Từ “hành trình hy vọng” đến hành động thực tiễn: Chung tay vì sự sống được nối dài

Hưởng ứng Ngày Hiến tặng mô, tạng Việt Nam năm 2026, tọa đàm với chủ đề “Hành trình hy vọng” do Báo Nhân Dân phối hợp cùng Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người và Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tổ chức sáng 19/5 như một diễn đàn kết nối đa chiều giữa cơ quan quản lý, chuyên gia y tế, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, các gia đình hiến tặng mô, tạng và những bệnh nhân đã được ghép tạng thành công.

​Việt Nam làm chủ kỹ thuật ghép tạng, nhưng vẫn thiếu nguồn hiến

Với chủ đề “Sự ủng hộ của cộng đồng – nền tảng của hiến và ghép tạng bền vững, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho hay, Việt Nam bắt đầu thực hiện ghép tạng từ năm 1992. Suốt 20 năm đầu tiên, cả nước mới thực hiện được chưa tới 1.000 ca ghép. Tuy nhiên, trong 4 năm trở lại đây, số lượng ca ghép tăng rất nhanh, riêng năm 2025 đạt 1.368 ca, đánh dấu 4 năm liên tiếp Việt Nam thực hiện hơn 1.000 ca ghép mỗi năm. Có thời điểm chúng ta đứng đầu Đông Nam Á về số lượng ghép tạng.

Dù năng lực ghép tạng của Việt Nam phát triển rất mạnh mẽ nhưng nếu tính theo tỷ lệ số ca ghép trên một triệu dân mỗi năm, Việt Nam mới đạt khoảng 13,6 ca, trong khi Tây Ban Nha đạt tới 139 ca. Đây là khoảng cách rất lớn và còn nhiều việc phải làm.

Tỷ lệ hiến tạng từ người chết não đã tăng nhanh trong những năm gần đây. Nếu trước năm 2023 tỷ lệ này chỉ dưới 5%, thì đến năm 2025 đã đạt gần 19%, tăng gấp nhiều lần so với trước. Dù vậy, so với nhiều nước trên thế giới, con số này vẫn còn thấp.

"Tại Trung Quốc, khoảng 80% số ca ghép sử dụng nguồn tạng từ người chết não và chết tim; Thái Lan mỗi năm có hàng trăm ca hiến tạng từ người chết não, trong khi Việt Nam năm vừa rồi mới có 66 ca. Điều đó cho thấy nguồn hiến tạng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Chúng ta đều biết Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật ghép tạng khó, từ ghép tim, ghép phổi đến ghép đa tạng. Chúng ta ghép rất giỏi, nhưng nếu không có người hiến thì sẽ không có ghép tạng", ông Hệ nói.

Ông Hệ khẳng định, sự phát triển của hệ thống hiến-ghép tạng phụ thuộc vào 3 trụ cột quan trọng: Pháp luật, hệ thống y tế và đặc biệt là sự ủng hộ của cộng đồng. Luật pháp quy định các vấn đề liên quan đến hiến, lấy, ghép và điều phối tạng; hệ thống y tế là trách nhiệm của các bệnh viện và đội ngũ chuyên môn; nhưng nền tảng quan trọng nhất vẫn là cộng đồng. Nếu xã hội hiểu đúng và ủng hộ, các gia đình sẽ dễ dàng đưa ra quyết định nhân văn hơn.

​Chia sẻ về kinh nghiệm của Tây Ban Nha – quốc gia dẫn đầu thế giới về hiến tạng trong hơn 40 năm qua, ông Hệ bày tỏ, nếu tỷ lệ hiến tạng thấp thì không nên đổ lỗi cho người dân, mà cần nhìn lại hệ thống y tế, pháp luật và cách truyền thông của chúng ta. Một yếu tố rất quan trọng khác là phải xây dựng niềm tin của cộng đồng vào hệ thống y tế, để người dân tin rằng việc hiến tạng được thực hiện minh bạch, công bằng, đúng pháp luật và tạng hiến được trao cho những người cần nhất.

