Ẩn họa từ các điểm tập kết phế liệu trong các khu dân cư

Sống trong sợ hãi

Hơn mười ngày sau vụ nổ gây ra hậu quả thảm khốc làm năm người chết, hàng chục người bị thương, gần một trăm căn nhà bị hư hại, chúng tôi trở lại khu đô thị Văn Phú, phường Phú La, quận Hà Đông (Hà Nội). Hiện trường vụ nổ đang được thu dọn, nhưng người dân nơi đây vẫn chưa hết hoảng loạn. Anh Trịnh Điệp, một người dân trong khu đô thị cho biết, dù ở cách hiện trường vụ nổ hai làn đường và một dãy nhà, nhưng nhà anh bị ảnh hưởng nặng nề. Tất cả kính cửa mặt tiền các dãy nhà đều vỡ vụn. Nhà ông Long, số nhà 26 TT 21 chịu thiệt hại nặng nề nhất, toàn bộ cửa kính bị vỡ, khung cửa trước nhà bị giật bung, trần thạch cao bị sập. Vụ nổ đã gây sang chấn tinh thần không chỉ đối với cư dân Văn Phú, mà với nhiều người ở khu dân cư khác.

Tại Hà Nội, hiện có rất nhiều cơ sở mua bán phế liệu mọc lên tự phát, nằm ngay trong các khu dân cư đông đúc. Đáng lo ngại là các điểm kinh doanh hầu hết đều tạm bợ, không có thiết bị phòng cháy, chữa cháy. Do nhận thức còn hạn chế, lại thêm tâm lý chủ quan trước những nguy cơ về mất an toàn phòng, chống cháy nổ, cho nên phần lớn người kinh doanh phế liệu cứ thấy vật gì bằng sắt vụn là sẵn sàng thu mua, không phân biệt phế liệu đó là vũ khí, vật liệu nổ, tiềm ẩn những mối nguy hiểm cho chính bản thân họ và cộng đồng ra sao.

Khảo sát tại các khu đô thị Đại Thanh, Linh Đàm, Xa La, Định Công, Yên Hòa, chúng tôi đều thấy những điểm thu mua phế liệu nhỏ lẻ, tập trung quanh những dự án đang xây dựng hoặc gần khu dân cư để thuận tiện trong việc thu mua, tập kết phế liệu. Riêng trên địa bàn quận Hà Đông đã có hơn 100 điểm kinh doanh phế liệu. Dọc phố Mai Lĩnh, phường Đồng Mai, nhiều cửa hàng thu mua sắt phế liệu với đủ chủng loại từ máy cẩu, máy xúc đến sắt vụn, thùng phuy xen lẫn các điểm tập kết phế liệu khiến cảnh quan khu vực cuối đường, đoạn giáp cầu Mai Lĩnh, rất nhếch nhác. Gần trung tâm TP Hà Nội hơn, làng Triều Khúc (xã Tân Triều, huyện Thanh Trì) hiện có khoảng 30 hộ thu mua nhựa, 12 hộ kinh doanh phế liệu. Mỗi ngày có hàng tấn phế liệu từ đài, ti-vi, đồ nhựa hỏng đến lông gà, lông vịt đổ về làng. Các hộ vừa thu gom phế liệu, vừa tái chế rác nằm xen kẽ nhà dân khiến môi trường ở đây bị ô nhiễm nặng nề, còn các hộ dân không khỏi lo âu.

Ngay trong khu vực nội thành, ngõ 34 phố Hoàng Cầu (phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa) lâu nay vẫn được coi là “đại bản doanh” của những người buôn bán, thu gom phế liệu. Dãy nhà tạm chất đống các loại phế liệu như giấy vụn, bình ga, chai lọ, đồ nhựa, sắt thép, từ trong nhà ra tới đường đi khiến người dân ở đây không chỉ phải chịu đựng mùi xú uế, mà còn nơm nớp lo sợ về nguy cơ cháy nổ. Một người dân trong khu bức xúc phản ánh, họ mang về đủ các loại phế liệu. Nhà dân san sát, ngõ thì nhỏ, nếu có xảy ra cháy nổ, hậu quả sẽ khôn lường.

