Trăn trở nghề muối An Ngãi

Tháng 4, đồng muối An Ngãi (xã Long Điền, Thành phố Hồ Chí Minh) bước vào vụ thu hoạch. Dù trời nắng đẹp nhưng do mưa trái mùa xuất hiện ngay đầu vụ (cuối tháng 2) cho nên sản lượng muối vụ mùa 2026 sụt giảm, giá bán ở mức thấp, càng khiến diêm dân âu lo. Ông Nguyễn Văn Gia chia sẻ: Gia đình tôi sản xuất 12 ha muối. Những năm trước, thời điểm này đã thu được 5 đến 6 lứa. Năm nay mới chỉ đạt khoảng 3 lứa, sản lượng giảm còn khoảng 60% so với cùng kỳ năm 2025. Giá muối hiện chỉ khoảng 1.200 đồng/kg, cho nên dù có thu hoạch cũng khó bù chi phí.

Xã Long Điền là một trong những địa phương sản xuất muối lớn của Thành phố Hồ Chí Minh với khoảng 70 hộ trên tổng diện tích 270 ha. Nghề muối có ba công đoạn chính. Đầu tiên là dẫn nước biển vào ruộng chứa, sau vài ngày thì san sang ô tiếp theo để nuôi mặn. Từ ô nuôi mặn, nước tiếp tục tới ô chịu lắng, đợi nước bay hơi, rồi muối kết tủa. Khi muối kết tủa, dùng chang cào thành từng luống, đến khi nước bay hơi hết thì thu hoạch. Muối được vận chuyển bằng xe rùa về kho, đóng gói, thương lái đến tận nơi gom.

Theo các diêm dân, vụ muối năm nay An Ngãi thu hoạch muộn hơn thường lệ khoảng hai đến ba tháng. Nguyên nhân chủ yếu do các đợt mưa trái mùa xuất hiện ngay từ đầu vụ, làm gián đoạn quá trình kết tinh - công đoạn then chốt quyết định năng suất và chất lượng muối. Chính vì vậy, toàn bộ lịch thời vụ bị chậm, sản lượng muối giảm đáng kể so với mọi năm. Giá muối giảm, sản lượng thấp, nên thay vì thuê công nhân thu hoạch khi vào vụ, nhiều diêm dân lại tự lấy công làm lời. Ông Lương Văn Được cho biết, cùng kỳ năm trước, ruộng muối của ông đã thu được bảy lứa, thu khoảng 70 tấn muối, nhưng nay mới chỉ sản xuất được bốn lứa, thu khoảng 10 tấn muối. Giá muối thấp nên tôi tự cào và xúc muối để giảm chi phí. Hiện muối trải bạt ở An Ngãi được thương lái thu mua giá 1.200 đồng/kg, muối đất truyền thống chỉ khoảng 1.100 đồng/kg. Theo diêm dân, mức giá này không tương xứng với chi phí sản xuất ngày càng tăng cao.

Nghề làm muối ven biển Thành phố Hồ Chí Minh đã tồn tại hàng trăm năm, gắn bó với sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Riêng nghề muối ở An Ngãi, xã Long Điền được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2018. Tuy nhiên, diện tích làm muối đang có xu hướng giảm qua các năm. Ông Huỳnh Văn Thuyết, Chủ nhiệm Hợp tác xã muối Chợ Bến cho biết: Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, muối sản xuất theo phương thức truyền thống có thể đạt 70-80 tấn/ha và muối trải bạt là khoảng 110-120 tấn/ha. Nếu được giá, trừ chi phí thì có thể thu lợi nhuận 30-50 triệu đồng/ha. Tuy nhiên, những năm gần đây, thời tiết bất lợi, giá muối xuống thấp nên đa số diêm dân chuyển sang nuôi tôm công nghiệp hoặc cho thuê ruộng muối, thậm chí bỏ trống.

Thực tế cho thấy, sản xuất muối hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào thời tiết và thương lái. Cùng với đó, chi phí đầu tư tăng cao, từ cải tạo ruộng muối, trải bạt đến thuê nhân công. Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), thành phố đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao giá trị hạt muối: Đầu tư hạ tầng sản xuất, nâng cấp hệ thống thủy lợi tại vùng sản xuất muối xã Long Điền (khoảng 375 ha), xây dựng đường, cầu vào vùng muối Lý Nhơn dài gần 7 km, cùng các tuyến đê vận chuyển muối dài hơn 4 km. Các công trình giúp cải thiện điều kiện sản xuất, giảm chi phí vận chuyển và tạo thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm. Thành phố cũng hỗ trợ diêm dân ứng dụng kỹ thuật mới như trải bạt, cơ giới hóa một số khâu sản xuất.

Phương pháp sản xuất này ngày càng phổ biến, giúp tăng năng suất, nâng cao độ sạch và chất lượng sản phẩm. Hiện diện tích muối trải bạt của thành phố chiếm gần 80% tổng diện tích. Bên cạnh đó, thành phố đã xây dựng quy trình sản xuất muối tinh đạt tiêu chuẩn quốc gia, mở ra hướng nâng cao giá trị gia tăng. Ngoài sản xuất truyền thống, một số địa phương đã kết hợp làm muối với du lịch trải nghiệm, giúp quảng bá sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để nghề muối phát triển bền vững, cần những giải pháp đồng bộ và lâu dài hơn. Theo các chuyên gia, ngành muối cần được tổ chức lại theo hướng tập trung, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm. Bên cạnh muối nguyên liệu, cần phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao như muối tinh, muối dược liệu, muối phục vụ du lịch... Khi được chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, giá trị hạt muối sẽ được nâng lên đáng kể.