Trận đánh tiêu diệt hai B52 trên bầu trời quê Bác

ND - Tác giả Nguyễn Vũ ghi lại những kỷ niệm của Ðại tá Ðào Ðoàn Thế Hùng, Nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ về trận đánh B52 đêm 22-11-1972 trên bầu trời Nghệ An và Hà Tĩnh.

Cuối tháng 10-1972, khi đó tôi là trợ lý kíp chiến đấu của Trung đoàn Tên lửa 263, cùng đồng chí Lê Thành Lập (Trung đoàn phó) và đồng chí Thôi Ba (Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 43) được Trung đoàn cử về Quân chủng dự Hội nghị tập huấn cách đánh B52.

Chiến đấu ở chiến trường Quân khu 4 từ năm 1971, Trung đoàn Tên lửa 263 đã tiêu diệt nhiều loại máy bay của không quân Mỹ, nhưng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn vẫn còn món nợ với nhân dân Nghệ An vì đêm 10-4-1972, khi B52 lần đầu liều lĩnh đánh sâu ra miền bắc - thành phố Vinh, Trung đoàn 263 chúng tôi chưa đánh được B52.

Các đêm 9, 11 và 12 tháng 10, các Tiểu đoàn 43 và 44 đã được trên công nhận tiêu diệt ba máy bay B52 khi chúng đánh phá khu vực ngã ba Vọt (Hà Tĩnh) và phà Bến Thủy. Các trận đánh này khá tốt, tuy nhiên B52 chưa rơi tại chỗ. Vì vậy, được đi dự hội nghị bàn cách đánh B52, chúng tôi vội khẩn trương lên đường ngay.

Thật tiếc, trên đường đi, nhiều đoạn bị máy bay Mỹ đánh phá, từ Ðô Lương (Nghệ An) ra Hà Nội chỉ có khoảng 300km mà chúng tôi phải đi hết tám ngày. Ra tới Hà Nội, hội nghị vừa kết thúc. Các đồng chí Sinh Huy, Lê Cổ, Xuân Minh (cán bộ Phòng Quân huấn - Bộ Tham mưu Quân chủng) đã làm việc trực tiếp với chúng tôi, phổ biến các ý kiến hội nghị đã thảo luận và các kết luận của Bộ Tư lệnh Quân chủng về cách đánh B52. Ðiều quý giá đặc biệt là chúng tôi được nhận quyển sách đỏ "Cách đánh B52" mà Quân chủng vừa phát hành.

Chúng tôi quay về Nghệ An. Ðầu tháng 11, Trung đoàn 263 tổ chức tập huấn cách đánh B52 tại Sở chỉ huy ở xã Mỹ Sơn (huyện Ðô Lương). Cơ quan Tác huấn, Trinh sát... được giao nhiệm vụ nghiên cứu phân tích các thủ đoạn chiến thuật, kỹ thuật của không quân địch trước và trong trận đánh có B52, tổng hợp kinh nghiệm từ các trận đánh B52 (thắng và không thắng) của chính Trung đoàn mình để đề ra cách đánh cụ thể.

Cái khó nhất là làm sao phát hiện được dải nhiễu B52 thật, theo dõi được liên tục đường bay của B52; làm sao phát hiện được tín hiệu B52 khi phát sóng và xác định được phương pháp bắn, cự ly bắn tối ưu.

Qua nghiên cứu, thảo luận, chúng tôi đã tìm được cách giải quyết các vấn đề trên. Sau tập huấn, các kíp chiến đấu tranh thủ ngày đêm luyện tập, rút kinh nghiệm, bổ sung phương án, cách tập..., uốn nắn từng điểm yếu của các sĩ quan và trắc thủ điều khiển tên lửa.

Có kinh nghiệm tập huấn kíp chiến đấu, tôi được Trung đoàn trưởng Nguyễn Hồng Quảng giao nhiệm vụ phụ trách tổ công tác của Ban Tham mưu đi lần lượt từng Tiểu đoàn để hướng dẫn luyện tập. Tôi trực tiếp làm tủ giả, tạo nhiễu B52 trên nền nhiễu quét; tạo các tình huống kỹ thuật, chiến thuật như tách nhiễu, xuất hiện tín hiệu mục tiêu trên nền nhiễu; tạo nhiễu B52 giả và tạo tình huống tên lửa Sơrai (tên lửa không đối đất) để các kíp chiến đấu luyện tập...

Ðến ngày 20-11-1972, Ban Tham mưu đã báo cáo với thủ trưởng Trung đoàn: "Các kíp chiến đấu của Trung đoàn đều có khả năng đánh thắng B52". Toàn Trung đoàn đang háo hức và sẵn sàng.

Ðêm 22-11-1972, một đêm không thể nào quên trong cuộc đời tôi. B52 lại đánh sâu ra miền bắc. Chiến trường chúng chọn là thành phố Vinh và phà Bến Thủy. Cả ngày 22-11, buổi sáng chỉ có hai tốp phản lực A6 đánh phá khu vực ngã ba Truông Bồn và ngã ba Vọt, buổi trưa có một tốp trinh sát hoạt động. Khu vực Nghệ An lặng hẳn tiếng bom và tiếng gào rít của máy bay Mỹ. Cái im lặng trước trận phong ba mới...

