Đột phá trong phát triển kinh tế biển

Hướng đến trung tâm logistics biển tầm khu vực

Với hơn 110 km bờ biển, tiếp cận trực tiếp các tuyến hàng hải quốc tế cùng hệ thống cảng nước sâu hiện đại bậc nhất khu vực Đông Nam Á, Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất có đủ thế mạnh, điều kiện để trở thành trung tâm logistics biển hàng đầu khu vực. Hệ thống cảng biển tại thành phố, chủ lực là cụm cảng Cái Mép-Thị Vải, được xem là phát triển nhất cả nước. Đây là nơi tập trung nhiều cảng container quốc tế có quy mô lớn, hạ tầng kỹ thuật hiện đại và đồng bộ, thời gian giải phóng tàu nhanh và có thể đón tàu có trọng tải tới 250.000 tấn, như các cảng Gemalink, CMIT, TCIT, SP-PSA, SITV... Trong đó, cảng Tân Cảng-Cát Lái được xem là cảng container lớn và hiện đại nhất Việt Nam, có diện tích hơn 160ha, được đầu tư thiết bị xếp dỡ công suất cao, ứng dụng công nghệ quản lý tiên tiến. Cảng này chiếm tới 40-50% tổng sản lượng container thông qua các cảng biển khu vực phía nam và giữ vai trò quan trọng hàng đầu trong việc kết nối hàng hóa giữa miền nam với thế giới.

Tuy nhiên, hệ thống cảng trong khu vực nội thành đã dần tiệm cận ngưỡng quá tải công suất phục vụ. Tình trạng này đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc chức năng của các cảng, làm sao phát huy được cao nhất năng lực của các cảng ở khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây. Trong bối cảnh đó, cụm cảng Cái Mép-Thị Vải ngày càng khẳng định vị thế “cửa ngõ” xuất khẩu chiến lược của vùng Đông Nam Bộ. Với vị trí thuận lợi, kết nối nhanh tới các trung tâm sản xuất công nghiệp trọng điểm như Đồng Nai, Bình Dương, Long An trước đây, cụm cảng này đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng hàng hóa… Nhờ vậy, năm 2024, Ngân hàng Thế giới (WB) và S&P Global xếp cụm cảng Cái Mép-Thị Vải đứng thứ 7 toàn cầu về chỉ số CPPI (Chỉ số hiệu quả cảng container), vượt qua cả những cảng trung chuyển nổi tiếng như Yokohama (Nhật Bản), Hồng Kông (Trung Quốc) hay Singapore. Đáng mừng nữa, cụm cảng Cái Mép-Thị Vải đã được hai hãng tàu biển hàng đầu thế giới là Maersk (Đan Mạch) và Hapag Lloyd (Đức) chọn làm cảng chính duy nhất ở phía nam Việt Nam. Và việc có khoảng 50 tuyến tàu container quốc tế cập cảng Cái Mép-Thị Vải mỗi tuần, kết nối Việt Nam với nhiều thị trường trọng điểm như châu Mỹ, châu Âu, Trung Đông, Địa Trung Hải, Nhật Bản…đã giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giao hàng và chi phí logistics; qua đó, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Tăng cường hợp tác, liên kết vùng

Để sớm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm logistics biển hàng đầu Đông Nam Á và châu Á, theo các chuyên gia, thành phố cần tiếp tục đầu tư hạ tầng giao thông kết nối các cảng với các vùng sản xuất công nghiệp; phát triển hệ thống trung tâm logistics; cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất-nhập khẩu; có chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng dịch vụ cảng trong nước. Bên cạnh đó, liên kết vùng được xem là yếu tố rất quan trọng để phát huy hiệu quả kinh tế biển. Khu vực Bình Dương cũ là trung tâm sản xuất công nghiệp lớn, Bà Rịa-Vũng Tàu cũ có lợi thế về cảng nước sâu, còn thành phố trước đây là trung tâm dịch vụ-thương mại và tài chính. Sự kết hợp giữa ba khu vực này tạo nên hệ sinh thái kinh tế biển phát triển toàn diện. Nếu được kết nối bằng hệ thống hạ tầng giao thông và logistics đồng bộ, ba khu vực này sẽ hình thành chuỗi cung ứng liền lạc, nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí và gia tăng giá trị cho hàng hóa xuất khẩu. Không những liên kết trong vùng Đông Nam Bộ mà thành phố còn cần mở rộng sự kết nối thông suốt với Đồng bằng sông Cửu Long. Việc phát triển các tuyến vận tải nội địa kết nối trực tiếp với cụm cảng nước sâu ở thành phố sẽ giúp hàng hóa ở khu vực Tây Nam Bộ tiếp cận thị trường quốc tế thuận lợi và nhanh chóng hơn.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Ủy viên Ủy ban Kinh tế-Tài chính của Quốc hội, việc kết nối cụm cảng Cái Mép-Thị Vải với hệ thống cảng hiện hữu tại khu vực thành phố trước đây và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (dự kiến hình thành trong tương lai) sẽ tạo nên mạng lưới logistics liên hoàn và hiệu quả cao. Hơn thế nữa, nếu kết hợp với các trung tâm logistics tại Bình Dương và ứng dụng các giải pháp vận hành thông minh, hàng hóa từ thành phố xuất khẩu ra thế giới có thể giảm hơn 50% thời gian giao hàng, chi phí logistics cũng sẽ giảm đáng kể, tương đương với các nước phát triển. Còn Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn Thiết kế Cảng-Kỹ thuật biển (Portcoast) Phạm Anh Tuấn, từng tham gia phát triển hệ thống cảng Cái Mép-Thị Vải và nghiên cứu Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cho rằng: Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải đóng vai trò “cửa ngõ” và trung tâm trung chuyển quốc tế, với tỷ lệ hàng hóa trung chuyển chiếm khoảng từ 25-50% tổng khối lượng thông qua, còn cảng Cần Giờ chuyên về trung chuyển với tỷ lệ lên tới 80%. Nếu hoàn thiện và liên thông, cụm cảng Cái Mép-Thị Vải và Cần Giờ sẽ có quy mô tương đương cảng TUAS của Singapore-cảng lớn và hiện đại nhất Đông Nam Á, nâng cao vị thế của thành phố trên bản đồ kinh tế biển thế giới. Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Văn Được cho biết: Thành phố đang tập trung hoàn thiện quy hoạch chung với tinh thần cốt lõi là tối ưu hóa, chia sẻ và phối hợp lợi thế so sánh của từng vùng, khu vực. Trong đó, thành phố sẽ phát triển cụm cảng-logistics thông minh tại Cái Mép-Thị Vải-Cần Giờ, ứng dụng công nghệ Big Data để tối ưu hóa chuỗi cung ứng và giảm phát thải…