Như vậy, Trung Quốc đã chấp nhận cạnh tranh toàn diện ở khu vực ngân hàng. Không ít người lo ngại "cuộc đổ bộ của những gã tài chính khổng lồ nước ngoài" như tập đoàn ngân hàng Citigroup của Mỹ, HSBC của Anh sẽ đe dọa an ninh kinh tế Trung Quốc. Liệu các "đại gia" ngân hàng nội có thể đứng vững trong cuộc cạnh tranh khốc liệt này?
Năm năm chuẩn bị
Hiện đại hóa và quốc tế hóa hệ thống ngân hàng và rộng hơn là hệ thống tài chính có lẽ là chương cuối và khó khăn nhất trong quá trình chuyển đổi kinh tế của Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc hiểu rõ ngành ngân hàng trong nước rất cần mở cửa cạnh tranh với nước ngoài để phát triển. Vai trò truyền thống của các ngân hàng làm "cỗ máy" cho vay của Chính phủ chỉ làm cao thêm "núi" nợ xấu và hạn chế phát triển lành mạnh kinh tế. Năm năm qua, Trung Quốc đã tiến hành những cải cách sâu rộng theo hướng thị trường hệ thống ngân hàng để chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh này.
Chính phủ tập trung trước hết cải cách hệ thống ngân hàng nhà nước (NHNN) nhằm tạo nên những trụ cột vững chắc cho hệ thống ngân hàng trong nước. Phần lớn các NHNN đã được thương mại hóa, công ty hóa theo Luật công ty Trung Quốc, được cơ cấu lại và cấp lại vốn.
Tiến trình cải cách bốn ngân hàng này bắt đầu năm 1997, lần lượt theo các bước: chính phủ "tiêm" vốn; lập công ty quản lý tài sản để xử lý nợ xấu; tìm đối tác đầu tư nước ngoài chiến lược để thu hút vốn và kỹ thuật quản lý tiên tiến, nâng cao năng lực kiểm soát rủi ro và cải thiện các dịch vụ; lập công ty cổ phần; tìm cơ hội niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Chính phủ đã chi hơn 400 tỷ USD để xóa nợ xấu cho bốn ngân hàng. CCB đi đầu niêm yết tháng 10-2005, sau đó là BOC tháng 5-2006. ICBC - ngân hàng lớn nhất Trung Quốc tiến hành niêm yết cùng lúc ở hai thị trường Hồng Công và Thượng Hải ngày 27-10-2006.
Nhiều chuyên gia nước ngoài đánh giá các cải cách hệ thống ngân hàng của Trung Quốc đang đi đúng hướng. Việc quản lý và điều tiết khu vực ngân hàng ngày càng chuyên nghiệp hơn và phù hợp hơn với tiêu chuẩn quốc tế.
Cuộc cạnh tranh giữa"hàng nội" và "hàng ngoại"
Ðến cuối tháng 6-2006, tại Trung Quốc có mặt 71 ngân hàng nước ngoài với tổng cộng 183 chi nhánh. Các ngân hàng ngoại có lợi thế trong các giao dịch ngoại tệ với các công ty đa quốc gia như tài chính, thương mại, trái phiếu, quản lý tiền và kiểm soát rủi ro tài chính, còn trong lĩnh vực bán lẻ mạnh về các giao dịch thẻ tín dụng, thế chấp và sản phẩm đầu tư.
So với các ngân hàng nước ngoài, các ngân hàng trong nước có lợi thế là số lượng lớn khách hàng và mạng lưới chi nhánh dày đặc. Phải mất nhiều năm các ngân hàng ngoại mới có thể xây dựng được mạng lưới quy mô tương xứng các ngân hàng nội. Hiện tại các ngân hàng ngoại chỉ chiếm 1,9% tổng tài sản ngân hàng ở Trung Quốc.
