Do đó, bỏ thuốc lá luôn là biện pháp ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, trước sự phát triển của sản phẩm thuốc lá mới trên toàn cầu, WHO khuyến nghị cần sớm kiểm soát chặt chẽ, tránh buông lỏng các sản phẩm này ngoài vòng pháp luật. Việc kiểm soát này trên cơ sở sử dụng pháp lý để làm rào chắn ngăn chặn giới trẻ tiếp cận, sử dụng thuốc lá mới chống buôn lậu.

Hiện WHO cũng khuyến nghị cần phân loại rõ thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng để từ đó đưa ra hướng kiểm soát riêng biệt.

Ba loại sản phẩm thuốc lá hiện nay

Thuốc lá nung nóng là sản phẩm dùng thiết bị điện tử để làm nóng điếu thuốc lá đặc chế (thay vì dùng bật lửa để đốt cháy như thuốc lá điếu), và không có sử dụng dung dịch tinh dầu như thuốc lá điện tử. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cũng xác định rằng, trong sản phẩm này chỉ chứa nguyên liệu thuốc lá khô.

Theo đó, người dùng sẽ hút nicotine trực tiếp từ nguồn nguyên liệu thuốc lá tự nhiên là các thành phần thân, cây lá thuốc lá. Cơ quan này cũng phân định rõ 3 loại sản phẩm thuốc lá hiện nay, bao gồm: thuốc lá đốt cháy (combusted, như: thuốc lá điếu, xì gà), thuốc lá không đốt cháy (non-combusted, như: thuốc lá làm nóng, thuốc lá ngậm) và thuốc lá điện tử (e-cigarette, hay vape, pod).

Ngược lại, trong thuốc lá điện tử không có nguyên liệu thuốc lá. Thiết bị điện tử của sản phẩm sẽ hóa hơi dung dịch lỏng (tinh dầu) có chứa hoặc không chứa nicotine. Điểm mấu chốt mà loại hình thuốc lá điện tử hiện đang tạo ra nhiều ý kiến trái chiều đó chính là về phần tinh dầu của sản phẩm. Theo WHO, hiện có khoảng 20.000 loại tinh dầu hiện diện trên thị trường, trong số đó có nhiều loại dễ thu hút đối với giới trẻ, như mùi hương bánh kẹo, trái cây... Sự hấp dẫn của hương liệu trong tinh dầu thường là nguyên nhân khiến người dùng quyết định có hút thử thuốc lá điện tử hay không.

Đến nay các sản phẩm này chưa có đủ cơ sở dữ liệu cho thấy là an toàn khi sử dụng lâu dài. Đặc biệt các sản phẩm thuốc lá mới vẫn có nicotine là chất gây nghiện, làm cho người hút chưa thể ngay lập tức cai hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá.

Kiểm soát thuốc lá làm nóng, thuốc lá điện tử: Khuyến nghị từ WHO

Ngay từ Hội nghị Các bên lần thứ 8 (COP 8) năm 2018, thuốc lá làm nóng đã được WHO xác định là sản phẩm thuốc lá và khuyến nghị các nước quản lý theo luật hiện hành của quốc gia, cũng như tuân thủ theo Công ước Khung về Kiểm soát thuốc lá (FCTC) hiện đang áp dụng cho thuốc lá điếu thông thường.

Trong khi đó, WHO xác định thuốc lá điện tử không có cùng tính chất như thuốc lá điếu và phát triển không ngừng. Do đó, thuốc lá điện tử có thể không phù hợp đối với các văn bản luật hiện có và rơi vào những kẽ hở của luật pháp. Đặc biệt, về mặt cấu tạo sản phẩm, có loại thuốc lá điện tử không thể trộn thêm tinh dầu vào sản phẩm có sẵn của nhà sản xuất, cũng có loại cho phép người dùng có thể tự pha trộn tinh dầu tùy ý, chưa kể các sản phẩm chứa chất cấm trá hình từ gốc của nhà cung cấp lậu. Vì vậy việc quản lý các loại hình sản phẩm thuốc lá điện tử đa dạng này càng khó khăn hơn. WHO cũng cho biết các hệ thống quản lý thường không thể bắt kịp với sự thay đổi đặc tính của sản phẩm.

