Dự án chăn nuôi bò giống và bò thịt của Công ty Bình Hà có tổng mức đầu tư hơn 4.500 tỷ đồng (đã bổ sung, điều chỉnh theo Quyết định số 99/QĐ-UBND ngày 12-1-2016 của UBND tỉnh Hà Tĩnh), được triển khai trên diện tích 2.163,5 ha ở hai huyện Cẩm Xuyên và Kỳ Anh. Với quy mô 254.200 con bò/năm, sau khi đi vào hoạt động, dự án sẽ góp phần phát triển chăn nuôi bò giống, bò thịt theo quy trình công nghệ cao, với sản phẩm bò thịt chất lượng cao phục vụ xuất khẩu và tiêu thụ trong nước, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện dự án, tỉnh Hà Tĩnh đã điều chỉnh toàn bộ diện tích quy hoạch phát triển cao-su, hoa màu, rừng sản xuất trên địa bàn hai huyện Kỳ Anh, Cẩm Xuyên sang quy hoạch phát triển chăn nuôi, trồng cỏ. Theo đó, Công ty TNHH MTV Cao-su Hà Tĩnh và Công ty Bình Hà đã thống nhất và thỏa thuận phương án bồi thường, hỗ trợ tài sản trên diện tích đất do Công ty TNHH MTV Cao-su Hà Tĩnh quản lý tại hai huyện Cẩm Xuyên và Kỳ Anh với hơn 1.848 ha nằm trong quy hoạch chăn nuôi bò, với số tiền 98 tỷ đồng. Ngoài ra, hàng trăm héc-ta diện tích đất rừng sản xuất, đất trồng hoa màu, trồng lúa của người dân các xã Cẩm Mỹ, Cẩm Quan (huyện Cẩm Xuyên) và Kỳ Tây, Kỳ Hợp (huyện Kỳ Anh) cũng được thu hồi để phục vụ dự án.
Đáng lưu ý, trong quá trình thực hiện dự án, nhà đầu tư còn nhiều lần đề nghị tỉnh Hà Tĩnh thực hiện các giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng phục vụ dự án như: rút ngắn thời gian công khai, phê duyệt và thanh toán tiền bồi thường, gia hạn thời gian nộp báo cáo đánh giá tác động môi trường trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, không thực hiện các thủ tục cấp phép xây dựng…
Đáp ứng những đề nghị của nhà đầu tư, cùng với việc thành lập các tổ công tác liên ngành để đôn đốc các địa phương, phối hợp, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ các khó khăn vướng mắc, lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đã chỉ đạo các sở, ngành liên quan gia hạn việc thực hiện các thủ tục của dự án theo quy định. Vì vậy chỉ trong một thời gian ngắn, tỉnh Hà Tĩnh đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng và bàn giao hơn 819 ha cho nhà đầu tư triển khai dự án. Ngoài sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền các cấp tỉnh Hà Tĩnh còn phải kể đến “bà đỡ” về vốn của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Theo cam kết giữa các bên, ngoài hợp đồng tín dụng cho vay trung, dài hạn hơn 2.000 tỷ đồng, BIDV sẽ tiếp tục làm đầu mối đầu tư vốn lưu động cho dự án với tổng số tiền hơn 1.000 tỷ đồng. Đây là dự án đầu tư tín dụng lớn nhất mà chi nhánh thực hiện từ trước đến nay. Theo đó, chưa đầy hai năm sau khi được cấp phép đầu tư, Công ty Bình Hà đã xây dựng được 65 chuồng trại, hai khu nhà điều hành, hệ thống 19 kho chứa và các công trình phụ trợ khác, đồng thời tiến hành trồng cỏ trên diện tích gần 678 ha. Nhưng đến nay, sau hơn ba năm triển khai thực hiện, dự án chỉ mới đạt quy mô bình quân gần 15.000 con/năm, bằng 6% so quy mô đã được chấp thuận chủ trương đầu tư. Công ty đã xuất bán gần 43.000 con bò nuôi sau khi đã vỗ béo từ ba đến bốn tháng, nhưng rồi tổng đàn bò nhập về, thả nuôi các đợt cứ giảm dần, và từ tháng 6-2017 đến nay, công ty không nhập thêm bò và đến thời điểm hiện tại, số bò được chăn nuôi tại dự án chỉ còn chưa đến 500 con.
