Trắc trở cổ phần hóa Công ty mía đường Sóc Trăng

Từ năm 2003, hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty có sự chuyển biến. Năm 2004 lãi hơn 4,24 tỷ đồng, năm 2005 lãi 27,15 tỷ đồng và quý 1 năm 2006 lãi 8 tỷ đồng. Nhìn chung những năm gần đây, hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty có bước phát triển ổn định và hiệu quả, mở rộng vùng nguyên liệu mía, giải quyết việc làm, cải thiện thu nhập cho hàng trăm lao động tại công ty và hàng chục nghìn hộ trồng mía trong tỉnh. Thực hiện phương án sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước tại địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng có Quyết định 652 ngày 16-6-2005 phê duyệt phương án cổ phần hóa công ty theo hình thức giữ nguyên vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành cổ phiếu để thu hút thêm vốn điều lệ. Thế nhưng cho đến nay, sau tám tháng triển khai cổ phần hóa, vẫn không thành lập được Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng.

Vì lợi ích của ai?

Theo phương án cổ phần hóa được duyệt, thì Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng có số vốn điều lệ 40 tỷ đồng, trong đó cổ phần Nhà nước là 25%, cổ phần bán ưu đãi cho lao động trong doanh nghiệp là 7,95%, cổ phần bán cho nhà đầu tư chiến lược là 13,4% và cổ phần bán đấu giá ra ngoài là 53,65%. Ngày 27-7-2005, Ban Ðổi mới quản lý doanh nghiệp tại công ty tổ chức bán đấu giá cổ phần ra ngoài doanh nghiệp thông qua Công ty cổ phần Chứng khoán TP Hồ Chí Minh. Theo đó, tổng số cổ phần bán đấu giá là 2.146.000, giá khởi điểm là 10.300 đồng/cổ phần, số cổ phần đặt mua là 5.557.750 với 83 nhà đầu tư đăng ký tham gia đấu giá. 14 nhà đầu tư đấu giá thành với mức bình quân là 13.958,43 đồng/cổ phần. Tổng số cổ phần bán được là 2.146.000 với tổng giá trị là 29.954.800.000 đồng. Ðáng lưu ý là toàn bộ 2.146.000 cổ phần bán ra đều do Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ và cán bộ, nhân viên của công ty; một số nhà đầu tư là thành viên Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ mua hết, cho thấy sự liên kết một nhóm duy nhất để mua hết cổ phần bán ra ngoài. Ngay sau khi kết thúc phiên đấu giá bán cổ phần, một số nhà đầu tư dự đấu giá nhưng không mua được cổ phần đã khiếu nại việc có sự câu kết để mua hết số cổ phần bán ra.

Ngày 28-12-2005, Ðại hội đồng cổ đông thành lập Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng họp nhằm thông qua dự thảo điều lệ, phương án sản xuất, kinh doanh ba năm đầu và bầu Hội đồng Quản trị. Tuy nhiên, khi thảo luận về thể lệ làm việc và tỷ lệ biểu quyết, đã có những ý kiến khác nhau về tỷ lệ biểu quyết. Những cổ đông là đại diện sở hữu vốn Nhà nước, người lao động và các nhà đầu tư đưa ra tỷ lệ biểu quyết là 70% vì đây là đại hội lần đầu có ý nghĩa quan trọng cho chiến lược phát triển của công ty. Trong khi đó, nhóm nhà đầu tư mua cổ phần qua đấu giá (nhóm Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ) đưa ra tỷ lệ biểu quyết chỉ là 51% (trong lúc nhóm này nắm giữ 53,65% cổ phiếu). Mặt khác, nhóm này cũng không thống nhất về việc xác lập cũng như vai trò của cổ đông sáng lập, không nhất trí với điều lệ đầu tiên của công ty cổ phần. Vì vậy, đại hội phải tạm dừng.

Gần ba tháng sau đó, căn cứ vào hướng dẫn của Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp, Ðại hội đồng cổ đông thành lập Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng được tổ chức (có thể coi là đại hội lần hai) vào ngày 18-3-2006. Tại đại hội lần này, tuy đã thống nhất biểu quyết thông qua nhiều điều khoản trong dự thảo điều lệ, nhưng vẫn còn 10 điều khoản không có sự thống nhất giữa các bên, đại hội lại phải ngừng. Việc thành lập Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng vẫn không thành.