Siết chặt quản lý trước khi quá muộn

Sau vụ nổ ở Văn Phú, TP Hà Nội đã đẩy mạnh công tác quản lý phòng, chống cháy nổ và tiến hành rà soát, kiểm tra các điểm thu mua, tập kết phế liệu, sắt vụn. Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Đức Chung đã yêu cầu Công an TP Hà Nội, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội và các đơn vị liên quan phải thực hiện nghiêm chỉ thị về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; tiến hành rà soát, thanh tra, kiểm tra, đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân về quản lý, sử dụng vật liệu nổ trên địa bàn.

Phó Chủ tịch UBND phường Ô Chợ Dừa Phạm Việt Cừ cho biết, hằng năm, công an các phường đã chủ động tuyên truyền, yêu cầu các hộ dân, cơ quan, doanh nghiệp, các cửa hàng kinh doanh, thu mua phế liệu ký kết bảo đảm các yêu cầu phòng cháy, chữa cháy. Ngay sau vụ nổ tại khu đô thị Văn Phú, phường đã kiểm tra, rà soát lại tất cả các điểm tập kết, kinh doanh phế liệu trên địa bàn, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra.

Không phải đến khi vụ nổ tại khu đô thị Văn Phú xảy ra, cộng đồng mới biết đến mối nguy hiểm tiềm ẩn tại các cơ sở mua bán phế liệu. Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Hà Nội Nguyễn Văn Chiến cho biết, trước vụ nổ ở Văn Phú, trên cả nước đã xảy ra nhiều vụ tai nạn cháy nổ thương tâm, xuất phát từ chính sự thiếu hiểu biết của người dân khi thu gom, tái chế phế liệu. Thực tế đòi hỏi cần phải đẩy mạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý đối với quản lý, sử dụng các vật liệu nổ; trách nhiệm của chính quyền trong công tác quản lý các cơ sở kinh doanh sắt vụn, phế liệu. Chúng ta cần tiến hành rà soát trên phạm vi toàn quốc để bảo đảm các cơ sở không chứa đựng những vật liệu gây nổ. Đặc biệt, cần tăng cường kiến thức phòng, chống cháy nổ, phát động người dân có ý thức cùng các cơ sở kinh doanh kịp thời phát hiện, giao nộp cho các cơ quan chức năng vật liệu gây nổ.

Tập trung phần lớn trong các khu dân cư, các điểm tập kết, thu mua phế liệu, sắt vụn không chỉ gây ô nhiễm về môi trường, mất mỹ quan đô thị, mà thật sự là những nguy cơ hiện hữu về an toàn cháy nổ. Song, luật lại không quy định đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Vì vậy, ngoài các cam kết đã ký với chính quyền địa phương, quá trình hoạt động của các cơ sở này an toàn ở mức độ nào, hoàn toàn phụ thuộc vào kiến thức, ý thức tự giác của chính họ. Từ hàng loạt tai nạn nguy hiểm do các cơ sở tập kết, kinh doanh phế liệu, sắt vụn gây ra thời gian qua, đã đến lúc không thể để sự an toàn của cộng đồng phụ thuộc vào ý thức của một nhóm nhỏ những người kinh doanh phế liệu. Các ngành chức năng, chính quyền các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao ý thức của người dân về việc tuân thủ những nội quy, quy định về an toàn, phòng, chống cháy nổ. Đồng thời cảnh giác, phát hiện những nguy cơ gây cháy nổ để kịp thời thông báo đến cơ quan, tổ chức và người có trách nhiệm để có biện pháp loại trừ và phòng ngừa tai nạn cháy nổ. Bên cạnh đó, cần siết chặt quản lý các hộ kinh doanh phế liệu, không để họ mua bán tự do, trái phép vật liệu nổ trôi nổi trên thị trường như hiện nay.