Thơ Nhật ký trong tù của Bác Hồ qua nghệ thuật thư pháp

UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế dự kiến xây dựng mới một căn nhà để lưu giữ di sản văn hóa quý giá này tại Bảo tàng Hồ Chí Minh của tỉnh và khánh thành vào dịp Festival Huế 2008.

Cuối năm 2003, Nhà xuất bản Công an Nhân dân đã xuất bản cuốn Nghệ thuật thư pháp với thơ Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tác giả Nguyễn Việt, người được ủy quyền về bản quyền toàn bộ thư pháp thơ Nhật ký trong tù  tâm sự: "Ðã có rất nhiều cuốn sách viết về Bác, trong cả ngàn vạn trang sách ấy, tôi mong muốn cuốn sách này đưa đến người đọc một cách tiếp cận khác, khá độc đáo và đặc biệt về thơ Nhật ký trong tù  của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ðộc đáo vì chúng ta sẽ được đọc thơ Bác qua thư pháp".

Tập thơ Nhật ký trong tù  đã được nhà thư pháp Lỗ Nguyên thể hiện qua bút pháp tuyền thư, hành thư, thảo thư và lệ thư. Nét bút tài hoa và tràn đầy tình cảm của Lỗ Nguyên qua những con chữ xuất thần đã góp phần làm giàu giá trị trong từng đoạn thơ và từng bài thơ của Bác. Lỗ Nguyên như thể không chỉ viết mà là họa rất đỗi trân trọng lại những vần thơ của Người.

Nhà sử học Hoàng Tranh (Trung Quốc) trong cuốn Thơ trong ngục của Hồ Chí Minh (Nhà xuất bản Giáo dục Quảng Tây) từng nhận xét: "Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà cách mạng của giai cấp vô sản. Ðồng thời, Người còn là một thi nhân". Khi làm thơ, Người có sự kiến giải độc lập của riêng mình, chẳng hạn sau khi đọc Thiên Gia Thi, Người viết: Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp/Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông/Nay ở trong thơ nên có thép/Nhà thơ cũng phải biết xung phong. Nhưng Người chưa một lần nhận mình là nhà thơ: Ngâm thơ ta vốn không ham/Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây?/Ngày dài ngâm ngợi cho khuây/Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do.

Thời gian chờ đợi để đến ngày tự do là một năm mười hai ngày và Bác đã viết được 133 bài thơ về những gì Người đã quan sát được trong những ngày bị giam hãm và Bác tự tin khẳng định: Thân thể ở trong lao/Tinh thần ở ngoài lao/Muốn nên sự nghiệp lớn/Tinh thần càng phải cao.

Ðiều làm nhiều người đọc kính nể là Bác đã sử dụng chữ Hán - một văn tự hàm súc một cách hết sức tinh tế. Bài Ðoán chữ là một thí dụ điển hình. Gọi đó là bài Ðoán chữ nhưng thực ra Bác đã thể hiện tâm tư và ý chí trong hoạn nạn luôn chất chứa hoài bão cứu nước, cứu dân: Người thoát khỏi tù ra dựng nước/Qua cơn hoạn nạn rõ lòng ngay/Người biết lo âu, ưu điểm lớn/Nhà lao mở cửa, ắt rồng bay.

Nói về sự uyên thâm chữ Hán của Người, nhà thư pháp Lỗ Nguyên tâm sự: Xưa nay tôi chưa thấy người nước  ngoài nào thông giỏi chữ Hán như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cụ viết thơ bằng chữ Hán thâm thúy, khiến chúng tôi vô cùng ngạc nhiên. Người Trung Quốc, nhất là giới thư pháp rất khâm phục cách dùng từ và lối chơi chữ thâm thúy của Người. Sở dĩ tôi có được nhiều cảm hứng để thể hiện thành công một số bức thư họa này là do sự gợi mở cao minh về ý và tứ trong thơ Người.

Tập thơ Nhật ký trong tù  viết ra đến nay đã hơn 60 năm (1943-2007). Nhưng mỗi lần đọc lại, chúng ta luôn thấy sáng ngời giá trị tư tưởng và đạo đức của  Bác - một con người vĩ đại, suốt đời đấu tranh cho độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.

Ðược biết Sở Văn hóa - Thông tin Thừa Thiên - Huế đang tích cực phối hợp với Trung tâm hỗ trợ phát triển tài năng để tổ chức Lễ trao tượng trưng các bức thư họa quý thể hiện thơ Bác Hồ và tối 1-9-2007 tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin tỉnh Thừa Thiên-Huế, kế đó là chương trình nghệ thuật (thơ + nhạc + thư họa) có chủ đề: Vang mãi tên Người, Hồ Chí Minh.

Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng ở Trung ương và Hà Nội cùng một số đơn vị nghệ thuật của Thừa Thiên - Huế tham dự buổi lễ. Ðài truyền hình Thừa Thiên-Huế sẽ truyền hình trực tiếp hoạt động này. Ban tổ chức Hội chợ Triển lãm Thương mại Việt Nam - WTO 2008 (mừng sự kiện Việt Nam là thành viên thứ 150 của WTO) cũng chủ động hỗ trợ chương trình có ý nghĩa đặc biệt này.

Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế Nguyễn Xuân Lý khẳng định: Ðây là hoạt động thiết thực hưởng ứng Cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và là dịp để nhân dân ta, bạn bè quốc tế nói chung và nhân dân Thừa Thiên-Huế nói riêng bày tỏ lòng biết ơn và tình cảm sâu nặng đối với Bác Hồ kính yêu.