Trong báo cáo tiến độ giải quyết những vướng mắc về pháp lý của 116 dự án bất động sản, nhà ở thương mại trên địa bàn, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, từ tháng 5/2022 đến nay, UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều văn bản giao các sở, ngành liên quan khẩn trương xem xét, kịp thời làm việc và hướng dẫn chủ đầu tư các dự án thực hiện theo quy định. Tuy nhiên, đến nay các sở, ngành chậm phản hồi những trách nhiệm liên quan đến đơn vị mình.
Cụ thể, mới chỉ có 4/11 đơn vị báo cáo tiến độ giải quyết gồm: Sở Giao thông vận tải, Ban quản lý khu nam, Chi cục Tài chính doanh nghiệp-Sở Tài chính, Cục Thuế thành phố. Những đơn vị có số lượng dự án cần giải quyết nhiều như Sở Tài nguyên và Môi trường (71 dự án), Sở Kế hoạch và Đầu tư (28 dự án); Sở Quy hoạch-Kiến trúc (22 dự án); UBND thành phố Thủ Đức (2 dự án)... vẫn chưa có báo cáo phản hồi.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh, hiệp hội cũng đã có bốn văn bản gửi UBND thành phố và Sở Xây dựng báo cáo tổng hợp kiến nghị của các doanh nghiệp bất động sản đề nghị xem xét tháo gỡ vướng mắc cho 116 dự án bất động sản nhà ở thương mại, dự án nhà ở xã hội. Vướng mắc tại các dự án phát triển nhà ở tồn tại nhiều năm qua nhưng chưa được tháo gỡ, xử lý dứt điểm. Điển hình như có nhiều dự án ngừng triển khai 10 năm chỉ vì vướng thủ tục hoán đổi tiền sử dụng đất hay vướng cơ chế hoán đổi; một số dự án dù được chính quyền chấp thuận đầu tư với công năng là nhà chung cư cao tầng, đã xây dựng xong móng và hầm nhưng sau đó không thể triển khai tiếp vì vướng quy hoạch hoặc không phù hợp quy hoạch.
Một phần nguyên nhân là do những bất cập của pháp luật nhưng thực tế bắt nguồn từ tình trạng các sở, ngành, địa phương có tư tưởng “sợ ký, sợ trình” dẫn đến thời gian giải quyết hồ sơ dự án kéo dài hoặc bị “đá qua đá lại” giữa các sở, ngành, không bên nào chịu giải quyết dứt điểm. Chính các điểm bất cập này đã khiến thị trường bất động sản bị ngưng trệ. Nếu các cơ quan, ban, ngành không có giải pháp xử lý hiệu quả thì các điểm nghẽn hiện nay sẽ dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp phá sản.
Một chuyên gia kinh tế tính toán, nếu bình quân mỗi dự án đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng, sẽ có tới 116.000 tỷ đồng vốn đang bị ách tắc. Đây là chưa tính đến thiệt hại về chi phí tài chính, chi phí cơ hội của doanh nghiệp, bởi đa số doanh nghiệp khi làm dự án đều vay tiền của ngân hàng. Không những vậy, dự án không thể triển khai còn khiến Nhà nước thất thu tiền sử dụng đất khoảng gần 10.000 tỷ đồng (chiếm khoảng 15% giá thành), tiền thuế giá trị gia tăng 10% khoảng 11.600 tỷ đồng.
Không chỉ doanh nghiệp hay Nhà nước bị thiệt hại, người dân cũng bị ảnh hưởng, bởi khi các dự án nhà ở bị ách tắc kéo dài, nguồn cung sẽ càng hạn chế, từ đó càng đẩy giá nhà tăng. Đồng quan điểm, ông Huỳnh Thanh Khiết, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cũng khẳng định: Các vướng mắc của các dự án nhà ở phát sinh ở tất cả sở, ngành và quận, huyện. Phổ biến là những vướng mắc về đất đai, tình hình sử dụng đất, giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất và hầu hết thuộc thẩm quyền tham mưu, giải quyết của Sở Tài nguyên và Môi trường. Quá trình tổng hợp, Sở Xây dựng không kịp thời nhận được thông tin của các đơn vị về tiến độ giải quyết.
Với những nội dung cần tổng hợp ý kiến, các sở, ngành đều gửi ý kiến chậm hơn thời gian yêu cầu của UBND Thành phố Hồ Chí Minh. Do đó, khi Sở Xây dựng hoặc Sở Tư pháp rà soát để báo cáo thì không có ý kiến của các đơn vị chuyên ngành liên quan, đặc biệt là ý kiến của Sở Tài nguyên và Môi trường và Ban Chỉ đạo 167 (Ban Chỉ đạo sắp xếp, xử lý nhà, đất công). Đồng thời, khi Văn phòng UBND Thành phố Hồ Chí Minh nhận được ý kiến của các sở, ngành (sau khi Sở Xây dựng đã trình) lại tiếp tục chuyển về Sở Xây dựng để tổng hợp. Việc này làm kéo dài thời gian giải quyết.
Để đẩy nhanh tiến độ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án đang bị ngưng trệ, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các sở, ngành trong việc tổ chức thực hiện kết luận, chỉ đạo của Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Phan Văn Mãi, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND thành phố có văn bản giao trách nhiệm cụ thể cho từng thủ trưởng các sở, ngành theo chức năng, nhiệm vụ để tổ chức thực hiện công tác trên; sau đó, gửi trực tiếp cho UBND thành phố và Sở Xây dựng để tổng hợp. Trường hợp các đơn vị chậm báo cáo hoặc chậm có ý kiến sẽ chịu trách nhiệm về tiến độ đối với Chủ tịch UBND thành phố.
