Đó là khẳng định của Thứ trưởng Bộ Y tế Phạm Lê Tuấn trong Hội thảo “Báo cáo kết quả sơ bộ TKYT quốc gia 2013 và kế hoạch lập TKYT quốc gia 2014 thực hiện trong năm 2016”, tổ chức ngày 8-10, tại Hà Nội.
Hệ thống TKYT là hệ thống bảng cân đối tổng hợp bao gồn các chỉ tiêu diễn tả dòng chảy tài chính y tế cùng với sự kết hợp các phân loại theo ba chiều giữa đơn vị cung ứng dịch vụ y tế với đối tượng thụ hưởng dịch vụ đó và quá trình thanh toán tài chính đối tượng thụ hưởng với đơn vị cung ứng dịch vụ y tế.
Việc xây dựng và thể chế hóa TKYT quốc gia là cơ sở để theo dõi chi phí y tế sử dụng các nguồn lực trong nước và ngoài nước, cung cấp các thông tin về mức chi phí y tế, ai chi trả, ai được hưởng lợi, tác động của chi phí đó lên hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Bà Nguyễn Thị Kim Phương, đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng, TKYT quốc gia là một trong những công cụ để chẩn đoán, phân tích một hệ thống y tế trên cơ sở đó đưa ra các khuyến nghị chính sách. Hệ thống y tế có bốn mục tiêu: sức khỏe người dân; công bằng; hiệu suất; sự hài lòng của người dân. TKYT quốc gia sẽ giúp có một cái nhìn vừa tổng quát, vừa sâu sắc vào hệ thống tài chính cho y tế đặc biệt là hai mục tiêu của hệ thống là tính công bằng và hiệu suất của hệ thống.
Hơn 10 năm qua, với sự hợp tác tích cực của Vụ kế hoạch tài chính, Việt Nam đã bước đầu xây dựng được hệ thống TKYT và hệ thống này hiện đang là nguồn số liệu tổng quan cung cấp các thông tin về tài chính y tế. Nhờ đó, đã trả lời được cho các câu hỏi Việt Nam chi bao nhiêu cho y tế; chi công bao nhiêu; chi tư bao nhiêu; phân bổ theo hoạt động… nhưng chưa trả lời được câu hỏi chi tiêu được phân bổ theo các loại bệnh ưu tiên của quốc gia thế nào; ai được hưởng lợi từ những chi tiêu này.
Cũng theo bà Phương, tài khoản y tế là một công cụ, phương tiện, nó không phải là mục đích cuối cùng. Do vậy, sau khi có kết quả rồi, cần phân tích, phổ biến rộng rãi và sử dụng kết quả đó để hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách và ra quyết định.
Bà Phương cho rằng, con đường trước mắt vẫn còn dài. Phải tiếp tục hoàn thiện phương pháp tính toán, ước lượng; phải thực hiện việc phân bổ chi y tế theo người hưởng lợi, theo tỉnh, thành; phải tiếp tục xây dựng năng lực cho đội ngũ nòng cốt ở trung ương và địa phương.
“WHO cam kết sẽ đồng hành và tiếp tục hỗ trợ Bộ Y tế cũng như các đối tác phát triển khác trong việc hoàn thiện hệ thống TKYT ở Việt Nam”, bà Phương khẳng định.
Theo Thứ trưởng Phạm Lê Tuấn, hiện nay, các nước trên thế giới đã xây dựng hệ thống tài khoản y tế dựa trên nền tảng hệ thống SHA 2011 (System of Health Account), phát triển từ hệ thống SHA 1.0, có các phương pháp tính toán hiện đại, toàn diện, đầy đủ, phản ánh khách quan và chính xác hơn cụ thể chi tiêu cho y tế. Đây là một yêu cầu cấp thiết nhằm tăng cường quản lý và điều phối nguồn tài chính y tế, kiểm soát các khoản chi tiêu tiền túi của người dân cho y tế.
“Tại Việt Nam việc triển khai xây dựng hệ thống TKYT đã được Bộ Y tế triển khai trong những năm trở lại đây. Cuốn sách TKYT quốc gia ở Việt Nam giai đoạn 1998-2012, được xuất bản năm 2012 với sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính của Tổ chức Y tế thế giới đã cung cấp các thông tin và số liệu quan trọng và rất có giá trị cho Bộ Y tế và các cơ quan quản lý để xây dựng chính sách tài chính y tế”, Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định.
Tuy nhiên, ông Tuấn cũng thừa nhận khó khăn lớn nhất hiện nay ở Việt Nam trong việc thiết lập TKYT đó là phải thu thập rất nhiều số liệu từ Tổng cục thống kê, Điều tra dân số, các số liệu lưu trữ được trong các cơ sở, các nguồn khác nhau... Điều đó không chỉ gây khó khăn trong việc quản lý thông tin mà đòi hỏi phải có phối kết hợp chặt chẽ của nhiều ban, ngành chức năng.
Chia sẻ về những giải pháp trong thời gian tới, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, một trong những mục tiêu kế hoạch 5 năm Bộ Y tế đặt ra trong chiến lược chăm sóc sức khỏe người dân đó là làm sao phải giảm chi phí tiền túi của hộ gia đình xuống.
Để thực hiện mục tiêu này, ông Tuấn cho biết thời gian tới Bộ Y tế sẽ tăng cường y tế cơ sở, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tuyến cơ sở (bao gồm các bệnh viện huyện, trạm y tế xã, bác sĩ gia đình) để đẩy mạnh phòng dịch, nâng cao sức khỏe cho người dân.
“Nếu chất lượng khám chữa bệnh tuyến cơ sở được nâng lên, người dân sẽ không cần phải đổ về các bệnh viện T.Ư để khám, chữa bệnh, như vậy họ sẽ giảm được rất nhiều các khoản chi phí đi lại, chỗ ở…”, ông Tuấn phân tích.
Bên cạnh đó, ông Tuấn cũng khuyến cáo người dân cần phải trở thành người sử dụng dịch vụ y tế thông thái, khi có bệnh thì đến các cơ sở phù hợp với mình để giảm những chi phí phát sinh không đáng có.
Mặt khác, ông Tuấn cũng cho rằng cần phải đẩy mạnh y tế toàn dân để giảm rủi ro cho người dân.
“Nếu người dân chủ quan không mua thẻ bảo hiểm y tế thì khi có bệnh họ sẽ phải chi rất nhiều tiền. Giá dịch vụ y tế không thể nào rẻ mãi như trước được. Tới đây Nhà nước sẽ phải hạch toán đầy đủ giá dịch vụ y tế, chỉ có như vậy thì điều kiện phục vụ, chất lượng phục vụ y tế mới tốt hơn. Hiện nay, giá dịch vụ y tế của chúng ta còn quá thấp như vậy người ta gọi đó là bao cấp ngược, những người không đáng được bao cấp lại được bao cấp, vẫn sử dụng bảo hiểm y tế giá rẻ. Khi mức thu giá bảo hiểm y tế còn rẻ, cơ quan bảo hiểm y tế sẽ thanh toán bảo hiểm cho người bệnh ở mức giá thấp, thì số tiền còn lại người bệnh sẽ phải chi trả. Đó là một yếu tố làm tăng chi từ tiền túi của người dân. Bởi vậy việc thực hiện bảo hiểm y tế, thực hiện tính đúng tính đủ giá dịch vụ y tế cũng là một trong những giải pháp giảm chi phí tiền túi cho người dân”, Thứ trưởng Bộ Y tế phân tích.
