấu của một loạt đào hay, kép giỏi chiếu chèo Hà thành như trong vở chèo Cao Bá Quát vừa ra mắt tại Hà Nội. Nói như vậy bởi đây là vở diễn mà Nhà hát Chèo Hà Nội thực hiện "tổng động viên" tất cả anh chị em nghệ sĩ của mình, từ những tên tuổi quen thuộc với khán giả cả nước, đến những nghệ sĩ trẻ triển vọng.
Ðã lâu không tham gia một vở diễn dài hơi nào, sự xuất hiện của NSƯT Xuân Hinh có thể coi là một điểm nhấn đặc biệt trong vở chèo về danh nhân Hà Nội này. Dựa trên những chi tiết có thực về cuộc đời Cao Bá Quát, vở chèo đi vào "giải mã" hình tượng "Thánh" Quát ở hai góc độ: một mặt ông là người thầy tài năng đầy kiêu hãnh, được người đời phong là "thánh văn chương"; mặt khác ông là lãnh tụ của phong trào khởi nghĩa Mỹ Lương, lãnh đạo nhân dân chống lại chế độ phong kiến thối nát. Nhưng hoàn cảnh xã hội lúc ấy quá chật hẹp với cái Tôi cao vời của ông, thời cơ lịch sử chưa đến, Cao Bá Quát phải hy sinh giữa trận tiền. Tuy nhiên, cái "bi" vì không hợp thời không phải là âm hưởng chủ đạo trong cuộc đời Cao Bá Quát, bởi dù lận đận quan trường, dù hy sinh giữa trận tiền, ở ông vẫn sáng ngời chất kẻ sĩ, cao ngạo, phóng túng, tự do tự tại. Ðể làm sáng hình tượng có tính đa diện này, để tăng thêm sức hút sân khấu, việc kết hợp sao cho nhuyễn yếu tố bi - hài trong vở diễn là một thách thức. Và thách thức đó đã được đạo diễn Doãn Hoàng Giang hóa giải khi tung ra "át chủ bài" là NSƯT Xuân Hinh. Khi vào vai trò Thân, học trò lém lỉnh của thầy Cao, một loại hề theo thầy trong chèo, Xuân Hinh đã chứng tỏ được đẳng cấp danh hài của mình. Những câu nhận xét về đời, về người hài hước mà thâm thúy, sâu cay của trò Thân là một thứ gia vị tuyệt vời của vở diễn.
Nếu sự xuất hiện của Xuân Hinh gây bất ngờ thì việc NSƯT Quốc Anh thủ vai Cao Bá Quát dường như đã được "đo ni đóng giầy". Ðoạt Huy chương vàng Hội diễn chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2009 cho vai diễn Nguyễn Trãi (vở Oan khuất một thời), Quốc Anh đã chứng tỏ được tài năng của mình trong những vai diễn nặng ký có nhiều tâm trạng khác nhau. Với vai Cao Bá Quát, anh không chỉ được diễn mà còn có nhiều cơ hội khoe giọng hát cực chèo của mình. Bên cạnh hai gương mặt đã quen thuộc này, người xem còn được thưởng thức nhiều giọng ca trẻ triển vọng như: Huy chương vàng Hội diễn chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2009, tài năng trẻ Quốc Phòng, Thu Hiền, Thục Khánh,...
Ðánh giá của giới chuyên môn
Kéo dài tới 150 phút, Cao Bá Quát là một vở chèo dài nhưng những tràng pháo tay không ngớt sau mỗi cảnh dường như đã kéo ngắn vở diễn trong tâm lý người xem.
Nhận xét về vở diễn, nghệ sĩ chèo Bùi Thanh Trầm thốt lên: "Thật bất ngờ, cảm ơn đạo diễn, diễn viên Nhà hát Chèo Hà Nội đã dựng thành công một vở khó như vậy. Ðã lâu người xem mới có một vở thật chèo như vậy, mở mắt ra là nghe hát chèo nhưng hơi thở, tinh thần của vở diễn thì rất hiện đại. Là một người làm nghề, tôi vô cùng khâm phục. Phải nói rằng khi nghe đến đề tài này, tôi đã sợ kịch bản sẽ khô khan, giáo điều, khuôn mẫu như nhiều vở về danh nhân khác chỉ dàn dựng để giỗ chạp, xong lại cất đi. Nhưng kịch bản đã chọn được những chi tiết rất đắt về hình tượng Cao Bá Quát, đạo diễn cũng đã có những màn gây ấn tượng mạnh, diễn viên hát rất tốt". Tuy nhiên, theo nghệ sĩ Thanh Trầm, các diễn viên cũng cần phải chau chuốt hơn trong cách diễn, lối nói bởi Cao Bá Quát là một hình tượng đặc biệt, đòi hỏi cao về cả tính văn học và triết học.
Cao Bá Quát là vở diễn mới nhất nằm trong chuỗi các vở diễn của Nhà hát Chèo Hà Nội do NSND Doãn Hoàng Giang dàn dựng để chào mừng Ðại lễ 1000 năm Thăng Long (gồm Oan khuất một thời, Chiếu dời đô, Ngọc Hân Công chúa, Lý Thường Kiệt). Vở diễn sẽ được diễn liên tục phục vụ du khách trong suốt dịp Ðại Lễ.
