Vui, buồn với mơ vàng Bắc Cạn

Thăng, trầm cây mơ

Có thể nói, thôn Bản Rạo, phường Xuất Hoá (TP Bắc Cạn) là địa phương cây mơ được trồng nhiều và bài bản nhất trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn. Bà con trong thôn ít ruộng cấy lúa, đời sống chủ yếu trông vào chăn nuôi và những vườn mơ nằm thoải trên các sườn đồi.

Ở Bản Rạo, hầu như gia đình nào cũng có vườn mơ, ít thì vài ba trăm m2, nhiều lên đến vài ha. Những vườn mơ trên sườn đồi tán rộng, được chăm sóc cẩn thận, hằng năm được tỉa cành, tạo tán, phòng trừ sâu nên mơ ở đây cho năng suất cao, quả đẹp. Có những cây mơ cổ thụ cho hàng tạ quả, mang lại nguồn thu nhập khá cho người nhân.

Ông Nguyễn Đình Hùng ở thôn Bản Rạo có vườn mơ lên đến hơn 300 cây trên, dưới 30 năm tuổi. Những năm giá mơ lên đến hơn mười nghìn đồng/kg, mang lại cho gia đình nguồn thu hàng trăm triệu đồng. Ngược lại, có những năm chỉ bán được một nghìn đồng/kg, nhưng ông vẫn duy trì vườn mơ của mình, không chặt bỏ như một số gia đình khác.

Ông Hưng tâm sự: “Mơ vàng là loại quả có giá trị, dùng để chế biến nước giải khát rất tốt, hoặc dùng để chế biến ra nhiều loại thực phẩm khác. Tiêu thụ trên địa bàn không được bao nhiêu, nên mơ vàng Bắc Cạn chủ yếu được thu mua đưa về xuôi. Mười năm trước, tôi nghĩ mơ xuống giá chẳng qua là sản lượng quá nhiều, tư thương hùa nhau ép giá nông dân. Rồi đây, mơ lại được giá vì nó mang giá trị, diện tích giảm”.

Đúng như ông Hùng tiên đoán, vài năm trở lại đây, mơ vàng Bắc Cạn lại được giá trở lại. Hiện nay vào mùa thu hoạch mơ, giá bán buôn bình quân đạt tám, chín nghìn đồng/kg. Mơ loại một được lẻ mua ngoài chợ hiện có giá 15- 17 nghìn đồng/kg.

Mơ là loại cây bản địa, dễ trồng, dễ chăm sóc, chi phí đầu tư ít, lại phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng ở các huyện Bạch Thông, Chợ Mới, Chợ Đồn và T.P Bắc Cạn. Trước đây, khi những địa phương này còn trực thuộc tỉnh Bắc Thái, nhiều dự án xoá đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số ở các huyện phía bắc tỉnh đều chọn cây mơ. Đồng thời liên kết với một số doanh nghiệp để tiêu thụ mơ cho bà con, chế biến nước giải khát, rượu mơ, ô mai...

Tuy nhiên, sau đó mơ không có đầu ra ổn định, giá cả xuống thấp làm cho cây mơ lụi tàn, diện tích trồng giảm mạnh vì nhân dân chặt hạ trồng các loại cây khắc. Từ chỗ có hàng nghìn ha, đến nay toàn tỉnh chỉ còn chưa được một nửa, nhưng phân tán, nhỏ lẻ, không được chú trọng đầu tư chăm sóc, đến vụ thu hoạch được giá thì hay, giá giảm thì bỏ đấy.

Mấy năm nay, giá mơ dần ổn định thì diện tích không còn nhiều, năng suất không cao. Năm 2015, Công ty chế biến thực phẩm Đồng Giao (Ninh Bình), từng ký với tỉnh sẽ tiêu thụ ổn định mơ vàng Bắc Cạn để xuất khẩu, nhưng chất lượng quả không đồng đều, sản lượng không ổn định nên nội dung ký kết nhanh chóng “phá sản”.

Khôi phục mơ vàng Bắc Cạn

Để khôi phục diện tích, nâng chất lượng và tìm đầu ra cho mơ, một số huyện cũng đã có giải pháp khôi phục cây mơ. Điển hình là huyện Bạch Thông đang phối hợp với Viện nghiên cứu rau quả, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam thực hiện dự án phục tráng diện tích mơ già cỗi nâng cao năng suất, chất lượng quả mơ. Đồng thời, tuyển chọn giống mơ ưu tú, cây đầu dòng để nhân rộng diện tích. Mục đích, nâng cao năng suất, chất lượng mơ để tăng thu nhập, giảm nghèo cho người nông dân trên địa bàn.

Tỉnh cần có chính sách hỗ trợ để nâng cao năng suất, chất lượng mơ vàng Bắc Cạn.

Báo cáo của huyện Bạch Thông cho biết, toàn huyện có khoảng 60ha mơ, nhưng phần lớn tích mơ đã trồng cách đây 15 đến 20 năm nên đã già cỗi. Hằng năm, sau thu hoạch người dân ít thực hiện tỉa cành, tạo tán, chăm sóc, bón phân cho cây nên dẫn đến năng suất thấp. Khắc phục vấn đề này, Viện nghiên cứu Rau quả, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam tiến hành cải tạo 10 ha mơ già cỗi tại 2 xã Mỹ Thanh và Đôn Phong, đồng thời tuyển chọn và công nhận những cây mơ ưu tú để khai thác mắt ghép phục vụ nhân giống trồng mới.

Trong năm 2017 huyện Bạch Thông và Viện nghiên cứu rau quả tiến hành các bước điều tra, đánh giá chất lượng quả mơ để làm cơ sở cho việc lập hồ sơ theo dõi các cây mơ tốt, từ đó chọn ra các cây mơ ưu tú nhất trình Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận những cây mơ ưu tú; tổ chức mở các lớp tập huấn khoa học kỹ thuật; lấy mắt ghép để nhân giống, cung ứng phân bón cho các hộ trồng từ năm 2018.

Đặc biệt, nhằm khôi phục diện tích mơ ở một số huyện có thế mạnh, tỉnh Bắc Cạn đã xây dựng đề án và chính sách phát triển hàng hoá nông, lâm nghiệp trên địa bàn giai đoạn 2017- 2020, trong đó có cây mơ. Đề án này nhằm chuyển giao quy trình sản xuất để duy trì, phát triển cây mơ, tạo ra quả mơ có chất lượng, được chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. Khuyến khích người dân liên doanh, liên kết để phát triển cây mơ theo hướng sản xuất hàng hoá nhằm nâng giá trị của quả mơ, góp phần tích cực xoá đói giảm nghèo cho người dân.