Tăng cường trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương trong quản lý an toàn thực phẩm

* Ý kiến cử tri

ATTP có lúc, có nơi ở giới hạn “đỏ”

Theo Báo cáo Kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP giai đoạn 2011 - 2016 của Ủy ban Thường vụ QH: Từ tháng 11-2016 đến hết tháng 4-2017, Đoàn giám sát của QH đã giám sát tại 21 tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư trong cả nước, với số lượng 210 cơ sở được khảo sát; làm việc với Chính phủ và các bộ có trách nhiệm liên quan công tác quản lý nhà nước về ATTP.

Thảo luận nội dung này, các đại biểu cơ bản tán thành báo cáo kết quả giám sát, nhất là những hạn chế bộc lộ trong khâu thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP, là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tới mức nghiêm trọng tình hình ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm ở một số địa phương.

Theo Báo cáo, giai đoạn 2011 - 2016, ghi nhận bảy bệnh truyền qua thực phẩm, làm mắc hơn bốn triệu ca bệnh với 123 người chết. Bệnh ung thư mỗi năm làm khoảng 70 nghìn người chết và hơn 200 nghìn ca phát hiện mới, có một phần nguyên nhân từ sử dụng thực phẩm không an toàn. Báo cáo cho biết, phần lớn lượng gia súc, gia cầm tiêu thụ trong nước được giết mổ tại các cơ sở nhỏ lẻ (chiếm 97%); tình trạng chung là không khai báo, không được kiểm tra vệ sinh thú y, kiểm soát giết mổ; điều kiện cơ sở vật chất không bảo đảm. Nhiều cơ sở giết mổ nằm ngay trong khu dân cư, gây ô nhiễm nghiêm trọng về tiếng ồn, không khí, chất thải lỏng, chất thải rắn. Việc vận chuyển thịt gia súc, gia cầm trong nội tỉnh, hay từ chỗ giết mổ tới các chợ chủ yếu bằng các phương tiện thô sơ, thịt tiếp xúc trực tiếp môi trường bên ngoài, gây ô nhiễm, mất vệ sinh ATTP; dụng cụ chứa đựng thịt bày bán ngoài chợ không bảo đảm vệ sinh; việc kiểm soát nguồn gốc sản phẩm hầu như không được thực hiện.

Báo cáo đánh giá, công tác quản lý ATTP đối với rau, quả, thịt, sản phẩm thịt tươi sống, kiểm soát giết mổ động vật, sản phẩm động vật là khâu yếu. Tỷ lệ tồn dư hóa chất vượt ngưỡng cho phép là 8,47% đối với rau; kiểm tra 54.750 lượt hộ nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đã phát hiện 9.056 hộ vi phạm (chiếm 16,54%); kiểm tra 2.064 đợt với hơn 63,2 nghìn lượt cơ sở sản xuất, buôn bán thuốc bảo vệ thực vật, phát hiện và xử lý hơn 7,4 nghìn cơ sở vi phạm (11,7%).

Đáng lo ngại, tình trạng vi phạm quy định về ATTP trong sản xuất, kinh doanh rượu khá phổ biến. Phần lớn các cơ sở nấu rượu thủ công, dụng cụ thô sơ không bảo đảm ATTP, tình trạng bán rượu không đăng ký chất lượng, không nhãn mác, nguồn gốc vẫn tràn lan tại nhiều địa phương gây ngộ độc thực phẩm cấp tính và mãn tính cho người tiêu dùng, thậm chí có lúc, có nơi đã đến mức báo động, ở giới hạn “đỏ”.

Làm rõ trách nhiệm trong quản lý

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) và một số đại biểu cho rằng, một trong những nguyên nhân của hạn chế xuất phát từ việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật về ATTP còn chậm, chưa được hệ thống hóa đã ảnh hưởng việc thực thi luật; một số quy định tính khả thi chưa cao, phân công trách nhiệm chồng chéo, chưa rõ ràng, một số lĩnh vực quản lý thiếu quy định hướng dẫn cụ thể. Khi nền sản xuất nhỏ lẻ chuyển sang sản xuất hàng hóa, người dân chưa có nhiều kinh nghiệm quản lý ATTP theo chuỗi, trong khi công tác kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước mới chủ yếu tập trung vào điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm của cơ sở; việc kiểm soát quá trình sản xuất, kinh doanh chưa được chú trọng, cho nên rất khó đánh giá mức độ ATTP. Hơn nữa, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ quản lý thực phẩm còn thiếu so với yêu cầu.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh các giải pháp tăng cường trách nhiệm xã hội, đạo đức sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh còn nhiều doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh chưa tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về ATTP, điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm; truy xuất nguồn gốc thực phẩm; có tình trạng né tránh kiểm tra, thanh tra của các cơ quan nhà nước; còn có hiện tượng tiếp tay cho các vi phạm, như kinh doanh hàng buôn lậu, không có nguồn gốc xuất xứ, hóa chất, phụ gia thực phẩm không thuộc danh mục cho phép sử dụng. Đại biểu Nguyễn Thanh Thủy (Hậu Giang) và nhiều đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương trong quản lý ATTP. Bởi hiện nay, sự quan tâm của một số cấp ủy, chính quyền, cán bộ, lãnh đạo quản lý ATTP chưa đúng mức, trách nhiệm chưa được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc; chưa có chế tài xử lý đối với cơ quan, cán bộ không hoàn thành trách nhiệm. Đại biểu Trương Phi Hùng (Long An) và nhiều đại biểu đề nghị, quá trình thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất thực phẩm cần phối hợp chặt chẽ tránh chồng chéo, theo nguyên tắc một sản phẩm chỉ một cơ quan quản lý; không gây phiền hà cho doanh nghiệp và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì kiểm tra ATTP.