Ông cũng cho rằng, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người của Việt Nam đã gần 20 năm chưa sửa đổi, cần sớm hoàn thiện để phù hợp hơn với thực tiễn.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dư Thị Ngọc Thu, Bệnh viện Chợ Rẫy, hiện nay, Việt Nam đang tiếp tục bổ sung, xây dựng và chỉnh sửa các quy định pháp luật liên quan đến hiến, ghép tạng.

Khu vực phía nam hiện có 11/33 trung tâm ghép tạng của cả nước, riêng Thành phố Hồ Chí Minh có 9 trung tâm. Giai đoạn 2019-2022, Bệnh viện Chợ Rẫy phối hợp Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Nhi đồng 2 triển khai đề tài khoa học nhằm xây dựng mạng lưới và phần mềm quản lý hiến, ghép tạng theo hướng tiếp cận mô hình của các nước phát triển.

Theo bà, phần mềm này không chỉ phục vụ tại Thành phố Hồ Chí Minh mà đã tiếp nhận đăng ký hiến tạng từ người dân ở cả ba miền. Riêng hệ thống của Bệnh viện Chợ Rẫy đến nay đã ghi nhận gần 64.000 đơn đăng ký hiến tạng.

Từ kinh nghiệm học tập và hướng dẫn của các chuyên gia quốc tế, bà cho rằng Việt Nam cần xây dựng một hệ thống quản lý đồng bộ trong lĩnh vực hiến, ghép tạng.

Tại nhiều quốc gia phát triển, hệ thống quản lý người hiến và người nhận được tách biệt và có trung tâm quản lý chuyên môn riêng. Từ mô hình đó, Bệnh viện Chợ Rẫy đã xây dựng hệ thống tương tự và kỳ vọng trong tương lai sẽ kết nối với Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người để hình thành mạng lưới quản lý thống nhất trên toàn quốc.

Bà cũng nhấn mạnh, để phát triển chương trình hiến, ghép tạng cần có sự tham gia đồng bộ của cả cộng đồng, với quy trình thống nhất, hành lang pháp lý, cơ chế tài chính, truyền thông và đào tạo chuyên biệt cho hệ thống hồi sức cấp cứu (ICU). Bên cạnh đó, cần có đơn vị điều phối quản lý người hiến ngay bệnh viện để thực hiện vai trò kết nối giữa bệnh viện, khu vực và quốc gia, từ đó hình thành mạng lưới quản lý chặt chẽ hơn.

Sau thành công bước đầu của phần mềm quản lý, Bệnh viện Chợ Rẫy đã đề xuất với Bộ Y tế kế hoạch kết nối hệ thống của đơn vị với Trung tâm Điều phối quốc gia. Hệ thống này gồm hai nhánh: một nhánh dành cho cộng đồng đăng ký hiến tạng và một nhánh phục vụ công tác quản lý, tuyển chọn chuyên môn. “Chúng tôi mong muốn hai hệ thống này có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu với tất cả bệnh viện trên toàn quốc để công tác quản lý ngày càng chặt chẽ hơn”, bà chia sẻ.

Chia sẻ thực tiễn về việc xây dựng hệ thống hiến-ghép tạng hoàn chỉnh, chuyên nghiệp và nhân văn, Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Ngọc, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho hay, hoạt động hiến-ghép tạng tại đơn vị có sự phối hợp chặt chẽ của cả một hệ thống: từ hồi sức, ngoại khoa, gây mê, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, điều phối, truyền thông cho đến hậu cần, vận chuyển và quản lý chất lượng. Đặc biệt, việc hình thành đơn vị chuyên biệt về ghép mô và bộ phận cơ thể người đã đánh dấu bước phát triển rất quan trọng trong mô hình tổ chức.

​Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 nhấn mạnh, muốn tăng nguồn hiến tạng từ người hiến chết não thì truyền thông và thay đổi nhận thức xã hội là yếu tố đặc biệt quan trọng. Bà tin tưởng, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị y tế, cơ quan truyền thông, tổ chức xã hội và cộng đồng, trong thời gian tới, hoạt động hiến, ghép tạng tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa; ngày càng nhiều người bệnh được cứu sống; ngày càng nhiều “hành trình hy vọng” được viết tiếp.

