Đánh thức tình yêu di sản từ những trải nghiệm
Là địa phương sở hữu kho tàng di sản văn hiến nghìn năm, Hà Nội luôn coi trọng giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử cho thế hệ trẻ.
Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, thành phố tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục theo hướng tăng cường trải nghiệm thực tế, đưa học sinh đến gần hơn với di sản, lịch sử ngay trên chính quê hương mình.
Xã Đa Phúc là một trong những địa phương triển khai hiệu quả mô hình "Tiết học di tích" tại các trường trung học cơ sở, tiểu học.
Trong cuộc kháng chiến chống quân Tống vào thế kỷ 11, ngã ba sông Cầu-bến đò Mom Lương trên địa bàn Đa Phúc từng là phòng tuyến sông Như Nguyệt.
Các em học sinh được quan sát thực địa, tìm hiểu địa hình phòng tuyến và tham gia các hoạt động trải nghiệm. Qua đó, lịch sử không còn là những trang sách khô cứng mà trở thành những bài học sinh động, gần gũi.
Ngoài ra, các tiết học còn được tổ chức tại: Đình, chùa, văn chỉ Ngô Đạo, đình Kim Thượng... Trong năm học 2026-2027, Phòng Văn hóa-Xã hội xã Đa Phúc tiếp tục đổi mới mô hình "Tiết học di tích" để nâng cao hiệu quả.
Tại xã Thư Lâm, các em học sinh được tham gia những lớp học trải nghiệm về nghệ thuật rối nước ngay bên thủy đình Đào Thục. Không chỉ thưởng thức các tiết mục biểu diễn, các em còn được tìm hiểu lịch sử làng nghề, học những động tác biểu diễn cơ bản để cảm nhận giá trị của loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương mình.
Nhà trường luôn dành sự quan tâm cho các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Trong đó, công tác giáo dục di sản văn hóa được lồng ghép vào giảng dạy, sinh hoạt ngoại khóa hay trong giờ chào cờ. Việc các em học sinh được trực tiếp học tập, trải nghiệm tại sân khấu rối nước Đào Thục giúp các em tích lũy thêm kiến thức, tạo nền tảng cho sự hình thành nhân cách và tình yêu cội nguồn.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thụy Lâm Đào Xuân Sinh.
Từ cách làm mới này, việc học lịch sử địa phương không còn bó hẹp trong lớp học. Hiện nay, 100% trường học trên địa bàn Hà Nội đều tổ chức các tiết học tại chính những di tích ở địa phương. Khi hiểu về nơi mình sinh ra, lớn lên, học sinh sẽ có nền tảng để hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa của Thủ đô và đất nước.
Chị Nguyễn Thị Minh, phụ huynh em Chu Đình Quân (Trường Trung học cơ sở Ngô Quyền, xã Đông Anh) cho biết: “Bản thân tôi chưa hiểu sâu về các di tích ở quê mình để chỉ bảo con cái. Nhưng qua hoạt động ở trường, các cháu hiểu thêm về di tích, về lịch sử thôn xóm, từ đó thêm yêu quê hương, đất nước”.
Tại nhiều trường học trên địa bàn thành phố, nhà trường chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đổi mới phương pháp giảng dạy, giúp học sinh hứng thú hơn với lịch sử và văn hóa dân tộc.
Nâng cao chất lượng thụ hưởng văn hóa
Để phát triển văn hóa, con người trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80 yêu cầu bảo đảm đầy đủ quyền thụ hưởng và sáng tạo văn hóa của người dân.
Thành phố Hà Nội có hệ thống thiết chế văn hóa đồ sộ gồm các nhà hát, bảo tàng, nhà văn hóa các cấp, trong đó có 4.374 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố. Nhằm nâng cao chất lượng thụ hưởng văn hóa của người dân, thành phố đẩy mạnh việc đưa các hoạt động văn hóa chất lượng cao đến nhân dân.
Một trong những hoạt động nổi bật là chương trình “Âm nhạc cuối tuần” tại Nhà bát giác (Vườn hoa Lý Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm) tổ chức từ cuối năm 2025.
Đến nay, chất lượng của chương trình ngày càng được nâng lên, với chủ đề phong phú, đa dạng hơn, từ những buổi biểu diễn có tính hàn lâm, cho đến các chương trình âm nhạc truyền thống. Có cả những buổi biểu diễn có sự tham gia của các nghệ sĩ quốc tế như chương trình “Crescendo - Giao hưởng kết nối” tổ chức đầu tháng 7/2026.
Tại Di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám, sau thời gian tu bổ, tôn tạo, hồ Văn trở thành không gian văn hóa nghệ thuật, trưng bày, sắp đặt và trình diễn nghệ thuật. Những ngày cuối tuần, hồ Văn là sân khấu biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống như: quan họ, rối, hát văn… Tham gia các chương trình nghệ thuật là những nghệ nhân, nghệ sĩ nổi tiếng.