Một số đại biểu nhấn mạnh công tác bảo vệ môi trường nói chung, nhất là môi trường đất, nước để trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, bởi hiện nay nhiều nơi ô nhiễm, làm gia tăng dịch bệnh trong sản xuất nông nghiệp.

Huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc

Đại biểu Nguyễn Hoàng Mai (Tiền Giang) và một số đại biểu đề nghị, cần có cơ quan chuyên trách về quản lý ATTP theo hướng sử dụng hiệu quả nguồn lực; đầu tư kinh phí, nhân lực, trang thiết bị cho công tác này; thiết lập đường dây nóng dễ nhớ về ATTP; xem xét tiêu chí ATTP, vệ sinh môi trường trong công nhận nông thôn mới; đưa tiêu chí ATTP vào hương ước để nhân dân tự giác thực hiện và giám sát lẫn nhau.

Các đại biểu Âu Thị Mai (Tuyên Quang), Nguyễn Thị Mai Hoa (Đồng Tháp), Quàng Thị Vân (Điện Biên), Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) nhấn mạnh trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý ATTP, nhất là phát huy vai trò quan trọng của cấp ủy Đảng, chính quyền và hệ thống chính trị, tăng cường trách nhiệm của chủ tịch UBND các cấp trong quy hoạch vùng sản xuất thực phẩm an toàn, siết chặt quản lý vật tư, hóa chất nông nghiệp, cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung, chợ đầu mối nông sản. Phát triển vùng nguyên liệu tập trung cho chế biến thực phẩm, ứng dụng công nghệ thông tin để truy xuất nguồn gốc thực phẩm; có biện pháp tổ chức sản xuất theo hướng liên kết các hộ gia đình, sản xuất quy mô lớn. Xây dựng lộ trình xã hội hóa các hoạt động trong lĩnh vực quản lý ATTP; phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội… trong công tác vận động, tuyên truyền, kiểm tra, giám sát ATTP.

Các đại biểu Trương Thị Yến Linh (Cà Mau), Ngô Thị Kim Yến (Đà Nẵng) đề nghị rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách về liên kết chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, chính sách khuyến khích phát triển công nghệ chế biến nông sản theo hướng gia tăng giá trị, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Xây dựng hệ thống cảnh báo và phân tích những nguy cơ làm cơ sở cho công tác quản lý ATTP, dựa trên bằng chứng; tăng cường năng lực hoạt động của hệ thống giám sát, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Bên cạnh các đề xuất xây dựng nền sản xuất và chế biến thực phẩm an toàn, nhiều đại biểu kiến nghị các giải pháp, chế tài đủ sức răn đe các hành vi vi phạm pháp luật về ATTP; nâng cao mức phạt vi phạm hành chính; ban hành pháp luật về phòng, chống lạm dụng rượu, bia và đồ uống có cồn; hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật quản lý thực phẩm tại các nhà hàng, khách sạn... Đồng thời, đẩy mạnh công tác thông tin giáo dục truyền thông, nhất là truyền thông thay đổi hành vi. Bên cạnh phê phán những yếu kém, cần biểu dương các điển hình tiên tiến, thành tựu đạt được, để phản ánh đúng bức tranh về ATTP ở Việt Nam.

Phát biểu ý kiến giải trình trước QH, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường và Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến chỉ rõ những bất cập trong quản lý ATTP. Đồng thời khẳng định, thời gian tới sẽ trình Chính phủ dự thảo nghị định về quản lý phân bón và nghị định về chế tài xử phạt đối với phân bón giả, phân bón kém chất lượng, góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm và môi trường, từng bước đẩy mạnh, khuyến khích tiêu thụ phân hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp. Tham mưu ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thực phẩm chức năng; tránh lạm dụng bia rượu, ban hành các tiêu chuẩn về thực phẩm trên cơ sở tham khảo quy định của quốc tế.

Tại phiên thảo luận, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam phát biểu ý kiến, làm rõ hơn những yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý ATTP trong tình hình mới của các bộ, ngành, địa phương; đồng thời nêu lên những nhóm giải pháp về thể chế, chính sách, tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực trong công tác quản lý ATTP thời gian tới.

Giai đoạn 2011-2016, Cơ quan điều tra các cấp trong công an nhân dân đã khởi tố một vụ, ba bị cáo về tội danh vi phạm các quy định về ATTP; khởi tố, điều tra, đề nghị truy tố 90 vụ, 148 bị can có hành vi phạm tội liên quan ATTP. Từ ngày 1-10-2010 đến 30-9-2016, TAND các cấp thụ lý 321 vụ án liên quan ATTP, đã xét xử 313 vụ.

(Nguồn: Báo cáo Kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP giai đoạn 2011 - 2016).

Ngộ độc rượu đã trở thành nỗi ám ảnh của người dân thời gian qua, với nhiều vụ nghiêm trọng gây chết người. Tôi kiến nghị sửa Luật An toàn thực phẩm theo hướng nâng mức xử lý hình sự đối với những đối tượng sản xuất, kinh doanh rượu kém chất lượng gây hậu quả nghiêm trọng.

Đại biểu DƯƠNG MINH ÁNH (HÀ NỘI)

Nên cho phép sử dụng 100% nguồn kinh phí xử phạt vi phạm hành chính để thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về ATTP. Trong đó, trích từ 20 đến 30% cho công tác khen thưởng các tổ chức, cá nhân có thành tích trong công tác phát hiện, đấu tranh với các hành vi gây mất ATTP và có thành tích trong công tác quản lý ATTP, dành 70% mua sắm trang thiết bị và phục vụ công tác quản lý ATTP.

Đại biểu NGUYỄN MẠNH CƯỜNG (QUẢNG BÌNH)