Học hỏi kinh nghiệm thế giới trong vận động hiến mô-tạng

Là quốc gia có gần 50 năm xây dựng một hệ thống hiến và ghép tạng, Tây Ban Nha trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực này. Tây Ban Nha có tỷ lệ người hiến tạng cao nhất thế giới, gấp đôi mức trung bình của Liên minh châu Âu, đồng thời là quốc gia đứng thứ hai thế giới về số ca ghép tạng. Nhờ vậy, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Liên minh châu Âu (EU) hiện khuyến nghị triển khai mô hình mà họ gọi là “mô hình Tây Ban Nha”.

Chia sẻ tại chương trình, ông Pablo Desportes Bielsa, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Tây Ban Nha tại Việt Nam cho biết, thành công của mô hình Tây Ban Nha trước hết dựa trên việc xây dựng một hệ thống thể chế vững chắc. Hệ thống Y tế Quốc gia, với tính chất công lập và tiếp cận phổ cập, bảo đảm rằng mọi bệnh nhân đều có thể được ghép tạng mà không phải chịu bất kỳ hình thức phân biệt đối xử nào.

Trong hệ thống đó, Tổ chức Điều phối Ghép tạng Quốc gia đóng vai trò trụ cột then chốt, điều phối giữa chính quyền trung ương và các địa phương, cũng như toàn bộ hoạt động hiến tạng trên cả nước. Để thực hiện điều này, tổ chức dựa vào mạng lưới các đội ngũ điều phối ghép tạng chuyên trách tại các bệnh viện được cấp phép.

Theo Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Tây Ban Nha tại Việt Nam, hiến tạng tại Tây Ban Nha là một hành động miễn phí, tự nguyện, bảo mật, ẩn danh, không thù lao và phi lợi nhuận.

Thành công này, theo ông Pablo Desportes Bielsa, Tây Ban Nha đã lựa chọn không đi theo mô hình truyền thống là triển khai các chiến dịch quảng bá về hiến và ghép tạng do hiệu quả hạn chế và chi phí cao. Thay vào đó, Tổ chức Điều phối Ghép tạng Quốc gia duy trì mối quan hệ gần gũi và thường xuyên với các cơ quan truyền thông, vốn đã trở thành những đối tác đồng hành quan trọng trong lĩnh vực hiến và ghép tạng. Tổ chức này cung cấp đường dây điện thoại thường trực để giải đáp thắc mắc và thường xuyên tổ chức các buổi cung cấp thông tin cho báo chí.

Cuối cùng, hợp tác quốc tế cũng là một trong những chức năng của Tổ chức Điều phối Ghép tạng Quốc gia, đặc biệt được triển khai mạnh mẽ tại khu vực Mỹ Latinh.

"Tại những quốc gia trong khu vực này nơi các chương trình hợp tác được thiết lập, tỷ lệ hiến và ghép tạng đã tăng tới 100%. Tổ chức này cũng sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm của mình", ông Pablo Desportes Bielsa nhấn mạnh.

Truyền thông nhân văn trong vận động hiến tặng mô-tạng

Để cộng đồng ủng hộ tham gia đăng ký hiến, tặng mô-tạng, Phó Giáo sư Đồng Văn Hệ nhấn mạnh đến vai trò truyền thông, giáo dục, xây dựng niềm tin vào hệ thống y tế và hoàn thiện chính sách pháp luật. Trong đó, truyền thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Truyền thông không chỉ kể những câu chuyện cảm động về người hiến và người được ghép tạng mà còn giúp lan tỏa tinh thần nhân văn, truyền cảm hứng cho cộng đồng.

Tuy nhiên, ông Hệ cho hay, hiện nay vẫn còn nhiều thông tin chưa chính xác về chết não. Có bài báo nhầm lẫn chết não với chết lâm sàng, hôn mê sâu hoặc sống thực vật. Đây là những sai sót rất nghiêm trọng về mặt khoa học. "Chúng tôi rất mong nhận được sự đồng hành của các cơ quan báo chí trong việc cung cấp thông tin chính xác, khoa học và nhân văn về hiến tạng và chết não", ông Hệ bày tỏ.

