Dấu ấn từ vở nhạc kịch đầu tiên của Việt Nam

Ðây là lần thứ ba Cô Sao được dàn dựng trên sân khấu của Nhà hát TP Hà Nội, sau khi ra mắt lần đầu năm 1965, nhân kỷ niệm 20 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và lần thứ hai năm 1976 sau khi giải phóng miền nam, thống nhất đất nước. Giống như mạch nguồn sáng tác của phần lớn các tác phẩm âm nhạc gắn với tên tuổi Ðỗ Nhuận, vở nhạc kịch này cũng được soi chiếu bởi cảm hứng anh hùng cách mạng. Xoay quanh câu chuyện về cuộc đời của một cô gái dân tộc Thái từ lúc phải chống chọi với những áp bức đến cùng quẫn của thế lực phong kiến, thực dân, tới khi gặp những người tù chính trị tại Sơn La, được giác ngộ và đi theo cách mạng, Cô Sao đã nêu bật và khắc họa thành công bản lĩnh kiên cường, bất khuất của những người cộng sản. Từng tình tiết đều hiện lên chân thực, sống động đến nỗi cảm giác như được chắt lọc nguyên mẫu từ chính quá trình hoạt động cách mạng của tác giả, một người tù chính trị đã sớm tìm thấy ánh sáng lý tưởng từ những năm tháng gian khổ tù đày của thực dân Pháp.

Cô Sao được nhạc sĩ Ðỗ Nhuận sáng tác năm 1965, sau khi ông theo học ba năm tại Nhạc viện Trai-cốp-xki (Mát-xcơ-va, Nga), vì thế, với 36 tiết mục, ba màn, tác phẩm được đánh giá là vở ô-pê-ra đồ sộ nhất của Việt Nam được sáng tác theo đúng chuẩn quốc tế về tổng thể cấu trúc. Song không vì thế mà vở nhạc kịch trở nên xa lạ, bởi hòa cùng vẻ đẹp hiện đại, người ta vẫn nhận ra chất liệu âm nhạc dân tộc đậm đà quyện trong từng điệu múa xòe Thái, từng giai điệu dân ca Tây Bắc gần gũi, bình dị được sáng tạo bởi người nhạc sĩ đã miệt mài tự mày mò, tự học từ thời niên thiếu những nhạc cụ dân tộc như sáo trúc, tiêu, đàn bầu, đàn nguyệt... Sau Cô Sao, nhạc sĩ Ðỗ Nhuận tiếp tục "trình làng" vở nhạc kịch Người tạc tượng. Những sáng tác của ông góp phần mở ra một giai đoạn phát triển mới của ô-pê-ra Việt Nam với một loạt những tác phẩm được viết ở nhiều đề tài, phong cách như Bên bờ Krôngpa (Nhật Lai), Tình yêu của em (Nguyễn Ðình Tấn)... Trải qua nửa thế kỷ, Cô Sao vẫn sừng sững như một dấu ấn khó phai nhạt trong tâm tưởng các thế hệ nghệ sĩ Việt Nam, vẫn là một đỉnh cao khó vượt qua, thậm chí khó lặp lại của nhạc kịch nước nhà.

Ðược biết, trong lần tái diễn này, vở Cô Sao sẽ do chính nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, đồng thời là con trai trưởng của nhạc sĩ Ðỗ Nhuận phối khí. Sau hơn mười năm kể từ ngày nhạc sĩ Ðỗ Nhuận ra đi, việc dàn dựng vở nhạc kịch đồ sộ bậc nhất của ông không chỉ để tri ân với người nhạc sĩ luôn nặng lòng với nền âm nhạc Cách mạng nước nhà, người đã từng kinh qua vị trí Tổng thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa I, II với Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt I, mà còn là niềm hy vọng nối lại đà phát triển của nền nhạc kịch Việt Nam sau nhiều thập kỷ vắng bóng.