Bảo tàng Quân đoàn 34 tiền thân là Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên (Quân đoàn 3), được thành lập năm 1996, thuộc hệ thống bảo tàng lịch sử quân sự và bảo tàng quốc gia Việt Nam.
Với không gian trưng bày rộng hơn 2.000m², nơi đây lưu giữ gần 6.000 tư liệu, hình ảnh và hiện vật quý về quá trình chiến đấu, xây dựng và trưởng thành của lực lượng vũ trang Mặt trận Tây Nguyên - Quân đoàn 3, nay là Quân đoàn 34, cùng quân và dân các dân tộc Tây Nguyên trong các thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế.
Tại bảo tàng, đoàn đại biểu đã nghe giới thiệu về nhiều hiện vật, tư liệu gắn với những chiến công tiêu biểu của quân và dân Tây Nguyên. Đặc biệt, câu chuyện về tấm khăn dù của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Xuân Phôi đã khiến nhiều cựu chiến binh xúc động. Trong trận đánh lịch sử tại thung lũng Ia Đrăng năm 1965, dù bị thương nặng, đồng chí vẫn dùng tấm khăn dù để băng vết thương, tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.
Đoàn cũng được giới thiệu nhiều hiện vật có giá trị lịch sử đặc biệt như quyết tâm thư được ký bằng máu của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 65 trước cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968; máy điện thoại chỉ huy của Đại tướng Chu Huy Mân; khẩu súng máy 12,7 mm của Khẩu đội trưởng Trần Phúc Yên từng bắn rơi 6 chiếc trực thăng của địch tại chiến trường Kon Tum năm 1972.
Bảo tàng còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật của chế độ Mỹ-ngụy như nhật ký các đời tổng thống ngụy, con dấu Bộ Tổng Tham mưu ngụy, kiếm lệnh, gậy đầu rồng thanh kiếm của đại tướng ngụy Cao Văn Viên cùng nhiều tài liệu quân sự có giá trị lịch sử.
Ghi sổ cảm tưởng tại bảo tàng, Thượng tướng Bế Xuân Trường bày tỏ xúc động khi đoàn cán bộ Hội Cựu chiến binh Việt Nam được đến tham quan đúng dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026). Thượng tướng nhấn mạnh, Bảo tàng Quân đoàn 34 là nơi lưu giữ những hiện vật, tư liệu quý, tái hiện truyền thống hào hùng và các chiến công vang dội của quân và dân ta trên mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ.
Kính cẩn nghiêng mình trước anh linh các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, Thượng tướng Bế Xuân Trường bày tỏ tin tưởng Quân đoàn 34 sẽ tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, xây dựng đơn vị “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, tiếp tục viết nên những trang sử vẻ vang mới, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân.
Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, Bảo tàng Quân đoàn 34 còn là địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và nhân dân các tỉnh Tây Nguyên. Hằng năm, bảo tàng đón khoảng 26.000 lượt khách tham quan, học tập; tổ chức nhiều đợt triển lãm lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa.
Từ năm 2010 đến nay, 100% chiến sĩ mới của đơn vị cùng đông đảo học sinh, sinh viên trên địa bàn đều được tổ chức tham quan, học tập tại đây. Bảo tàng cũng đang từng bước số hóa hệ thống trưng bày nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Chuyến tham quan không chỉ giúp các đại biểu Hội Cựu chiến binh Việt Nam ôn lại truyền thống đấu tranh anh dũng của quân và dân Tây Nguyên mà còn bồi đắp niềm tự hào dân tộc và trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