Ðúng vậy. Khoảng từ 20 giờ tối, cường độ đánh phá của máy bay tiêm kích và cường kích mạnh dần lên và kéo dài tới khoảng 21 giờ 15 phút. Mục tiêu chúng đánh phá chủ yếu là các vị trí mà chúng nghi là trận địa tên lửa, ra-đa. Rất may vì các đơn vị này đều cơ động bí mật liên tục nên các trận địa đang triển khai của Trung đoàn đều an toàn. Máy bay chiến thuật Mỹ toàn đánh nhầm vào các trận địa giả và đã bố trí cũ. Nhờ cơ động giỏi, chúng tôi đã lừa được bọn chúng để tự bảo vệ lực lượng của mình vẹn toàn.

Ðược Quân chủng thông báo từ buổi chiều: "Ðêm nay có khả năng B52 đánh phá Nghệ An và Hà Tĩnh", vì vậy khi toàn Trung đoàn vào báo động cấp 1, các Tiểu đoàn đều bình tĩnh "nằm im", mở máy thu nghiên cứu các thủ đoạn của địch.

Tại Sở chỉ huy, Trung đoàn trưởng Nguyễn Hồng Quảng và Chính ủy Trần Huynh lần lượt gọi điện nhắc nhở các Tiểu đoàn tỉnh táo để đánh đúng đối tượng.

Khoảng 21 giờ đồng chí Thôi Ba (Tiểu đoàn trưởng 43) và đồng chí Phạm Minh Hoàng (Tiểu đoàn phó 44) báo cáo lên Sở chỉ huy: "Có nhiễu B52". Tôi bàn với các anh qua điện thoại là phải kiểm tra tốc độ góc tà, phương vị của dải nhiễu, phân biệt kỹ dạng nhiễu, rồi kiểm tra bằng phát lệnh phóng giả khi mục tiêu vào gần khu vực phóng. Nhờ các thao tác trên, các kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 43 và 44 đã kết luận được đó là B52 giả.

Khoảng 21 giờ 30, trên bảng tiêu đồ 99 lại xuất hiện B52. Bằng các thao tác xử lý kỹ thuật điêu luyện - kinh nghiệm và kết quả huấn luyện dày công, các kíp chiến đấu của các Tiểu đoàn đều chọn và bám sát ngay được các dải nhiễu B52 từ xa. Trung đoàn trưởng Nguyễn Hồng Quảng quyết định: "Tiểu đoàn 43 và 44 đánh tập trung, tiêu diệt tốp B52 đầu tiên hướng Tây Nam, khu vực tiêu diệt từ 22 đến 25 km". Một trận đánh hiệp đồng tuyệt đẹp...

Tại xe Ðiều khiển Tiểu đoàn 44, sĩ quan điều khiển Nguyễn Văn Hưởng và trắc thủ cự ly Nguyễn Văn Ninh cẩn thận kiểm tra rồi báo cáo: "Ðã thống nhất dải nhiễu". Trắc thủ góc tà Ðào Quang Cơ và trắc thủ phương vị Trần Bá Dương báo cáo đều đặn góc tà và phương vị để tiêu đồ viên 55 Nguyễn Hữu Môn đi đường bay, xác định tham số và thông báo cự ly mục tiêu...

Ở Tiểu đoàn 43, sĩ quan điều khiển Nguyễn Thanh Tân và các trắc thủ Khiêm, Ðức, Liên cũng chọn dải nhiễu rất chính xác, nhanh chóng thao tác chuẩn bị bắn. Các đơn vị đều chọn phương pháp bắn ba điểm, phát sóng sau. Tiểu đoàn 44 phóng trước hai quả. Tiểu đoàn 43 phóng sau hai quả. Trên màn hiện sóng cả bốn quả tên lửa đều có điều khiển tốt, bay vun vút xé màn đêm đông giá lạnh về hướng mục tiêu.

Sở chỉ huy Trung đoàn đang ồn ào bỗng im lặng. Từ các máy điện thoại vang vọng những tiếng hô rõ ràng của các sĩ quan điều khiển Tiểu đoàn 43 và 44: "Ðạn có điều khiển... nâng cao thế"... "Ðạn bay...10, ...15... Có mục tiêu,... Bám sát mục tiêu... 20,... 22... Ðạn nổ... Mục tiêu bị tiêu diệt"!

Ðêm ấy đồng bào, chiến sĩ khu vực thành phố Vinh và Nam Ðàn được chứng kiến rồng lửa Việt Nam thiêu cháy hai B52 - hai siêu pháo đài bay của không lực Hoa Kỳ trên bầu trời quê Bác kính yêu. Ngày hôm sau hãng AP đưa tin: "... Hai máy bay B52 đã bị tên lửa Bắc Việt bắn hạ ở gần Vinh. Một chiếc Siêu pháo đài bay, có 8 động cơ phản lực giá hơn 8 triệu Mỹ kim đã bị rơi cách Nakhom - Phanom 19 km trong khi đang cố bay về căn cứ U-ta-pao cách đó 64 km...".

Trận đánh B52 đêm 22-11-1972 của Trung đoàn 263 đã đi vào lịch sử. Trận đánh đó khẳng định khả năng diệt B52 tại chỗ của Bộ đội Tên lửa Việt Nam Anh hùng. Những kinh nghiệm đánh thắng B52 của Trung đoàn 263 từ trận chiến đấu này đã được Quân chủng nhanh chóng phổ biến đến các đơn vị, đóng góp một phần quan trọng để Bộ đội Tên lửa bảo vệ Thủ đô đánh thắng cuộc tập kích chiến lược điên cuồng bằng B52 của đế quốc Mỹ vào Hà Nội từ ngày 18 đến 30-12-1972, lập nên kỳ tích "Ðiện Biên Phủ trên không" - 12 ngày đêm ở Thủ đô Hà Nội.