Xe buýt với “sứ mệnh” nâng cao hiệu quả vận tải công cộng

Để nâng cao chất lượng dịch vụ,vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt cần một lộ trình “đường dài” bên cạnh việc triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khác nhau như tổ chức làn đường riêng cho xe buýt, mở rộng các điểm trung chuyển, ứng dụng công nghệ trong vận hành và khai thác, phát triển hệ thống giao thông thông minh,…

Giải “bài toán” thời gian

Hiện nay, mạng lưới xe buýt trên địa bàn thành phố Hà Nội có 154 tuyến, phủ khắp 30/30 quận, huyện và thị xã; số phương tiện toàn mạng lưới là 2.279 xe, với hơn 4.000 điểm dừng, nhà chờ.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải - Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng Hà Nội, xe buýt hiện đã đáp ứng được khoảng 17,8% nhu cầu đi lại của người dân Thủ đô; năng lực thực tế của mạng lưới xe buýt có thể đáp ứng trên 30%. Tuy nhiên, định hướng đưa xe buýt thành phương tiện đi lại hằng ngày đang gặp khó bởi thực trạng giao thông diễn biến phức tạp, ùn tắc thường xuyên xảy ra đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lựa chọn của người dân.

“Tốc độ khai thác xe buýt - yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và tính hấp dẫn của xe buýt, hiện đang không được bảo đảm. Tốc độ khai thác bình quân của các tuyến buýt khu vực nội thành đạt khoảng 16,6 km/h; đặc biệt trong khung giờ cao điểm, tốc độ chỉ đạt 12,7km/h, thấp hơn rất nhiều so với tốc độ của xe máy (25km/h)”, ông Nguyễn Hoàng Hải cho hay.

Thực tế, không chỉ các cấp quản lý mà cả người dân cũng cảm nhận được hiện trạng phức tạp của giao thông Thủ đô. Rõ ràng, các chính sách trợ giá, xe được nâng cấp thường xuyên, trang bị nhiều tiện ích phục vụ hành khách hay nhân viên, tài xế chuyên nghiệp, niềm nở hơn đã thay đổi hoàn toàn hình ảnh xe buýt trong mắt người dân Hà Nội. Nhưng yếu tố thời gian di chuyển vẫn là điểm yếu lớn nhất của vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt.

Cùng gia đình đón tuyến buýt điện từ nội đô sang khu vực ngoại thành, chị Nguyễn Thu Hà (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ, quay trở lại xe buýt sau một thời gian dài, có thể thấy xe buýt sạch, thoải mái hơn và đội ngũ nhân viên phục vụ rất chuyên nghiệp. Đó là thay đổi đáng được ghi nhận của hệ thống xe buýt Hà Nội hiện tại; song xe buýt hiện chỉ phù hợp với những chuyến đi không bị áp lực bởi thời gian, nếu để di chuyển hằng ngày, mạng lưới và thời gian di chuyển giữa các tuyến cần phải cải thiện hơn nữa.

Cần sự nỗ lực của các cấp, các ngành

Tại các đô thị có dân số từ một triệu người trở lên, metro được khuyến cáo xây dựng để đáp ứng nhu cầu đi lại, bởi năng lực vận tải hành khách của metro lên tới 60.000 hành khách/giờ, trong khi xe buýt chỉ đạt khoảng 5.000 hành khách/giờ. Hiện, mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội còn chưa hình thành, chỉ có tuyến metro độc nhất là Cát Linh-Hà Đông kết hợp cùng mạng lưới xe buýt cũng không để đáp ứng nhu cầu đi lại của đô thị gần 10 triệu dân.

Vậy giải pháp nào để những người dân quen sử dụng phương tiện cá nhân hướng tới đi lại hằng ngày bằng phương tiện công cộng? TS Nguyễn Xuân Thủy – chuyên gia giao thông đề xuất các cấp quản lý giao thông công cộng cần tối ưu trước mạng lưới xe buýt nội đô, trước khi mở rộng các tuyến buýt ngoại thành.

