Chính sách an sinh đã theo kịp sự thay đổi?
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, Giám đốc Trung tâm tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn thành phố cho biết, kinh tế số và các mô hình việc làm thông qua nền tảng công nghệ ngày càng phát triển, tài xế xe công nghệ đang trở thành lực lượng lao động đáng quan tâm tại các đô thị lớn.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, theo thông tin từ Trung tâm tư vấn ứng dụng kinh tế thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có khoảng 400 nghìn tài xế xe công nghệ và giao hàng.
Ông Quang nhấn mạnh: Kinh tế nền tảng rõ ràng đã mang lại cơ hội việc làm và thu nhập cho nhiều người. Đặc biệt, người lao động có thể chủ động hơn về thời gian, có thể lựa chọn thời điểm làm việc và có thêm cơ hội tạo ra thu nhập. Nhưng bên cạnh sự linh hoạt đó, chúng ta cũng phải nhìn vào một vấn đề khác, đó là sự bấp bênh và những rủi ro mà người tài xế đang phải đối mặt. Và câu hỏi đặt ra là: Khi việc làm đã thay đổi, thì chính sách an sinh của chúng ta đã theo kịp sự thay đổi đó hay chưa?
Ông Quang mong muốn hội thảo hôm nay không chỉ là nơi các cơ quan quản lý, chuyên gia hay doanh nghiệp trao đổi với nhau, mà quan trọng hơn là lắng nghe tiếng nói của chính những người đang trực tiếp làm nghề.
Theo khảo sát nhanh 141 tài xế đang hoạt động trên các nền tảng Grab, Green SM và Be, có 93,6% cho biết lái xe công nghệ là công việc chính. Trong đó, 46,1% làm việc từ 8-10 giờ/ngày và 35,5% thường xuyên làm việc trên 10 giờ/ngày.
Theo ông Quang, đối với rất nhiều người, đây là nghề mưu sinh chính. Thu nhập từ việc chạy xe là nguồn thu nhập chính của bản thân, của gia đình. Có người đã làm công việc này nhiều năm và cuộc sống của họ gắn khá chặt với nền tảng mà họ đang chạy. Vì vậy, khi nói về an sinh cho tài xế xe công nghệ, chúng ta không thể nhìn đây chỉ là một nhóm lao động tạm thời. Hơn nữa, thực tế hiện nay, vẫn còn những người chưa tham gia bất kỳ loại hình bảo hiểm nào, kể cả bảo hiểm y tế.
“Đặc biệt, 92,9% tài xế mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý của mình được xác định rõ hơn; 87,9% mong muốn có cơ chế phù hợp để được tham gia các chính sách bảo hiểm xã hội, được chăm lo về vật chất, tinh thần”, ông Phùng Thái Quang nhấn mạnh.
Tài xế xe công nghệ mong muốn được tham gia bảo hiểm xã hội
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội đưa ra một con số đáng suy ngẫm khi có tới 82,4% tài xế không tham gia bảo hiểm xã hội; 87,3% không tham gia bảo hiểm thất nghiệp; 57,5% không có bảo hiểm tai nạn; 33,1% không có bảo hiểm y tế nhưng có tới hơn 75% tự mua bảo hiểm phương tiện - loại hình duy nhất mà pháp luật bắt buộc. Ông Lộc cho rằng, phải chăng hệ thống hiện hành bảo vệ chiếc xe tốt hơn bảo vệ người lái.
Ngoài ra, ông Lộc cũng chia sẻ, trên thực tế hiện nay, số giờ làm việc của tài xế ngày càng tăng nhưng thu nhập chưa tăng tương ứng. Nhiều khoản thu, chi giữa nền tảng và tài xế cần được làm rõ, minh bạch hơn để bảo đảm quyền lợi của người lao động.
Ông đề xuất chính quyền thành phố cần có cơ chế thí điểm an sinh cho lao động nền tảng, giao cơ sở nghiên cứu đo lường tác động để việc mở rộng dựa trên bằng chứng.
Trên thực tế, còn nhiều tài xế công nghệ là người lao động có người quản lý trực tiếp, chịu sự chi phối của ứng dụng quyết định việc phân phối cuốc xe, của thuật toán. Tuy nhiên, hiện nay các doanh nghiệp quản lý điều hành ứng dụng xem người lao động như là một đối tác nên không tham gia bảo hiểm xã hội cho người lao động.
Ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, chúng ta cần nghiên cứu bổ sung vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt; trong đó có tài xế xe công nghệ. Đây là loại hình lao động mới gắn với công nghệ và chuyển đổi số, sẽ ngày càng phát triển trong thời gian tới.
“Tài xế xe công nghệ là nhóm có hoạt động và tạo thu nhập thường xuyên, quy mô lớn nhưng chưa được bao phủ đầy đủ bởi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc. Đây là khoảng trống an sinh cần được nghiên cứu để từng bước khắc phục”, ông Thanh nhấn mạnh.
Ông Thanh cho rằng: Việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với tài xế xe công nghệ tạo cơ chế phù hợp để người lao động có thể được bảo đảm quyền lợi khi gặp rủi ro và khi hết tuổi lao động. Do đó, Bảo hiểm xã hội Thành phố đề xuất tiếp tục khảo sát, đánh giá thực tế về số lượng tài xế, hình thức hoạt động, thu nhập và tình hình tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn để có cơ sở đề xuất chính sách sát thực tế. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp nền tảng, tổ chức đại diện người lao động và các đơn vị liên quan trong việc nghiên cứu, đề xuất và tổ chức thực hiện.
Tại hội thảo, ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch nghiệp đoàn Xe ôm công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ những tâm tư, nguyện vọng của những người làm tài xế xe công nghệ. “Chúng tôi mong sẽ nhận được sự thấu hiểu nhiều hơn, mong nhận được sự quan tâm của xã hội nhiều hơn và đặt chúng tôi đúng vị trí của mình. Hiện nay, quyền lợi của chúng tôi gần như không có gì. Mọi việc đều xuất phát từ việc chúng tôi chưa có tên gọi, không được định danh, không được xem là người lao động”.
Là nữ tài xế đang mang thai 7 tháng nhưng hàng ngày vẫn phải cố gắng chạy xe từ 10-12 tiếng để có thu nhập bảo đảm cuộc sống hàng ngày và dành dụm khi chuẩn bị sinh nở, chị Lê Thị Tuyết Hoa rất mong muốn được tạo điều kiện để tham gia bảo hiểm xã hội, được hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn và hưu trí…
Những nguyện vọng chính đáng của các tài xế xe công nghệ đã được ghi nhận tại hội thảo.
Ông Phùng Thái Quang cho biết, Trung tâm tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn thành phố sẽ cùng các bên liên quan kiến nghị các nền tảng minh bạch thuật toán, thúc đẩy cơ chế thương lượng về tỷ lệ chiết khấu và kiến nghị mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với tài xế công nghệ, để người lao động được bảo vệ tương xứng với những đóng góp của mình cho kinh tế nền tảng.