Thông tin, hình ảnh hướng dẫn cách phân biệt tránh nhầm lẫn giữa thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng trên website WHO.

Nếu thuốc lá nung nóng đã được 184/193 quốc gia thành viên của WHO đưa vào kiểm soát theo luật hiện hành đang áp dụng đối với thuốc lá điếu hoặc các sản phẩm thuốc lá khác, thì khung quản lý đối với thuốc lá điện tử trên toàn cầu rất đa dạng. WHO cho biết, quy định kiểm soát của chính phủ đối với sản phẩm này sẽ tùy thuộc vào tình hình thực tế của thị trường.

Hiện có 30 quốc gia cấm thuốc lá điện tử chứa nicotine trên toàn cầu. Các nước còn lại có thể quy định thuốc lá điện tử như là hàng tiêu dùng, hoặc là sản phẩm thuốc lá, hoặc các ngành hàng khác, hoặc cũng có nơi quy định sản phẩm này như dược phẩm cần phải có bác sĩ kê toa trước khi được phép sử dụng. Tuy nhiên cũng nhiều có quốc gia buông lỏng quản lý hoặc không có quy định rõ ràng.

WHO nhấn mạnh, nếu việc cấm thuốc lá điện tử là không khả thi, WHO yêu cầu các sản phẩm thuốc lá điện tử cần được kiểm soát chặt chẽ bằng quy định pháp luật. Mục tiêu của kiểm soát mặt hàng này chính là ngăn ngừa hút mới, ngăn chặn quảng cáo, giới hạn hương vị, cấm sử dụng ở những nơi không được phép hút thuốc lá trong nhà, ngăn chặn những tuyên bố về sức khỏe chưa được kiểm chứng,…

Sau gần 10 năm các sản phẩm thuốc lá mới có mặt trên thị trường, Việt Nam hiện đã có thái độ rõ ràng đối với thuốc lá nung nóng, thuốc lá điện tử. Đến nay, các cơ quan ban ngành đang xem xét tính chất phù hợp của từng chủng loại sản phẩm so với luật hiện hành là Luật Phòng chống tác hại thuốc lá để có thể đưa vào áp dụng ngay. Việc có hướng dẫn cụ thể để quản lý thuốc lá mới sẽ áp dụng cho thuốc lá nung nóng, hay cho cả thuốc lá điện tử sẽ là nền tảng để tạo tiền đề kiểm soát mọi loại sản phẩm thuốc lá trong tương lai.

Nhắc về tiến độ trình chính phủ đề xuất hướng kiểm soát thuốc lá mới, ông Ngô Khải Hoàn, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công thương chia sẻ tại tọa đàm "Thuốc lá mới: Đủ điều kiện để quản lý ngay theo luật hiện hành" cho biết: "Đối với quan điểm của Bộ Công Thương, chúng tôi căn cứ vào ý kiến của Bộ Tư pháp cần đánh giá sự tương thích của thuốc lá mới với định nghĩa của thuốc lá hiện nay, nếu có sản phẩm thuốc lá mới nào thuộc phạm trù thuốc lá thì đề xuất đưa định nghĩa thuốc lá mới vào Nghị định 67 về kinh doanh thuốc lá".

Từ điều này có thể dễ dàng nhận thấy, các sản phẩm có nguyên liệu thuốc lá sẽ có thể được nhanh chóng kiểm soát dưới Luật phòng chống tác hại thuốc lá. Trong khi đó, những sản phẩm không có nguyên liệu thuốc lá như: thuốc lá điện tử, shisa… hiện đang được được tiếp tục đánh giá, xem xét liệu có đủ điều kiện để áp dụng ngay luật hiện hành hay không.