Không chỉ đàn bò ngày càng “teo tóp”, nhiều hạng mục công trình phục vụ chăn nuôi lớn, nhất là các hạng mục về bảo vệ môi trường được Công ty Bình Hà xây dựng không đúng cam kết đã được phê duyệt, nguy cơ gây ô nhiễm môi trường khi trời mưa… Vào trung tuần tháng 3-2016, hàng chục tấn phân bò được công ty phơi trực tiếp trên nền đất ngoài trời mà không có lót chống thấm; hố chôn bò chết sơ sài, không rắc vôi bột khử trùng hay hiện tượng giếng nước của người dân khu vực rào Vang Vang, Cẩm Mỹ (huyện Cẩm Xuyên) đổi mầu và có mùi tanh khiến người dân bức xúc. Sau khi dư luận lên tiếng, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh đã tiến hành kiểm tra thực tế, lấy mẫu phân tích và kết luận: Với lượng phân bò phát sinh khoảng 6.000 tấn/tháng, theo quy hoạch thì phải có bảy kho chứa nhưng hiện mới hoàn thành được bốn kho; chưa xây dựng khu chôn bò chết với diện tích một héc-ta theo quy hoạch; chưa xây dựng các hạng mục công trình xử lý rác thải, chất thải rắn, khu chôn lấp xác động vật tiêu hủy không đúng với quy hoạch được phê duyệt và báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Dự án mới chỉ đào ba hồ sinh học không lót bạt HDPE chống thấm; chưa đầu tư xây dựng bể bi-ô-ga để xử lý nước thải, do đó nước thải được thải trực tiếp ra hồ sinh học. Một phần chất thải chăn nuôi của dự án được đổ tại ba khu đất có diện tích mỗi khu khoảng 300 đến 400 m2 ngoài trời, không có chống thấm, không đúng cam kết trong đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt, nguy cơ gây ô nhiễm môi trường… Theo Bí thư kiêm Chủ tịch UBND xã Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Xuyên Lê Quang Nghĩa, bên cạnh những tác động về môi trường, việc chuyển đổi hàng trăm héc-ta đất rừng sang trồng cỏ đã gây ra những tác động ngoài mong muốn trong mùa mưa bão. Cụ thể, sau khi dự án đi vào hoạt động, vào mùa mưa bão, tần suất, mức độ ảnh hưởng của lũ ống, lũ quét đối với khu vực này cao và nguy hiểm hơn trước.
Bên cạnh việc chăn nuôi ngày càng “èo uột” và mối lo những tác động xấu về môi trường, Công ty Bình Hà còn vi phạm các quy trình, thủ tục chuyển đổi mục đích đầu tư do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, khi tự ý lên kế hoạch chuyển đổi 420 ha/678 ha diện tích trồng cỏ sang trồng chuối. Tính đến ngày 12-9-2017, đơn vị này đã phá cỏ, làm đất chuẩn bị trồng chuối trên diện tích 380 ha đất trồng cỏ để trồng chuối, và theo Công ty Bình Hà báo cáo, đơn vị đang chăm sóc 350 nghìn bầu chuối giống ở huyện Cẩm Xuyên và 800 nghìn bầu ở huyện Kỳ Anh. Nhưng thực tế đến tháng 3-2018 vừa qua, tổng số diện tích trồng chuối do đơn vị này tự ý chuyển đổi mới là 175 ha. Tuy nhiên, qua xem xét hồ sơ và đối chiếu với các danh mục cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam thì chưa có tên giống chuối Canvendicsh do Công ty Bình Hà tự ý trồng tại vùng đất dự án!
Theo chia sẻ của ông Lê Ngọc Quân, thôn Nam Xuân, xã Kỳ Tây, huyện Kỳ Anh: Vì sự phát triển chung của tỉnh, chúng tôi sẵn sàng nhường đất để doanh nghiệp đầu tư phát triển chăn nuôi tại địa phương với kỳ vọng vào chính sự đổi thay ngay tại quê hương, nay thấy đất thu hồi của dân bỏ hoang như thế này thấy xót ruột lắm.
Trước những lo lắng của người dân và những động thái khác thường của nhà đầu tư, các cơ quan chức năng của tỉnh Hà Tĩnh cần khẩn trương vào cuộc kiểm tra, xem xét lại dự án do Công ty Bình Hà thực hiện tại địa phương có thật sự hiệu quả, nếu cần thiết phải thu hồi dự án trả lại đất sản xuất cho người dân.
