Bắt đầu của một cái làng là cái cổng làng.
Mỗi làng mỗi cổng, mỗi thân mỗi phận.
Mỗi làng là một thân phận, phận làng.
Mỗi cổng làng cũng có một thân phận, một câu chuyện, ít nhiều dáng dấp tính cách của làng. Cổng làng Chùa có bốn chữ “Vọng Tự Nhập Xuất”, dù đi đâu về đâu thì người làng Chùa cũng lấy đó làm cái nếp để ứng xử, Tự là văn, là văn hóa. Trọng chữ nghĩa, trọng văn hóa dù là ở làng với nhau hay khi ra ngoài xã hội cũng vậy.
Ở làng Cựu có một cái cổng, trên cũng đề bốn chữ “Nhập Hiếu, Xuất Đễ”. Ở làng, về làng, về nhà thì luôn phải giữ chữ hiếu, ra ngoài thì giữ lễ nghĩa.
Và còn nhiều cổng làng khác...
| Muốn hiểu người Việt, tính cách Việt thì cứ nghiên cứu làng là đủ. Đình làng, chùa làng, đường làng, ao làng, cổng làng, người làng, việc làng. Việc làng cũng là việc nước, chuyện làng cũng là chuyện nước. |
Cho dù kín cổng cao tường đến mấy thì khách phương xa chả cần tinh ý cũng nhận ra đôi ba nét khái quát tính cách của “chủ nhà” qua cánh cổng. Bởi vì vẫn còn một cái khe rất mỏng mà chủ nhà cố để hở nhằm hé lộ về mình. Đấy là bản tính của người Việt vừa khép kín vừa cởi mở.
Khép kín để bảo tồn. Mấy ngàn năm lịch sử, giặc ngoại xâm bằng mọi cách nô dịch và đồng hóa, tiêu diệt văn hóa Việt nhưng người Việt vẫn còn, văn hóa Việt vẫn còn.
Và cởi mở để giao lưu. Phật, Nho, Lão đến đây hòa hợp, giao hòa với văn hóa bản địa theo kiểu “thuận theo tự nhiên mà làm”. Những Ấn, Chàm, Hán, Pháp ở lại và nhòe lẫn trong văn hóa Việt không thể phân biệt đến nay đã trở thành truyền thống. Đó là cái năng khiếu đóng - mở tùy thì của người Việt. Đóng - Khép, Mở - Hé. Cái cánh đóng giúp bảo tồn, cái cánh mở giúp cho hòa nhập. Đó đã và vẫn là đặc điểm của người Việt.