Chia sẻ tại tọa đàm, nhà báo Liên Châu, Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam nhấn mạnh đến yếu tố “đúng thời điểm” và sức lan tỏa của các câu chuyện nhân văn trong truyền thông về hiến-ghép tạng.

Nhìn tổng thể, từ năm 2013 đến nay, số ca ghép tạng tại Việt Nam đã tăng từ hơn 200 ca/năm lên hơn 1.000 ca/năm, cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức xã hội. Thành quả này có đóng góp lớn của báo chí trong việc kể lại những câu chuyện thật, trung thực và giàu cảm xúc về người hiến và gia đình họ.

Tại tọa đàm, nhà báo Liên Châu mong muốn công tác truyền thông về hiến tạng sẽ ngày càng nhân văn hơn - không chỉ nói về thành tựu chuyên môn mà còn kể nhiều hơn những câu chuyện đẹp về tình người, về sự sẻ chia và lòng nhân ái.

"Chúng ta cần lựa chọn cách truyền tải và thời điểm phù hợp để niềm vui của người được hồi sinh luôn song hành với sự đồng cảm dành cho gia đình người hiến. Bởi chúng ta đều mong muốn có thêm nhiều nguồn tạng hiến cứu người, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc xem sự ra đi của một con người là điều nhẹ nhàng hay đơn giản. Đó chỉ là góc nhìn cá nhân của tôi, xuất phát từ những cảm xúc và trải nghiệm trong quá trình làm nghề, nhưng tôi rất mong được chia sẻ cùng các chuyên gia, các nhà quản lý và đồng nghiệp”, nhà báo Liên Châu bày tỏ.

​

Bà cũng mong muốn tiếp tục thúc đẩy các chính sách hỗ trợ thiết thực hơn cho thân nhân người hiến tạng, như học bổng cho con em, hỗ trợ việc làm, cũng như các chính sách chăm sóc và bảo hiểm cho người được ghép tạng, nhằm bảo đảm chất lượng sống lâu dài và bền vững.

Bên cạnh đó, truyền thông cần tiếp tục nhấn mạnh tính minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến-ghép tạng, từ chuyên môn, điều phối đến cơ hội tiếp cận của người bệnh; đồng thời lan tỏa nhiều hơn những câu chuyện về cuộc sống tích cực của người sau ghép, như một minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị của hiến tặng mô, tạng.

Khi sự sống được nối dài từ những nghĩa cử thầm lặng

Cam kết đồng hành với Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người để nối dài hành trình nhân văn này, Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Thị Phương Thủy, Giám đốc Điều hành Bệnh viện Đông Đô cho biết, đến nay, bệnh viện cũng đã xây dựng ngân hàng mô và giác mạc, đồng thời tiếp nhận những ca hiến đầu tiên và thực hiện các ca ghép giác mạc đầu tiên tại bệnh viện.

Tại tọa đàm, thay mặt Quỹ “Triệu hơn mắt sáng”, Bệnh viện Đông Đô đã có những hỗ trợ thiết thực dành cho thân nhân các gia đình hiến tạng như một lời tri ân sâu sắc.

Cũng chia sẻ về sự cam kết đồng hành với Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, ông Đỗ Đông Hưng, Trưởng Ban truyền thông, Tổng công ty Hàng không Việt Nam (VNA) khẳng định hoạt động vận chuyển mô, tạng là một phần trong định hướng phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của Vietnam Airlines,

Từ năm 2018, Vietnam Airlines đã phối hợp với Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người thực hiện hơn 70 chuyến bay vận chuyển mô, tạng và ê-kíp y, bác sĩ phục vụ ghép tạng trên toàn quốc. Ông Đỗ Đông Hưng cho hay, để tạo nên thành công của một ca ghép cần tập trung vào 3 nội dung: nâng cao nhận thức cộng đồng về hiến tặng mô, tạng; tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành và học hỏi kinh nghiệm quốc tế; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong công tác điều phối để kết nối thông tin theo thời gian thực.

