Kiểm soát nguồn vốn, chi phí cho dự án đường sắt đô thị

Nhiều đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố cho rằng, đây là chính sách đặc thù, chưa có tiền lệ, cần được cân nhắc cẩn trọng trước khi quyết nghị.

Hà Nội đang đứng trước bài toán vừa phải đẩy nhanh tiến độ, vừa phải kiểm soát chặt nguồn vốn và chi phí-hai yêu cầu đặc biệt quan trọng khi triển khai các dự án chưa có tiền lệ trong lĩnh vực đường sắt đô thị Việt Nam. Năm tuyến đường sắt đô thị số 1, số 2, số 8, số 10 và số 14 đã khởi công ngày 22/6/2026 theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay với tổng giá trị hợp đồng gần 794.000 tỷ đồng. Thành phố dự kiến triển khai khoảng 253,5 km đường sắt đô thị, hướng tới hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2030.

Trong phiên thảo luận tại kỳ họp, đại biểu Trần Khánh Hưng cho biết, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội đã ký hợp đồng liên quan 5 tuyến đường sắt đô thị nêu trên. Đây là những hợp đồng có quy mô lớn, chưa có tiền lệ, đòi hỏi nguồn vốn thanh toán được bố trí kịp thời, phù hợp tiến độ thực hiện.

Giải trình tại kỳ họp, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, dự thảo nghị quyết đề xuất mức đầu tư tối đa không quá 120 triệu USD/km. Thành phố đã tham khảo các dự án có công nghệ tương tự và tính toán trên cơ sở đồng bộ công nghệ, đoàn tàu và toàn bộ hệ thống. Về cơ chế tạm ứng và thanh toán, ông Trương Việt Dũng nhấn mạnh: “Nhà thầu phải mở tài khoản tại ngân hàng; việc sử dụng vốn phải đúng mục đích, đúng quy định. Thành phố sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt quá trình thanh toán nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí”. Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho rằng, những vấn đề các đại biểu nêu về căn cứ pháp lý, nguồn vốn, điều khoản hợp đồng, nhân công, vận hành, nguồn lực, nhân lực và kiểm soát quản lý chi phí cần được giải đáp đầy đủ, thấu đáo; cần tiếp tục bàn bạc kỹ lưỡng, không vì tiến độ mà xem nhẹ chất lượng; bảo đảm nguyên tắc pháp lý, tính khả thi và hiệu quả.

Trưởng Ban Đô thị, Hội đồng nhân dân thành phố, Trần Hợp Dũng cũng đề nghị thành phố làm rõ phạm vi áp dụng, phạm vi thí điểm của từng cơ chế; bổ sung mục tiêu, kết quả thí điểm và tiêu chí đánh giá cụ thể. Về quản lý tài chính cần quy định cụ thể các biện pháp kiểm soát nguồn lực, chi phí và hiệu quả sử dụng vốn; làm rõ cơ chế bảo lãnh, tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng và điều kiện thanh toán. “Quản lý dòng tiền phải chặt chẽ, không để xảy ra thất thoát, lãng phí trong quá trình triển khai dự án” - ông Trần Hợp Dũng nhấn mạnh.

Bên cạnh vấn đề vốn, bài toán nhân lực vận hành cũng được đặt ra. Đại biểu Đặng Thị Huyền chỉ ra nhiều chức danh cần đào tạo từ 12 đến 18 tháng, trong khi mức thu nhập chưa đủ hấp dẫn và cơ sở đào tạo chuyên sâu còn hạn chế. Về vấn đề này, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Trương Việt Dũng cho biết, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đường sắt Hà Nội được giao định biên 1.292 người, hiện có 1.168 người, trong đó 1.068 người đang vận hành các tuyến hiện có. Thành phố đang nghiên cứu lộ trình đào tạo, phương án nâng cao thu nhập và tăng nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ để tăng sức hấp dẫn. Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội cũng đã phê duyệt định mức kinh tế-kỹ thuật và giá dịch vụ vận hành, tạo cơ sở cho công tác thanh, quyết toán.

Cơ chế đặc thù cho các dự án đường sắt đô thị là rất cần thiết để tạo sự chủ động trong việc xây dựng phương án tài chính dài hạn, không để xảy ra tình trạng dự án được duyệt và khởi công, nhưng thiếu vốn thanh toán kịp thời. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi thành phố đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng lớn. Việc làm rõ cơ cấu nguồn vốn cùng với kịch bản dự phòng là điều kiện tiên quyết. Cơ chế kiểm soát chi phí cần được quy định cụ thể ngay trong nghị quyết thí điểm, bao gồm mức trần đầu tư, quy trình tạm ứng, thanh toán và trách nhiệm giải trình khi có ý kiến của cơ quan kiểm toán hoặc cơ quan bảo vệ pháp luật.

Hội đồng nhân dân thành phố đã yêu cầu Ủy ban nhân dân thành phố gửi hồ sơ hoàn thiện để các đại biểu nghiên cứu. Theo Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Phùng Thị Hồng Hà, Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng dự án đường sắt quan trọng Thủ đô sẽ được tiếp tục xem xét, dự kiến vào ngày 2-3/11/2026, sau khi thành phố hoàn thiện việc tiếp thu, giải trình và bổ sung các nội dung cần thiết, để các đại biểu có đầy đủ thông tin, căn cứ nghiên cứu, xem xét và quyết nghị.