Trong mấy năm gần đây, Vĩnh Phúc là tỉnh có tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao. Tuy nhiên, các thành phần kinh tế phát triển chưa đồng đều, trong đó công nghiệp nhỏ, tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn, nhất là các làng nghề chậm phát triển. Vĩnh Phúc chỉ còn lại tám làng nghề truyền thống: Rèn Lý Nhân, mộc Bích Chu (Vĩnh Tường). Khắc đá Hải Lựu, đan lát Trực Ðề (Lập Thạch), Tảo Phú (Yên Lạc); trồng hoa, đan cót (Mê Linh). Các làng nghề này nằm phân tán trong năm huyện, thị xã. Trong khi đó, một số làng nghề truyền thống trước đây dần dần mai một, thất truyền như các làng gốm Hương Canh (Bình Xuyên), Cao Minh (Phúc Yên)... Trước tình hình đó, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã trích kinh phí gần 500 triệu đồng triển khai thực hiện Dự án hỗ trợ phát triển làng nghề. Sở Công nghiệp tỉnh mở nhiều lớp đào tạo nghề thủ công mỹ nghệ như mây tre đan xuất khẩu, điêu khắc đá, gốm mỹ nghệ, mộc cao cấp... cho hơn ba nghìn lao động. Tỉnh cũng mời các nghệ nhân có tay nghề cao từ Ðà Nẵng dạy nghệ thuật điêu khắc đá, thuê nhiều nghệ nhân giỏi ở các tỉnh về dạy nghề, đồng thời tìm đầu ra cho hàng thủ công mỹ nghệ.
Chúng tôi đến thăm làng gốm Hương Canh, nơi nổi tiếng một thời được lưu truyền nghề với các câu ca "Ai về mua vại Hương Canh", "Gốm Hương Canh, gạch Bát Tràng, lụa Hà Ðông"! Nghệ nhân Nguyễn Thanh vui vẻ tiếp chúng tôi và cho biết: Quê hương của chất liệu sành những năm 80 của thế kỷ trước là điểm sáng của ngành tiểu thủ công nghiệp Vĩnh Phú. Khi kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường, xóa bỏ bao cấp, chúng tôi rất lao đao. Tôi và một số hộ gia đình vẫn bám vào sản xuất, tự sản tự tiêu những mặt hàng chỉ đơn điệu là cái vại, tiểu sành. Mãi đến năm 2003, Sở Kế hoạch - Ðầu tư tỉnh Vĩnh Phúc cho phép thành lập Công ty TNHH gốm mỹ nghệ Hương Canh chuyên sản xuất gốm mỹ thuật. Quá trình sản xuất đã được nhiều khách hàng trong và ngoài nước quan tâm đến chất liệu kỹ thuật, mẫu mã và chúng tôi đã ký được nhiều hợp đồng với đối tác chủ yếu ở Hà Nội, Hải Phòng và TP Hồ Chí Minh. Công ty chúng tôi luôn được sự giúp đỡ của Sở Công nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc mở lớp đào tạo thợ tại chỗ, tham gia các hội chợ mở rộng thị trường. Bên cạnh đó có tổ chức quốc tế MCC luôn đi sát, giúp cho khâu tiếp thị, quảng bá, tư vấn mẫu mã.
Ði giữa làng, xóm thuộc thị trấn Hương Canh, chúng tôi có cảm giác nghề truyền thống nổi tiếng ở nơi đây đang dần dần thức dậy. Những nghệ nhân sau một thời gian dài thiếu việc, loay hoay với loại chất liệu đất quý nay đã tìm được lối ra. Nhân dân cả xóm Lò Cang đặt tất cả niềm tin vào Dự án hỗ trợ phát triển làng nghề và ngày càng thấy niềm hy vọng của họ đang trở thành hiện thực. Gốm Hương Canh hôm nay ngoài các sản phẩm truyền thống như vại, chum đựng nước, ấm đun nước, siêu thuốc, nồi, niêu đất... còn xuất hiện nhiều mặt hàng mới như ngói lợp, các loại bình, đồ giả cổ với chất lượng cao và mẫu mã đẹp. Gốm Hương Canh đã bắt đầu xuất hiện trên thị trường một số nơi trên thế giới.
Giống như Hương Canh, những làng truyền thống ở Vĩnh Phúc đang trỗi dậy, thu hút nhiều nghệ nhân tâm huyết với nghề, đồng thời tạo việc làm cho người lao động, góp phần vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo của tỉnh. Sáu tháng đầu năm 2004, giá trị hàng thủ công mỹ nghệ cả nước đạt 350 triệu USD, tạo cho người lao động hàng triệu việc làm. Con số đó làm nức lòng những người làm nghề thủ công ở Vĩnh Phúc. Bước khởi đầu tốt đẹp của tỉnh này đã tạo đà nảy nở một số làng nghề mới phấn đấu có nghề chuyên sâu với thương hiệu uy tín của sản phẩm.
Ðể thúc đẩy việc khôi phục và phát triển nghề truyền thống, mới đây tỉnh Vĩnh Phúc đã tổ chức Hội nghị giao lưu, bảo tồn, phát triển tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc. Nhiều ý kiến đã khẳng định: Vĩnh Phúc có tiềm năng lớn để phát triển làng nghề truyền thống, việc phát triển này trở thành nhu cầu của người dân đồng thời cũng là hướng đi đúng để phát triển kinh tế, văn hóa toàn diện của tỉnh.
Trung tâm hỗ trợ phát triển ngành nghề truyền thống Việt Nam là đơn vị thuộc Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam được sự bảo trợ của Bộ Văn hóa - Thông tin ủng hộ chủ trương của tỉnh Vĩnh Phúc và có ý tưởng xây dựng "Khu đặc trưng Làng nghề truyền thống Việt Nam" đặt tại khu công nghiệp Quang Minh (Mê Linh) nhằm quy tụ các mối quan hệ, giao lưu giữa các nghệ nhân các làng nghề truyền thống từ Hà Nội và các tỉnh lân cận đến nơi đây.
Những chương trình kế hoạch của tỉnh Vĩnh Phúc đang khôi phục phát huy những giá trị truyền thống của ông cha nhất định sẽ trở thành hiện thực trong thời gian không xa.