"Mỗi ca ghép tạng thành công là kết quả của nghĩa cử cao đẹp từ người hiến và gia đình, sự tận tâm của đội ngũ y, bác sĩ cùng nỗ lực phối hợp của nhiều lực lượng. Vietnam Airlines rất trân trọng khi được góp một phần nhỏ trong hành trình ấy. Chúng tôi tin rằng, với sự chung tay của toàn xã hội, những “hành trình hy vọng” sẽ tiếp tục được nối dài, mang thêm cơ hội sống cho nhiều người bệnh và lan tỏa mạnh mẽ giá trị nhân văn của hiến tặng mô, tạng", ông Hưng bày tỏ.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Phú Đức, Thành viên Hội đồng Quản trị Tập đoàn Kim Oanh, Giám đốc Quỹ Khởi sự Từ Tâm cho biết, ngày 8/5/2025, chương trình học bổng “Tự lực vì chính tôi” đã chính thức ra mắt và nhận được sự đồng hành, ủng hộ tích cực từ cộng đồng. Chương trình hướng tới hỗ trợ lâu dài, bền vững cho con em người hiến tạng.

Theo đó, học bổng được thiết kế theo hướng cá thể hóa cho từng em, không hỗ trợ dàn trải, mà tập trung vào nhiều lĩnh vực như học tập, chăm sóc sức khỏe, xây dựng quỹ tiết kiệm cho việc học tiếp, cùng các hoạt động kỹ năng sống và hướng nghiệp. Chương trình đồng hành cùng các em ít nhất đến 18 tuổi và có thể kéo dài hơn nếu cần thiết.

Quỹ Khởi sự Từ Tâm cũng mong muốn góp phần cùng ngành y tế và cộng đồng lan tỏa mạnh mẽ giá trị nhân văn của hiến tặng mô, tạng, đồng thời kiến nghị sớm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ thân nhân người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em, nhằm bảo đảm đầy đủ hơn về an sinh, giáo dục, y tế và hướng nghiệp, giúp các em không rơi vào hoàn cảnh khó khăn kéo dài.

Ông Đức nhấn mạnh, hiện pháp luật Việt Nam vẫn chưa có một cơ chế chính sách đầy đủ và thống nhất dành riêng cho thân nhân, nhất là trẻ em của người hiến tạng. Vì vậy, thông qua diễn đàn, Quỹ Từ Tâm mong muốn các cơ quan chức năng, cơ quan báo chí và những người có tiếng nói trong xã hội cùng chung tay nghiên cứu, đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp hơn cho các gia đình.

Ông cũng khẳng định, Quỹ Từ Tâm sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan, bệnh viện và tổ chức liên quan trong hành trình chăm lo lâu dài cho gia đình người hiến tạng.

Ngay tại chương trình, Quỹ đã phối hợp trao 6 suất học bổng quý II/2026 cho thân nhân người hiến tạng tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Phát biểu kết thúc tọa đàm, ông Lê Quốc Minh cho biết, sau khi ông chia sẻ trong các nhóm gia đình, đã có nhiều người trong dòng họ và bạn bè chủ động đăng ký hiến tạng. Thậm chí, ngay cả mẹ ông năm nay gần 90 tuổi cũng đã đăng ký hiến tặng. Điều đó cho thấy nếu truyền thông đúng cách và hiệu quả, nhận thức xã hội sẽ thay đổi rất nhanh.

Tuy nhiên, để tạo được sức lan tỏa bền vững, cần có sự chung tay của nhiều cơ quan báo chí, chứ không chỉ riêng Báo Nhân Dân. Cùng với đó là sự tham gia của các KOL, những người có ảnh hưởng xã hội để mở rộng phạm vi tiếp cận.

Ông Minh khẳng định, Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục chủ động triển khai các hoạt động truyền thông, nhưng rất cần sự đồng hành của đội ngũ chuyên gia, bác sĩ trong việc cung cấp thông tin chuyên môn chính xác, để chuyển hóa thành những nội dung dễ hiểu, gần gũi với cộng đồng. Báo Nhân Dân cũng sẵn sàng mở rộng truyền thông đa ngôn ngữ, nhằm lan tỏa thông điệp nhân văn này tới cả người nước ngoài đang sinh sống tại Việt Nam và cộng đồng người Việt ở nước ngoài và kêu gọi các cơ quan báo chí khác cùng đồng hành tham gia. ​

​