Nhiều đời thất học
Anh Nguyễn Văn Tạo, 39 tuổi, một người dân khu định cư vạn chài Thiệu Vũ không nhớ nổi đã bao đời gia tộc anh sống trên sông nước, chỉ biết "khi sinh ra đã ở trên thuyền rồi". Cuộc sống mưu sinh trên dòng sông Chu, nay đây mai đó đã làm cho anh Tạo và chị Huệ - vợ anh trông khắc khổ, già nua hơn nhiều so với tuổi. Trước kia, những gia đình như anh Tạo, chị Huệ được gọi là dân thủy cơ. "Thủy cơ" - theo giải thích của anh Tạo là những người làm nghề chài lưới, không có nhà, cuộc sống cực khổ cha truyền, con nối gắn với chiếc thuyền trên sông. Anh Tạo cho biết, khi còn là "dân thủy cơ", vợ chồng anh và hai đứa con nhỏ sống trên một chiếc thuyền độc mộc. Ngày nắng, ngày mưa đối với gia đình họ không khác gì nhau vì chiếc thuyền quá nhỏ bé, không che chở được hết các thành viên. Cuộc sống trên bến, dưới thuyền, phụ thuộc vào thiên nhiên khiến nguồn thu nhập của gia đình anh Tạo cũng thất thường như thời tiết vậy. Ðó là chưa kể đến những hiểm nguy từ sông nước. Ðã có những trận lũ càn quét, cướp đi sinh mạng của nhiều người dân thủy cơ nơi đây. Gia đình anh Tạo may mắn không nằm trong số đó, nhưng trước kia, mỗi khi mưa bão, mái thuyền bị gió lốc cuốn đi mất, cả nhà chỉ biết ôm nhau ngồi dưới mưa gió đợi bão tan... Hoàn cảnh của chị Nguyễn Thị Hợp, 40 tuổi, "dân thủy cơ" trước kia còn cơ cực hơn rất nhiều. Hai vợ chồng và bốn đứa con nhỏ quanh năm, suốt tháng lúc nào cũng chỉ mong có đến một bữa cơm no...
Nhưng cái đói, cái nghèo chưa thấm gì so nỗi đau phải nhìn cảnh con cái thất học của những ngư dân làng chài Thiệu Vũ. Anh Nguyễn Văn Bình, người dân làng vạn chài cho biết: "Gia đình tôi đã ba đời sông nước, có tất cả tám anh em, nhưng không một ai được đi học. Nhiều khi muốn thoát khỏi cuộc sống vạn chài nhưng biết làm gì khi một chữ bẻ đôi không biết, một tấc đất cắm dùi không có. Ðược lên bờ để an cư, lạc nghiệp, chuyển đổi công việc, nhất là giúp con cái có điều kiện học hành luôn là ước mong cháy bỏng của tất cả cư dân thủy cơ như chúng tôi mấy năm về trước"...
Lên bờ lập nghiệp
Năm 2006, Tỉnh ủy Thanh Hóa ra Chỉ thị 08 về xóa nhà tranh tre dột nát và ổn định đời sống đồng bào sinh sống trên sông đã tạo nên một bước ngoặt, thay đổi toàn diện, tích cực đời sống của người dân thủy cơ ở xã Thiệu Vũ nói riêng... Cụ thể hóa chủ trương này, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, UBND huyện Thiệu Hóa và chính quyền xã Thiệu Vũ đã phối hợp bố trí quỹ đất và kêu gọi quyên góp kinh phí xây mới 35 ngôi nhà giúp 35 hộ "thủy cơ" định cư.
