Song, qua thời gian, những căn nhà cổ đã xuống cấp, hiện trạng đường giao thông nhỏ và hẹp không bảo đảm cho các xe chở khách du lịch… Vì vậy, việc duy tu, gìn giữ các di tích ở đây là điều rất cần thiết để làng cổ Lộc Yên vừa được bảo tồn, vừa được khai thác tối đa tiềm năng vốn có.
Ngôi nhà của gia đình ông Nguyễn Đình Mẫn là một trong tám căn nhà cổ bằng gỗ mít ở làng cổ Lộc Yên. Đây là số ít căn nhà được lưu giữ và bảo tồn nguyên gốc theo kiểu nhà rường với ba gian hai chái. Song, hiện căn nhà đang đứng trước nguy cơ hư hỏng khi nhiều cấu kiện gỗ bị mối mọt, bắt đầu xuống cấp.
Làng cổ Lộc Yên ở xã Thạnh Bình từng lọt top 4 làng cổ đẹp nhất Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Tuyền, chị ruột ông Mẫn cho biết, căn nhà cổ này có tuổi đời 170 năm và đã trải qua 5 thế hệ. Các thế hệ trong gia đình nối tiếp nhau sinh sống ở đây để giữ gìn căn nhà mà ông bà tổ tiên để lại.
“Hằng ngày, gia đình chúng tôi vẫn thờ cúng, sinh hoạt bình thường trong ngôi nhà này. Tuy nhiên, do đã xây dựng từ hơn 170 năm nên nhiều vị trí trong nhà bắt đầu bị mục. Cứ đến mùa mưa, gia đình phải dùng tấm bạt lớn để phủ lên mái ngói để khỏi bị dột nước. Trong nhà giờ ai cũng có tuổi rồi nên không đủ sức sửa chữa, mong sao nhà nước hỗ trợ kinh phí để tu bổ”, bà Tuyền nói.
Còn căn nhà cổ của gia đình ông Đồng Viết Mão (88 tuổi) là căn nhà có diện tích lớn nhất ở làng cổ Lộc Yên với tổng diện tích vườn, ao… trên khoảng 1ha. Ông Mão cho biết, căn nhà được xây dựng cách đây 150 năm, hiện chỉ có vợ chồng ông sinh sống. Toàn bộ vật dụng trang trí như: tủ thờ được khảm ngọc trai, lư hương, ché, hương án, bài vị… bằng gỗ, đồng thau đều được gia đình gìn giữ từ trước đến nay và coi đó như những báu vật.
“Vợ chồng tôi giờ đã có tuổi rồi, con cái lại đi làm ăn xa. Mong ước lớn nhất của tôi là phải giữ bằng được căn nhà để vừa giữ gìn tài sản mà tổ tiên truyền lại, vừa để cho Lộc Yên có được cái giá trị để đời”, ông Mão chia sẻ.
Xã Thạnh Bình có hai di tích cấp quốc gia gồm: Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng và làng cổ Lộc Yên và 7 di tích, danh thắng cấp tỉnh . Trong đó, làng cổ Lộc Yên được đánh giá là quần thể có giá trị cao về mặt kỹ xảo và mỹ thuật. Thời gian qua, xã Thạnh Bình đã tập trung xây dựng, triển khai các giải pháp nhằm phát triển du lịch tại làng cổ Lộc Yên nói riêng và trên địa bàn xã nói chung. Tuy nhiên hiện nay, việc phát triển du lịch trên địa bàn xã còn gặp nhiều khó khăn.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thạnh Bình Dương Đức Lin cho biết, hiện các ngôi nhà cổ đang dần xuống cấp, mối mọt. Công tác trùng tu các di tích gặp khó khăn do chưa có cơ chế, chính sách hỗ trợ. Vừa qua, địa phương đã cho trùng tu hai căn nhà cổ của ông Nguyễn Huỳnh Anh và ông Nguyễn Thống với kinh phí gần 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, địa phương không đủ kinh phí để hỗ trợ các chủ sở hữu những căn nhà cổ còn lại thực hiện các công tác trùng tu.
“Chủ sở hữu những căn nhà cổ hầu hết kinh tế dựa vào nông nghiệp và phần lớn tuổi đã cao nên sức lao động giảm. Hơn nữa, việc du khách đến tham quan các căn nhà cổ đều hoàn toàn miễn phí. Địa phương chỉ khuyến khích các hộ dân bày bán các quà lưu niệm, sản phẩm OCOP… Vì thế, các chủ sở hữu gần như không thể kham nổi kinh phí để tự sửa chữa”, đồng chí Dương Đức Lin chia sẻ.
Tại Nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ xã Thạnh Bình về khai thác, đầu tư, tôn tạo, phát huy các di tích, các danh thắng gắn với phát triển du lịch trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu tổng quát là phát triển du lịch xã Thạnh Bình theo hướng du lịch cộng đồng, sinh thái, văn hóa trải nghiệm, xanh và bền vững trên cơ sở khai thác hiệu quả giá trị các di tích lịch sử văn hóa và danh thắng tự nhiên, cảnh quan sinh thái. Đến năm 2030, thành lập và vận hành hiệu quả mô hình điều phối du lịch cộng đồng Lộc Yên-Thạnh Bình; phát huy hiệu quả hoạt động tại Hợp tác xã du lịch cộng đồng Lộc Yên, Hợp tác xã du lịch xanh Lộc Yên. Phấn đấu có từ 20-30 hộ dân tham gia trực tiếp các hoạt động du lịch…
Cũng theo đồng chí Dương Đức Lin, để đạt được các mục tiêu đó, xã Thạnh Bình sẽ tập trung trùng tu, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng, không gian truyền thống trên địa bàn xã theo hướng bền vững, giữ nguyên bản sắc và cảnh quan tự nhiên. Ưu tiên trùng tu các công trình xuống cấp như: nhà cổ, giếng cổ, bờ đá, ngõ đá và các điểm di tích, danh thắng có giá trị văn hóa, lịch sử tiêu biểu… Tập trung hình thành các sản phẩm mang bản sắc riêng như: hội làng Lộc Yên; đêm trăng trung du; hoàng hôn trên đá; huyền thoại Hang Dơi; chợ quê Lộc Yên; một ngày làm nông dân... gắn với các hoạt động trải nghiệm văn hóa, sinh hoạt của người dân địa phương.
Mới đây, tại buổi kiểm tra thực tế và làm việc với xã Thạnh Bình, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi đã giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố khẩn trương rà soát lên phương án trùng tu các di tích xuống cấp và tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố xem xét giải quyết. Đồng thời phối hợp, hỗ trợ xã Thạnh Bình rà soát tổng thể hiện trạng làng cổ Lộc Yên để xây dựng phương án bảo tồn, phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