Mặt khác việc tăng tần suất hoạt động và liên tục nâng cao chất lượng phục vụ trong vận tải xe buýt ở những tuyến ngắn trong nội thành sẽ góp phần giảm thiểu phương tiện cá nhân, giảm ùn tắc giao thông, từ đó rút ngắn được thời gian đi lại của người dân.

“Bên cạnh phát triển đồng đều hạ tầng xe buýt, cần điều chỉnh loại xe buýt phù hợp với từng tuyến khai thác, ở các tuyến có lượng khách hạn chế, có thể sử dụng xe buýt nhỏ để tiết kiệm nhiên liệu, giảm áp lực giao thông và tăng tốc độ khai thác. Đồng thời, ứng dụng công nghệ giúp hành khách tra cứu, theo dõi lộ trình xe theo thời gian thực; trang bị bảng điện tử thông báo về thời gian xe đến điểm dừng là các giải pháp giúp người dân tin tưởng và chủ động lựa chọn xe buýt”, TS Thủy nhận định.

Trước những đề xuất trên, ông Nguyễn Hoàng Hải cho biết, thời gian tới, mạng lưới xe buýt Hà Nội sẽ tiếp tục được rà soát, điều chỉnh hợp lý hóa luồng tuyến để tăng khả năng tiếp cận và thu hút thêm hành khách sử dụng dịch vụ.

Đồng thời, các cấp quản lý sẽ đẩy mạnh công tác đào tạo, nâng cao chất lượng phục vụ của đội ngũ lái xe và nhân viên phục vụ trên xe; nâng cấp và cập nhật thường xuyên thông tin trên hệ thống và ứng dụng “tìm buýt”, “Vinbus” để thuận tiện cho khách hàng tra cứu thông tin; góp phần xây dựng hình xe buýt thân thiện, lịch sự và văn minh.

Vừa qua, Sở Giao thông vận tải thành phố Hà Nội cũng đã đề xuất thí điểm dự án “Xe đạp đô thị” với mục tiêu đa dạng hóa các loại hình phương tiện vận tải hành khách thân thiện với môi trường, kết nối giữa nhà chờ xe buýt và nhà ga đường sắt đô thị. Bên cạnh đó, Hà Nội còn phát triển xe minibus dưới 20 khách để tăng tính linh hoạt, cải thiện tốc độ khai thác của các tuyến buýt nội đô, hỗ trợ tối đa cho hành khách có nhu cầu di chuyển đến các nhà ga metro.

TS Nguyễn Xuân Thủy cho biết thêm, chỉ có khoảng 10% người dân ở Hà Nội sử dụng phương tiện công cộng, 90% còn lại sử dụng các phương tiện cá nhân. Vì vậy, hệ thống vận tải hành khách công cộng cần phát triển đa phương thức, xe buýt chỉ nên là phương tiện chuyển tiếp, giảm tải và hỗ trợ cho các phương tiện có năng lực vận tải lớn.

Việc sử dụng các phương tiện cá nhân ngày càng đắt đỏ, khi hạ tầng giao thông công cộng được phát triển đồng bộ, liên thông với nhau sẽ tạo thành xương sống, giảm tải sức ép cho giao thông đô thị. Nếu xe đạp đô thị - xe buýt - metro cùng phát triển, việc sử dụng phương tiện công cộng đi lại hằng ngày sẽ được đông đảo người dân ủng hộ.

Trong bối cảnh hiện tại, nỗ lực cải thiện, nâng cao chất lượng xe buýt là chủ trương thiết thực, nhất là ở thành phố có giao thông phức tạp như Hà Nội. Mục tiêu hạn chế phương tiện cá nhân, song hành cùng phát triển đồng bộ các hạ tầng vận tải công cộng đang cần sự nỗ lực của các cấp, các ngành và người dân để giao thông Thủ đô luôn văn minh và thân thiện.