Sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi

Sau khi nghe báo cáo và ý kiến phát biểu, Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất với đánh giá về kết quả hoạt động, nhiệm vụ trọng tâm và các kiến nghị, đề xuất nêu trong báo cáo; đồng thời ghi nhận, biểu dương những kết quả của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Vụ Pháp luật và Tư pháp.

Tham mưu nhiều nhiệm vụ có tầm chiến lược

Chỉ tính riêng năm 2025, Ủy ban đã chủ trì 29/89 luật được Quốc hội thông qua, chiếm hơn 30% khối lượng lập pháp của Quốc hội. Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Ủy ban chủ trì thẩm tra 5/9 dự án luật và 1/5 nghị quyết quy phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật đối với các luật, pháp lệnh, Nghị quyết trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Ủy ban cũng đã tham mưu nhiều nhiệm vụ có tầm chiến lược: Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; Triển khai Kết luận số 17-KL/TW; thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW; tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu các nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, cải cách tư pháp, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, nhiệm vụ năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn. Khối lượng văn bản rất lớn; yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng thẩm tra, phản biện chính sách, giám sát thi hành pháp luật, rà soát kỹ thuật văn bản, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật ngày càng cấp bách.

Yêu cầu Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải là cơ quan đi đầu trong tư duy pháp quyền, chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp, sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi, chủ động trong kiến tạo thể chế phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Đáp ứng mong đợi của người dân, doanh nghiệp

Về nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu 10 định hướng lớn:

Thứ nhất, bám chắc chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lần thứ nhất; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, từ làm luật để quản lý sang làm luật phục vụ phát triển đất nước, tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và bảo đảm bộ máy vận hành hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, nếu không tháo gỡ được điểm nghẽn thể chế thì đất nước không thể đạt tăng trưởng hai con số, không thể hoàn thành các chỉ tiêu phát triển và tăng thu ngân sách như vừa qua.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, quy mô nền kinh tế Việt Nam đứng thứ 32 thế giới, thu nhập bình quân đầu người tiếp tục tăng.

"Người dân và doanh nghiệp đang kỳ vọng Quốc hội tiếp tục tháo gỡ thể chế, xử lý các điểm nghẽn phát triển. Thời gian qua, công tác này đã có nhiều chuyển biến, nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát, xác định rõ vướng mắc ở đâu, vướng như thế nào để kịp thời tháo gỡ. Luật do Quốc hội ban hành thì việc sửa đổi, hoàn thiện để khơi thông nguồn lực cũng do Quốc hội".

Thứ hai, trong công tác lập pháp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu. Làm luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt hồ sơ, đánh giá tác động, tính khả thi, tính thống nhất. Tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động lập pháp; không để chính sách chưa chín, hồ sơ chưa kỹ, đánh giá tác động chưa đầy đủ mà vẫn trình.

Thứ ba, rà soát kỹ thuật văn bản sau khi Quốc hội thông qua phải chặt chẽ, chuyên nghiệp, nhưng không làm thay trách nhiệm của cơ quan chủ trì thẩm tra.

Thứ tư, tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phải thực chất, có địa chỉ, có danh mục, có phương án xử lý; phải tìm ra các điểm nghẽn, những nội dung chồng chéo, trùng lặp và đề xuất hướng xử lý cụ thể.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần đẩy mạnh cảnh báo sớm, ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo để phát hiện các mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập trong hệ thống pháp luật.

Thứ năm, đổi mới giám sát theo hướng tạo chuyển biến thực chất. Trong đó, giám sát văn bản quy phạm pháp luật không chỉ hỏi văn bản đã ban hành chưa, mà phải hỏi: Có đúng tinh thần luật không, có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp không, có phát sinh thủ tục, điều kiện, chi phí tuân thủ không?

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là vấn đề phải nhấn mạnh trong thời gian tới. Các cơ quan của Quốc hội phải có nhiều kênh để thu thập thông tin trong giám sát, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và có đề xuất hết sức thực tế, cụ thể.

Thứ sáu, trong lĩnh vực tư pháp, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu không chỉ nghe báo cáo và tiếp cận những con số các ngành gửi, mà phải chọn đúng, chọn trúng vấn đề tồn tại, kéo dài nhiều năm, người dân bức xúc, Quốc hội có ý kiến nhiều lần để tổ chức giám sát, khảo sát đến nơi, đến chốn.

"Việc thẩm tra công tác tư pháp và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (hằng năm) phải sâu hơn, kiến nghị trúng hơn, theo dõi đến cùng hơn. Không chỉ nêu số liệu tăng giảm, mà phải chỉ ra xu hướng tội phạm và vi phạm pháp luật, nguyên nhân, trách nhiệm, điểm nghẽn và giải pháp có địa chỉ, có thời hạn", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Thứ bảy, Ủy ban phải đi đầu trong chuyển đổi số phục vụ lập pháp, giám sát và xử lý công việc.

Thứ tám, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tháo gỡ kịp thời khó khăn về tổ chức, nhân lực, điều kiện bảo đảm. Ủy ban phải tập trung cho nhiệm vụ cốt lõi là nghiên cứu, thẩm tra, giám sát, tham mưu chính sách pháp luật; Văn phòng Quốc hội phải bảo đảm tốt hơn công tác phục vụ, hành chính, quản trị, kỹ thuật, tài chính, điều kiện làm việc.

Thứ chín, khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế, quy định, phân định rõ nhiệm vụ giữa các cơ quan của Quốc hội. Nguyên tắc là phân công rõ, phối hợp chặt, trách nhiệm cụ thể, thẩm quyền đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Thứ mười, đổi mới phương thức làm việc theo tinh thần chuyên nghiệp, kỷ luật, hiệu quả. Tất cả nhiệm vụ phải quản trị theo “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.

Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất các kiến nghị, đề xuất cụ thể của Thường trực Ủy ban. Trong đó, về kiện toàn tổ chức Đảng của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban, Chủ tịch Quốc hội giao Ban Tổ chức Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Công tác đại biểu, phối hợp Ủy ban Pháp luật và Tư pháp rà soát, đề xuất theo thẩm quyền; bảo đảm tinh gọn nhưng đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ.

Về giám sát văn bản quy phạm pháp luật sau ban hành, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chủ trì nghiên cứu, phối hợp Ủy ban Dân nguyện và Giám sát.

Về mô hình phục vụ các cơ quan của Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội giao Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chủ trì sơ kết 1 năm thực hiện mô hình phục vụ, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian sớm nhất; không để cán bộ chuyên môn quá tải vì việc hành chính, đảng vụ, quản trị nội bộ.

Về phần mềm quản lý, xử lý đơn thư, Chủ tịch Quốc hội giao Văn phòng Quốc hội phối hợp ngay với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp kiểm tra, khắc phục, nâng cấp; có đầu mối, thời hạn hoàn thành, báo cáo kết quả với lãnh đạo Quốc hội.