Khu nhà định cư của người dân làng vạn chài Thiệu Vũ được xây dựng khang trang, rộng rãi; đường lát xi-măng chắc chắn. Mỗi căn nhà có diện tích 40 m2, được xây dựng trên mặt bằng 180 m2. Nhà được lát gạch, có công trình phụ khép kín, sân phơi. Phần diện tích đất còn lại được dùng để các hộ tăng gia sản xuất như: nuôi gà, vịt, trồng rau... Ở thời điểm đó, kinh phí xây dựng 17 triệu đồng/căn nhà là số tiền không nhỏ. Năm 2009, 35 hộ dân làng vạn chài được chuyển lên sinh sống tại khu định cư. Bắt đầu một cuộc sống mới, tuy còn bỡ ngỡ nhưng được cấp ủy, chính quyền xã quan tâm, giúp đỡ; đến nay, các hộ dân đã bắt nhịp được với nếp sinh hoạt; phương pháp, kỹ thuật canh tác, sản xuất trên cạn. Chủ tịch UBND xã Thiệu Vũ Nguyễn Quang Sinh cho biết: Ðể người dân vạn chài ổn định cuộc sống và có công ăn, việc làm, ngay khi định cư, chính quyền và nhân dân trong xã đã có nhiều hoạt động thiết thực để giúp đỡ. Chúng tôi đã tổ chức dạy nhiều nghề miễn phí cho người dân, bên cạnh đó vận động bà con trong xã, những người có ruộng, đất nhưng không có người làm chuyển cho người dân mới định cư mượn để canh tác, sản xuất. Ðồng thời, chính quyền còn vận động các ngân hàng cho người dân vay ưu đãi để có vốn làm ăn. Nhiều hộ gia đình có vốn, chuyển đổi ngành nghề sang chăn nuôi lợn, gà, cá... đã có cuộc sống khấm khá hơn rất nhiều. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục dành những chính sách ưu đãi giúp bà con làm giàu chính đáng.
Làng định cư vạn chài Thiệu Vũ có hơn 200 nhân khẩu, trong đó quá nửa là trẻ em trong độ tuổi đi học. Hiệu trưởng Trường THCS Thiệu Sơn (xã Thiệu Vũ) Nguyễn Ngọc Sơn cho biết: Tất cả các em học sinh "thủy cơ" sau khi định cư đã được gia đình cho đến lớp học. Ða số các em hiếu học, chăm ngoan, có nhiều em đạt học sinh giỏi cấp huyện ở nhiều môn văn hóa. Ðối với những em lớn tuổi mù chữ, nhà trường phối hợp các đoàn thể vận động các em đến lớp học xóa mù chữ. Nhiều em sau khi đi học, biết đọc, biết viết đã về dạy lại cho bố, mẹ. Những hoạt động đó đã tạo nên tinh thần thi đua học tập sôi nổi, mang lại hiệu quả tích cực. Hằng năm, ngoài chính sách, chế độ chung đối với học sinh; nhà trường còn tặng sách, vở, bút giúp các em có thêm điều kiện đến trường... Chúng tôi nhớ mãi hình ảnh cháu Nguyễn Thị Lệ, 12 tuổi, học sinh lớp hai Trường tiểu học Thiệu Vũ, khi đến thăm nhà chị Nguyễn Thị Hợp. Lúc đó, cháu đang dạy mẹ tập đọc chữ. Các thành viên trong gia đình nhỏ bé này đang cùng nhau tạo dựng cuộc sống mới tươi đẹp, cho dù nước dòng sông Chu vẫn ngày ngày trôi ra biển nhưng cuộc sống của họ mãi neo đậu ở làng định cư Thiệu Vũ này...
Cuộc sống ổn định của ngư dân Thiệu Vũ có được như ngày hôm nay là nhờ những hoạt động thiết thực vì người nghèo mang lại. Những chính sách bảo đảm an sinh xã hội như vậy rất cần được nhân rộng. Theo tìm hiểu, chúng tôi được biết, hiện nay ở huyện Thiệu Hóa vẫn còn một số xã (Thiệu Ngọc, Thiệu Tâm, Thiệu Phúc, Thiệu Ðô và thị trấn Vạn Hà) người dân "thủy cơ" chưa được định cư và đang rất mong mỏi sự giúp đỡ từ các cấp chính quyền và xã hội.
