Hà Nội cần một luật khung đặc thù ổn định dài lâu
Theo Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, Luật Thủ đô năm 2024 có nhiều cơ chế, chính sách đặc thù tại thời điểm ban hành. Tuy nhiên từ đó đến nay, nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội được ban hành với quan điểm, định hướng, tư duy mới trong công tác lập pháp, nhiều cơ chế, chính sách thuận lợi thông thoáng hơn, có những quy định tác động, sửa đổi Luật Thủ đô.
Cùng với đó, nhiều nghị quyết của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù cho các địa phương và các dự án cụ thể cũng đã được sửa đổi, bổ sung với nhiều cơ chế rất thuận lợi, vượt trội về những vấn đề mới, cần nghiên cứu, tiếp thu những nội dung hợp lý, phù hợp với tiến trình phát triển Hà Nội trong thời kỳ mới.
Đặc biệt, Luật Thủ đô năm 2024 chưa được thiết kế như một "luật khung đặc thù ổn định lâu dài", có khả năng "neo giữ" các cơ chế vượt trội của Thủ đô trước sự thay đổi của pháp luật chung. Điều này dẫn đến nhiều quy định đặc thù nhanh chóng bị "phổ quát hóa", gây khó khăn trong việc lựa chọn, áp dụng pháp luật và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xây dựng văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô.
Theo ông Tuấn, các quy định trong Luật Thủ đô hiện vẫn chịu ràng buộc bởi tư duy quản lý thống nhất theo pháp luật chung, chưa cho phép Hà Nội chủ động thí điểm, thử nghiệm các mô hình, cơ chế, chính sách mới, đặc biệt trong các lĩnh vực quản trị đô thị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Chính hạn chế này đã làm giảm khả năng phản ứng chính sách nhanh của Hà Nội trước các vấn đề mới phát sinh…
Do đó, cần sửa đổi Luật Thủ đô để quy định những nội dung đặc thù, vượt trội, có sức sống lâu dài, tạo thể chế thuận lợi, đột phá, dẫn dắt xây dựng, phát triển Hà Nội theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW trong bối cảnh phát triển mới của Thủ đô và đất nước là hết sức cần thiết.
Bổ sung dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026
Bộ Tư pháp đã có tờ trình để Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung dự án Luật vào Chương trình lập pháp năm 2026, trình Quốc hội trong tháng 4/2026. Dự án Luật được đề xuất xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, thông qua tại một kỳ họp,
Theo Thứ trưởng Tư pháp Phan Chí Hiếu, việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển thủ đô trong giai đoạn mới; đặc biệt là các chủ trương, chính sách, quan điểm, mục tiêu và giải pháp mang tính cách mạng mà Bộ Chính trị đã ban hành trong thời gian gần đây; thể chế hóa các quan điểm trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Cùng với đó, xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm góp phần tạo lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm của thủ đô, đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội, trao quyền cho thành phố tự chủ phát triển theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, trừ một số lĩnh vực đặc biệt như quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo…
Vì thế, trong lần sửa đổi này, cần đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng Luật theo hướng trao quyền tự quyết cho Hà Nội để tránh tình trạng luật sớm bị lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh trong thời gian tới.
Luật sửa đổi cần có nhiều chính sách thí điểm bên cạnh việc kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Thủ đô hiện hành, Nghị quyết 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô đồng thời rà soát, loại bỏ những cơ chế, chính sách đã được các luật khác quy định tại luật chung; tạo lập được cơ chế thu hút nguồn lực tài chính cho phát triển như nguồn vốn ngân sách, các giải pháp tăng thu, khai thác nguồn lực đất đai gắn với quy hoạch phát triển đô thị của Hà Nội…
Tạo đột phá cho thủ đô trong lĩnh vực đầu tư, tài chính
Tại buổi làm việc các chuyên gia lĩnh vực tài chính, đầu tư về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sáng 21/1 tại Bộ Tư pháp, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế vượt trội để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho thủ đô, Dự luật cần có những cơ chế để thực hiện các mô hình kinh tế mới để thúc đẩy tăng trưởng hai con số cho thủ đô, cũng như đưa ra các quy định để Hà Nội chuyển mạnh từ mô hình truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức, kinh tế số theo của Bộ Chính trị.
Cơ bản nhất trí với hướng tiếp cận và định hướng xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) mang tính đột phá trao quyền mạnh cho chính quyền thủ đô với các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt, đột phá cho Hà Nội, nhất là trong lĩnh vực đầu tư, tài chính, một số ý kiến cho rằng cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh của thủ đô, không chỉ so với các địa phương khác của Việt Nam mà còn so với các thành phố lớn trên thế giới.
Về huy động nguồn lực tài chính, các đại biểu cho rằng, ngoài cơ chế, chính sách để bổ sung nguồn lực ngân sách, cần tập trung những cơ chế để huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ tài sản công, nhất là đất đai, khai thác không gian trên cao, không gian ngầm, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư công.
Về các kênh huy động vốn, nhiều đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ đề xuất thành lập Trung tâm tài chính quốc tế mà nên sử dụng luôn thiết chế Trung tâm tài chính quốc tế đã định hình tại Việt Nam và tới đây sẽ đi vào hoạt động tại Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh để thu hút vốn đầu tư cho Hà Nội.
Về phát triển các mô hình kinh tế, nhất là các mô hình kinh tế mới, các đại biểu đều đề nghị tập trung các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để phát triển kinh tế dựa trên khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo, chú trọng khai thác các tài sản số, khai thác các giá trị dựa trên lợi thế về di sản văn hóa, truyền thống, lịch sử của thủ đô, khai thác kho dữ liệu số, có cơ chế thuận lợi để chuyển giao kết quả nghiên cứu phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh…
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy, thay vì tập trung vào các cơ chế, chính sách quá cụ thể, chi tiết, cần tập trung xác định những cơ chế, chính sách để triển khai các nhiệm vụ trước mắt của thủ đô như xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Đi kèm với việc giao quyền mạnh, có cơ chế để Hà Nội chủ động triển khai các cơ chế, chính sách, thử nghiệm mới về thể chế; cần có các cơ chế về kiểm soát rủi ro, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình.
Thứ trưởng Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, cùng với việc xác định lợi thế cạnh tranh, cần xác định được các “điểm nghẽn”, những “bài toán lớn” mà Thủ đô cần phải “giải” để tập trung xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh trong thời gian tới.