Hàng loạt di sản kiến trúc được chuyển đổi công năng để đưa nghệ thuật chuyên nghiệp đến cộng đồng.
Tòa nhà số 47 phố Hàng Dầu là một kiến trúc có giá trị, nhiều năm nay được sử dụng là trụ sở của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội. Hiện nay, tòa nhà này còn trở thành Nhà triển lãm, nơi thường xuyên tổ chức hoạt động trưng bày, triển lãm nghệ thuật giúp tăng sức hút cho không gian văn hóa Hồ Hoàn Kiếm.
Một công trình kiến trúc khác từng bị bỏ hoang nhiều năm là biệt thự số 49 phố Trần Hưng Đạo, sau khi cải tạo đã trở thành không gian văn hóa, nơi chuyển tải những giá trị văn hóa chất lượng cao đến công chúng, mới đây nhất là buổi hòa nhạc “Tháng Tư về” với sự tham gia của nhạc sĩ Dương Thụ và nhiều nghệ sĩ khác.
Các hoạt động trưng bày, triển lãm mỹ thuật, biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, chất lượng cao đang “bước ra” khỏi nhà hát, nhà triển lãm, bảo tàng… để đến với công chúng tại các không gian công cộng, tạo ra bước tiến mới trong văn hóa đô thị.
Bồi đắp chuẩn mực người Hà Nội thời đại mới
Gần mười năm qua, thành phố Hà Nội đã tích cực triển khai Quy tắc ứng xử nơi công cộng, Quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan trực thuộc thành phố.
Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài, hai Quy tắc ứng xử đã góp phần hình thành hệ thống chuẩn mực ứng xử đồng bộ, toàn diện. Song đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu mới. Do đó, cần tiếp tục lan tỏa sâu rộng các giá trị văn hóa ứng xử, góp phần xây dựng môi trường công sở kỷ cương, không gian công cộng văn minh và người Hà Nội thanh lịch, trách nhiệm, thân thiện.
Từ yêu cầu đó, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã phê duyệt đề cương Đề án “Xây dựng và ban hành bộ tiêu chí người Hà Nội thanh lịch, văn minh trên địa bàn thành phố Hà Nội”.
Chuẩn mực “Người Hà Nội hào hoa-thanh lịch-nghĩa tình-văn minh” trong thời kỳ đổi mới vừa kế thừa những yếu tố truyền thống như: Thanh lịch trong phong thái giao tiếp, trang phục; văn minh trong hành xử công cộng như ý thức tuân thủ pháp luật, giữ gìn trật tự, vệ sinh..., vừa có những yếu tố thời đại như: Làm chủ và ứng dụng hiệu quả công nghệ; sử dụng thành thạo ngoại ngữ, tiếp thu giá trị văn minh thế giới một cách chủ động, chọn lọc…
Hiện, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đang tổ chức các hoạt động khảo sát, điền dã, thu thập tư liệu tại nhiều địa bàn, nhận diện những vấn đề mới đặt ra trong quá trình phát triển làm căn cứ cho việc xây dựng các tiêu chí phù hợp, khả thi. Ngành Văn hóa tổ chức nghiên cứu; lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, nhân dân làm căn cứ hoàn thiện nội dung Bộ tiêu chí.
Dự kiến, tháng 11/2026, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội sẽ tổ chức nghiệm thu Đề án, hoàn thiện hồ sơ trình Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Bộ tiêu chí Người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tạo nền tảng mới, động lực mới trong xây dựng văn hóa người Hà Nội.
Đánh giá về việc xây dựng văn hóa người Hà Nội trong kỷ nguyên mới, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho biết: “Việc thành phố xác định xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của Thủ đô là hết sức chính xác.
Những năm qua, Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố đã có nhiều quyết sách đúng đắn trong xây dựng văn hóa người Hà Nội. Thành ủy Hà Nội đặt mục tiêu huy động cả hệ thống chính trị để cùng người dân xây dựng Hà Nội thanh lịch, văn minh. Thành phố đã có nhiều hoạt động hiệu quả như triển khai Quy tắc ứng xử và đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhưng xây dựng con người không giống như việc làm khác, mà cần kiên trì trong thời gian dài. Trong thời đại mới, càng cần phải chú trọng song song hai yếu tố: Giữ gìn và tiếp thu như hai mặt của vấn đề. Khi biết giữ gìn cái hay, cái đẹp thì mới biết tiếp thu văn hóa thế giới một cách chọn lọc và ngược lại. Và khi ấy văn hóa Hà Nội mới hội tụ được những nét đẹp để tỏa sáng”.