Hai năm qua các ngân hàng ngoại đã đầu tư hàng tỷ USD mua cổ phần của các ngân hàng địa phương, mở rộng mạng lưới chi nhánh. Vì số chi nhánh còn ít, hầu hết các ngân hàng nước ngoài trong thời gian trước mắt tập trung đẩy mạnh các dịch vụ ngân hàng tư nhân nhằm vào các khách hàng có thu nhập cao và các công ty làm ăn tốt. Nhóm khách hàng này từ lâu là "trung tâm sinh lợi" của các ngân hàng Trung Quốc. Hiện có khoảng 320 nghìn người ở Trung Quốc có tài sản hơn một triệu USD và số người này đang tăng nhanh. Hiện tại 20% số khách hàng mang lại 80% tổng lợi nhuận của các ngân hàng, cũng 20% số khách hàng nắm 80% tổng tiền gửi ngân hàng. Vì thế sẽ là sai lầm lớn với các ngân hàng nội, nếu để "tuột" 20% số "thượng khách" này vào tay các ngân hàng ngoại.
Theo kết quả thăm dò gần đây của Thanh niên nhật báo Trung Quốc, trong 3.384 người được hỏi, 10,8% nói sẽ chuyển tài khoản sang các ngân hàng ngoại, hơn 72% cho biết tiếp tục "ở lại" với các ngân hàng nội, và 16,4% giữ thái độ "chờ xem".
Thực tế là khách hàng vẫn chưa hài lòng với các dịch vụ và sản phẩm còn nhiều hạn chế của các ngân hàng nội. 1.500 khách hàng ở Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu, ba nơi có khu vực tài chính phát triển nhất Trung Quốc, chỉ cho điểm các ngân hàng nội 62 trên thang điểm 100 về mức độ hài lòng, thấp hơn mức trung bình toàn cầu là 70. Về lâu dài các ngân hàng nội sẽ phải cạnh tranh rất quyết liệt với các ngân hàng ngoại.
Ðẩy mạnh cải cách
Không ỷ lại lợi thế hiện tại, hiểu rõ những hạn chế và "sức nóng" sắp tới của cuộc cạnh tranh, Chính phủ Trung Quốc quyết tâm tiếp tục đẩy mạnh cải cách khu vực ngân hàng.
Hội nghị công tác tài chính toàn quốc lần thứ ba của chính phủ (tổ chức năm năm một lần, lần đầu năm 1997, lần thứ hai năm 2002) tháng 1-2007 đưa ra gói chính sách lớn cải cách hệ thống tài chính, trong đó với khu vực ngân hàng nhấn mạnh hai biện pháp là: Ba ngân hàng chính sách gồm Ngân hàng phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng xuất nhập khẩu Trung Quốc và Ngân hàng phát triển nông nghiệp Trung Quốc sẽ được thương mại hóa, đi đầu là CDB. Ðây là lần đầu Trung Quốc chính thức công bố cải cách các ngân hàng chính sách. Khi được thương mại hóa, CDB sẽ có chất lượng tài sản tốt nhất trong tất cả các ngân hàng thương mại Trung Quốc với tỷ lệ nợ xấu chỉ còn 0,72% tính đến cuối năm 2006. Ngân hàng nông nghiệp Trung Quốc (ABC) sẽ được cơ cấu lại thành ngân hàng cổ phần.
Các chuyên gia cho rằng, các ngân hàng Trung Quốc hiện nay cần tiếp tục tập trung cải cách ba mặt: cải thiện năng lực quản lý tài sản và kiểm soát rủi ro; giải quyết nợ xấu; cải cách kinh doanh.
Về phía các nhà làm luật ngân hàng, CBRC, Ngân hàng trung ương Trung Quốc và các nhà làm luật khác sẽ tiếp tục điều chỉnh các quy định cho phù hợp tiêu chuẩn quốc tế và đưa ra một chính sách giám sát thống nhất đối với các ngân hàng nội và ngoại.