Lãnh đạo UBND tỉnh Sóc Trăng phân tích điểm không bình thường chung quanh tỷ lệ biểu quyết: "Việc lấy tỷ lệ biểu quyết là 70% theo dự thảo nhằm tập trung ý kiến thống nhất của đa số cổ đông nhằm bảo đảm lợi ích chung của công ty (phù hợp quy định mới của Luật Doanh nghiệp năm 2005), nhưng diễn biến tại hai lần đại hội cho thấy nhóm cổ đông thuộc Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ không ngừng lập luận, cho rằng, nhóm cổ đông nào nắm giữ số lượng cổ phần nhiều hơn một chút so với nhóm còn lại là có quyền quyết định, cho nên nhất quyết yêu cầu tỷ lệ biểu quyết tại đại hội quá bán là được (tức 51%). Với tỷ lệ nắm giữ 53,65% vốn điều lệ, nhóm cổ đông thuộc Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ cho mình có quyền quản lý, chi phối toàn bộ công ty, không cần tranh thủ những ý kiến đề xuất, đóng góp, không màng tới nhóm cổ đông sở hữu 46,35% vốn điều lệ còn lại gồm đại diện sở hữu Nhà nước, người lao động trong doanh nghiệp, nông dân trồng mía, nhà đầu tư chiến lược..., gây bất bình trong các nhóm cổ đông còn lại tại đại hội đồng cổ đông".

Một số nhà đầu tư từ Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ và TP Hồ Chí Minh đã ngộ nhận chủ trương cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước Công ty mía đường Sóc Trăng đồng nghĩa với việc hóa giá Nhà máy đường Sóc Trăng thông qua cổ phần(?). Cần nhắc lại là, vào thời điểm cuối năm 2004, Công ty mía đường Nagarjuna Ấn Ðộ có văn bản đề nghị UBND tỉnh Sóc Trăng về việc mua lại Công ty mía đường Sóc Trăng với giá 137 tỷ đồng. Vì quyền lợi lâu dài cho cán bộ, công nhân tại nhà máy, nhà đầu tư chiến lược và gần 10 nghìn hộ trồng mía tại địa phương, UBND tỉnh không chấp thuận đề nghị nói trên mà thực hiện cổ phần hóa, nhằm huy động tiền vốn và trí tuệ cổ đông. Thật thiếu công bằng khi nhóm các nhà đầu tư từ Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ chỉ bỏ ra khoảng 29 tỷ đồng, chiếm 53% cổ phiếu, đưa ra tỷ lệ biểu quyết 51% nhằm thâu tóm nhà máy đường Sóc Trăng, độc quyền chi phối vùng nguyên liệu mía.

Những biểu hiện không lành mạnh

Theo báo cáo của cơ quan công an, khi nắm được thông báo Công ty mía đường Sóc Trăng tiến hành cổ phần hóa, ngày 20-7-2005, ông Nguyễn Thành Long, Tổng giám đốc Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ ký thông báo về việc hỗ trợ cho cán bộ Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ vay vốn để mua cổ phần của Công ty mía đường Sóc Trăng (vốn cho vay trích từ nguồn vốn kinh doanh của công ty), mức lãi suất 1%/tháng, thời hạn cho vay là sáu tháng. Theo thông báo này, có đến tám cán bộ của Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ làm đơn xin vay và cam kết trả vốn lẫn lãi sau khi trúng thầu và được Công ty mía đường Sóc Trăng chia cổ tức. Cùng lúc, ông Long thỏa thuận với một số nhà đầu tư tại TP Hồ Chí Minh (là thành viên Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ) lên kế hoạch mua hết số lượng cổ phần bán ra ngoài thông qua đấu giá của Công ty mía đường Sóc Trăng với mức 14.000 đồng/cổ phần, chênh lệch 3.700 đồng so với giá khởi điểm, nhằm loại bỏ các nhà đầu tư khác dự đấu giá. Kết quả là, nhóm của ông Long đã mua được toàn bộ số cổ phần đấu giá.

Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ với vốn điều lệ là 18,7 tỷ đồng, trong đó Nhà nước sở hữu 30%, thành lập vào tháng 5-2005 và ông Nguyễn Thành Long được giao làm người quản lý trực tiếp vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Thế nhưng, tháng 7-2005 (chỉ sau hai tháng thành lập công ty), ông Long đã quyết định cho tám cán bộ của công ty (hầu hết là thành viên Hội đồng Quản trị) vay vốn cũng như đại diện cho công ty để mua cổ phần của doanh nghiệp khác với tổng số tiền lên tới 16,76 tỷ đồng, gần hết vốn điều lệ của Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ (trong đó vốn nhà nước là 5,6 tỷ đồng) là hiện tượng không bình thường. Ðáng lưu ý là thời hạn cho vay cũng như cam kết trả vốn lẫn lãi từ cổ tức tại công ty cổ phần mới là sáu tháng (tính từ khi trúng đấu giá cổ phần) thì không cách gì mà tám cán bộ đã vay tiền mua cổ phần có đủ số tiền từ cổ tức của công ty cổ phần mới để thanh toán lại tổng số vay hơn 11,1 tỷ đồng và lãi suất. Mặt khác, Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ không là tổ chức tín dụng, không phải là tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cho phép hoạt động kinh doanh tiền tệ.

Theo ý kiến của lãnh đạo UBND tỉnh Sóc Trăng, vấn đề cần rút kinh nghiệm chung quanh việc cổ phần hóa Công ty mía đường Sóc Trăng không thành, là việc xây dựng quy chế đấu giá của tổ chức tài chính trung gian có những sơ hở, tạo điều kiện cho đối tượng, hoặc nhóm đối tượng có ý đồ dễ dàng loại bỏ các nhà đầu tư khác khi tham gia đấu giá. Cụ thể, quy chế đấu giá chỉ bỏ giá một vòng bằng phiếu kín, lấy kết quả từ cao xuống thấp, không quy định các bước đấu giá cũng như tỷ lệ ra giá tối thiểu và tối đa so với giá khởi điểm. Chính vì vậy, khi công bố kết quả đấu giá, có nhiều nhà đầu tư khác muốn tiếp tục bỏ giá cao hơn so với giá cao nhất đã trả, nhưng không thực hiện được.

Trong khoảng thời gian giữa hai lần đại hội đồng cổ đông thành lập Công ty cổ phần mía đường Sóc Trăng, liên tục những đơn tố cáo, tờ rơi, bản photocopy bài báo giả với nội dung kích động, phê phán cán bộ quản lý Công ty mía đường Sóc Trăng, chủ yếu là nhằm vào ông Trịnh Minh Châu, Giám đốc công ty - với vai trò là cổ đông sáng lập, đại diện chủ sở hữu Nhà nước.

Ngày 15-6-2006, trước sự chứng kiến của hàng trăm cán bộ, công nhân viên Công ty mía đường Sóc Trăng, đại diện Ban Ðổi mới và phát triển Doanh nghiệp tỉnh Sóc Trăng, ông Chánh Thanh tra Tài chính tỉnh Sóc Trăng, đã công khai kết luận thanh tra làm rõ chín nội dung dư luận nghi vấn, thắc mắc đối với Giám đốc Công ty mía đường Sóc Trăng, chung quanh công nợ khách hàng, ứng vốn cho thương lái, lỗ nặng nề trong kinh doanh, chi phí khen thưởng, tiêu xài lãng phí... Ðồng thời, kết luận của Thanh tra Tài chính khẳng định, ông Trịnh Minh Châu nhận nhiệm vụ Giám đốc Công ty mía đường Sóc Trăng từ 1-1-2003 đã có nhiều cố gắng trong quản lý, điều hành, tranh thủ thời cơ kinh doanh đã vực dậy công ty, hạn chế và giảm lỗ trong năm 2003 và hoạt động có lãi từ năm 2004, tiếp theo là lãi cao vào năm 2005.

Không để ảnh hưởng tới chủ trương cổ phần hóa của Nhà nước, UBND tỉnh Sóc Trăng kiến nghị hủy bỏ kết quả đấu giá cổ phần Công ty mía đường Sóc Trăng ngày 27-7-2005 và xây dựng, thực hiện phương án cổ phần hóa Công ty mía đường Sóc Trăng đúng theo quy định, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người lao động, nông dân trồng mía và các nhà đầu tư. Trong đó, việc bán đấu giá cổ phần ra bên ngoài sẽ bắt buộc thực hiện thông qua thị trường chứng khoán.

Việc cổ phần hóa không thành Công ty mía đường Sóc Trăng chỉ ra những sơ hở, những lỏng lẻo trong quy chế đấu giá cổ phần. Công tác chuẩn bị cổ phần hóa còn có sự chủ quan, chưa bài bản, không lường được những tình huống bất lợi phát sinh. Không thể chấp nhận việc lợi dụng chủ trương cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước để gạt vai trò cổ đông sáng lập đại diện chủ sở hữu nhà nước và xem nhẹ quyền và lợi ích hợp pháp của đại đa số cổ đông là người lao động.