Cùng với việc hoàn thiện quy trình kiểm tra khi đăng kiểm, nâng cao năng lực kiểm tra, xử lý đối với phương tiện không đạt chuẩn về khí thải là những yêu cầu cần thiết.
Cơ sở pháp lý và thực tiễn
Báo cáo của Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) cho thấy, lực lượng này đã được đầu tư hàng nghìn phương tiện chuyên dùng hiện đại để thực hiện kiểm tra xử lý các phương tiện tham gia giao thông vi phạm, như: Cân kiểm tra tải trọng; phương tiện đo tốc độ có hình ảnh; phương tiện đo nồng độ cồn, đo thử chất ma túy; đo bức xạ; đánh dấu hóa chất; đo nồng độ khí thải, đo khói, tiếng ồn… Sự hiện diện của phương tiện kỹ thuật hiện đại đã góp phần không nhỏ giúp lực lượng chức năng phát hiện vi phạm và hạn chế các phương tiện không đạt chuẩn tham gia giao thông.
Theo Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Đình Thọ, cơ sở pháp lý để thực hiện kiểm soát, xử lý các phương tiện giao thông vi phạm về ô nhiễm môi trường, nồng độ khí thải… hiện nay tương đối đầy đủ và bám sát thực tiễn. Trong đó, nhiều văn bản quy phạm pháp luật mà lực lượng chức năng có thể áp dụng, như: Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh xây dựng lực lượng công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới; Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí methane...
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cơ sở hạ tầng giao thông là sự gia tăng của các loại phương tiện (7,2 triệu ô-tô, 81 triệu mô-tô, xe máy đã đăng ký), trong đó phần lớn xe đã lưu hành nhiều năm, không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải ở mức 3 trở lên. Trong bối cảnh cam kết lộ trình Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ tại COP26 và chủ trương hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các khu vực trung tâm của đô thị lớn… nhiệm vụ của lực lượng chức năng ngày càng nặng nề với độ “phủ sóng” rộng khắp. Họ phải căng mình trên nhiều phương diện, như: Kiểm soát việc tuân thủ của người dân trong việc thực hiện quy định về kiểm định khí thải của phương tiện tham gia giao thông; kiểm tra đáp ứng mức tiêu chuẩn khí thải theo các vùng khác nhau; tuần tra, xử lý các phương tiện gây ô nhiễm ở thời gian thực trên các tuyến đường…
Quyết định số 16/2019/QĐ-TTg ngày 29/3/2019 của Thủ tướng Chính phủ là một trong các văn bản pháp lý quan trọng trong việc phát hiện, xử lý vi phạm hành chính liên quan các quy định về kiểm tra, đo lường khí thải phương tiện. Tuy nhiên, quyết định này còn thiếu các thông số quy định chi tiết, cụ thể; các quy chuẩn đo lường thiếu đồng bộ; trang thiết bị, phương tiện chuyên dụng thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu; công tác phối hợp tuần tra, kiểm soát giữa các lực lượng còn chưa đồng bộ; chế tài xử lý chưa đầy đủ; thiếu đồng bộ giữa quy định của pháp luật và hạ tầng kỹ thuật dân sinh… Điều đó gây khó khăn không nhỏ cho lực lượng chức năng trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Một số giải pháp
Bên cạnh việc bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, đầu tư hiện đại hóa phương tiện, trang thiết bị; tăng cường cơ chế phối hợp, nâng cao năng lực cho lực lượng chức năng là yêu cầu cấp bách trong thời điểm hiện nay. Thiếu tướng Đỗ Thanh Bình, Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông cho rằng, để thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ được giao trong việc kiểm soát, xử lý phương tiện tham gia giao thông vi phạm các quy định của pháp luật về ô nhiễm môi trường, lực lượng chức năng cần được trang bị thêm bằng các văn bản, hướng dẫn, các cơ chế đặc thù, đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế; tăng cường nguồn lực, cơ sở vật chất, trang bị phương tiện kỹ thuật tiến bộ, phù hợp; nâng cao trình độ, năng lực nghiệp vụ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và các phương tiện, công cụ công nghệ hỗ trợ.
Theo ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, đơn vị này đang thực hiện những quy trình cần thiết để xây dựng phương án tối ưu nhất khi kiểm tra khí thải phương tiện. Thông qua nguồn dữ liệu từ nhà sản xuất cũng như sử dụng các thiết bị đo lường hiện đại để tính toán dữ liệu chính xác, minh bạch. Lực lượng chức năng đã xây dựng hệ thống chỉ đạo, điều hành xuyên suốt, nhất là việc xây dựng và khai thác thông tin từ Trung tâm Dữ liệu, quản lý, giám sát xử lý vi phạm và điều hành giao thông (theo Quyết định số 8668/QĐ-BCA-C08 ngày 20/10/2025 của Bộ trưởng Công an). Trung tâm này phải được kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành, đơn vị liên quan, bảo đảm khả năng phân tích dữ liệu lớn với các ứng dụng về trí tuệ nhân tạo (AI)… nhằm phát hiện các phương tiện vi phạm về khí thải. Nguồn dữ liệu này cũng được kết nối với dữ liệu của trung tâm đăng kiểm và trung tâm dữ liệu quản lý, giám sát, xử lý vi phạm của phương tiện tham gia giao thông.
Chuyên gia đề xuất giải pháp thoát “bẫy” ô nhiễm: Cấm khí thải xe máy xả thẳng vào mặt người và thay đổi công nghệ
Tập trung nhiệm vụ kiểm soát chặt chẽ đối với phương tiện là nguồn phát thải thông qua hệ thống camera cảm biến thông minh có khả năng phân tích nồng độ khí thải tại các điểm nút giao thông; tăng cường, đổi mới phương thức tuần tra, bảo đảm nguyên tắc “mọi hành vi vi phạm phải được phát hiện và xử lý nghiêm minh”, nhất là các vi phạm về khí thải và ô nhiễm môi trường; lắp đặt và vận hành bộ công cụ nhận dạng, định dạng phương tiện; sử dụng ứng dụng giao thông thông minh (ITS) hỗ trợ hoạt động kiểm soát khí thải phương tiện tham gia giao thông của lực lượng chức năng…
Cục Cảnh sát giao thông cũng đề xuất phương án miễn giảm phí, lệ phí, thuế trước bạ và các chính sách ưu đãi… đối với các phương tiện “xanh” và ngược lại, tăng thuế, phí đối với phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch nhằm thúc đẩy sử dụng phương tiện thân thiện môi trường cũng như hạn chế đăng ký mới phương tiện cá nhân là nguồn khí thải; hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện. Các đơn vị liên quan cần tăng cường công tác tuyên truyền trực tiếp và trên các ứng dụng điện tử, nền tảng mạng xã hội; cơ chế, chính sách hỗ trợ đối với doanh nghiệp hoạt động liên quan đến hạ tầng và phương tiện sử dụng năng lượng xanh…