Sớm thu hẹp các khoảng trống pháp lý

Tuy nhiên, câu chuyện luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư chưa có sự chuyển biến dẫn đến những khoảng trống pháp lý ngày càng rộng, tạo ra độ trễ trong thực thi chính sách.

Thực thi khó vì "nợ" văn bản hướng dẫn

Trong những tháng đầu năm 2026, nhiều luật bắt đầu có hiệu lực thực thi. Chỉ tính riêng thời điểm ngày 1/1/2026, số luật đồng loạt được triển khai trên thực tế lên tới 29 luật. Tuy nhiên, không có quá nhiều luật có ngay các “đường dẫn” thi hành, đó là các nghị định, thông tư. Một minh chứng điển hình nhất là Luật Đầu tư 2025. Dù chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, song rơi vào tình cảnh chờ nghị định.

Sau khi luật này có hiệu lực thi hành, một số địa phương như Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành văn bản yêu cầu Trung tâm Phục vụ hành chính công địa phương tạm dừng tiếp nhận hồ sơ các thủ tục hành chính liên quan hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Nguyên nhân đưa ra là do các văn bản hướng dẫn đang trong quá trình hoàn thiện, trình ban hành, chưa có cơ sở và căn cứ pháp lý để thực hiện.

Ngay sau đó, Bộ Tài chính có văn bản đề nghị, trong thời gian chờ nghị quyết và nghị định của Chính phủ được ban hành, các cơ quan tiếp tục tiếp nhận và giải quyết hồ sơ thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư theo thời hạn, trình tự, thủ tục quy định tại Nghị định số 31/2021/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư, Nghị định số 19/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Đầu tư về thủ tục đầu tư đặc biệt và Thông tư số 03/2021/TT-BKHĐT quy định mẫu văn bản, báo cáo liên quan hoạt động đầu tư tại Việt Nam và xúc tiến đầu tư. Tuy nhiên, các quy định cũ này chỉ được tiếp tục áp dụng nếu vẫn còn phù hợp với quy định của Luật Đầu tư 2025.

Việc Bộ Tài chính nhanh chóng ban hành văn bản “gỡ vướng” góp phần bảo đảm quy trình thực hiện các thủ tục liên quan đầu tư không bị “ùn tắc”, song việc xác định bảng biểu, thủ tục, quy trình nào “vẫn còn phù hợp” theo luật mới đối với các hướng dẫn thực thi luật cũ là một khái niệm cần được làm rõ để bảo đảm các cơ quan triển khai đồng bộ, thống nhất chung trên cả nước. Rõ ràng, độ trễ của hướng dẫn chính sách đã gây những tác động không nhỏ đến hoạt động đầu tư.

Theo luật sư Nguyễn Đỉnh, điều đáng nói, việc luật chờ nghị định đối với lĩnh vực đầu tư là câu chuyện “lặp lại”. Khi Luật Đầu tư 2020 có hiệu lực, nhiều địa phương cũng đã ban hành văn bản tạm dừng tiếp nhận hồ sơ, còn nhà đầu tư chịu cảnh “dừng để chờ hướng dẫn”. Điều này dẫn đến những lãng phí không đáng có, giảm tính hiệu quả của chính sách. Không chỉ lĩnh vực đầu tư mà nhiều lĩnh vực khác, tình trạng “nợ đọng” văn bản hướng dẫn vẫn đang diễn ra.

Thực tế, với một số lĩnh vực khác, dù nghị định đã có nhưng chưa có thông tư quy định chi tiết thi hành hoặc có hiệu lực thi hành luôn khi chưa có điều khoản chuyển tiếp đã khiến nhiều doanh nghiệp “dở khóc, dở cười”, thực hiện đúng quy định thì không thể mà không thực hiện thì trái quy định.

Kỷ luật thực thi phải trở thành nguyên tắc hành động

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 và nghị định chi tiết đã quy định rõ, việc ban hành văn bản hướng dẫn quy định biện pháp cụ thể để tổ chức, hướng dẫn thi hành văn bản hết hiệu lực phải được thực hiện trước ngày văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế có hiệu lực.

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho hay, thực tiễn thời gian qua chúng ta đã thực hiện được quy định này song đã toàn diện, thành kỷ luật, kỷ cương chưa thì cần nhìn thẳng vào thực tế ban hành.

Theo Thứ trưởng, tới đây, công tác tổ chức thực thi chính sách cần đổi mới, phải có kỷ luật pháp quyền, kỷ luật thực thi nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật. “Ngay trong kế hoạch xây dựng, ban hành luật phải “chốt” ngay, phải thông qua được những nội dung nào quy định trong luật, nội dung nào quy định trong nghị định, thông tư theo đúng thẩm quyền. Đến thời điểm luật có hiệu lực thì các văn bản hướng dẫn thi hành phải được ban hành ngay và phải bảo đảm chất lượng. Điều này rất bình thường, theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhưng chúng ta chưa làm tốt”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh chia sẻ.

Nghị định, thông tư là các văn bản có vai trò hết sức quan trọng trong việc triển khai đưa các quy định của luật, giúp các quy định chủ yếu mới dừng lại ở tính chất định khung trở nên dễ áp dụng, dễ thực thi; qua đó thiết lập trật tự kỷ cương xã hội, kỷ cương trong bộ máy nhà nước, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Vì thế, nếu không có văn bản hướng dẫn, không có cơ sở, căn cứ để ban hành các biểu mẫu, hồ sơ quy trình thủ tục thực hiện thì hiệu quả các chính sách sẽ chỉ dừng lại trên… giấy.