Phú Yên làm giàu bằng nghề nuôi tôm hùm

Ở thôn Phú Dương, xã Xuân Thịnh (Sông Cầu), ai cũng biết anh Trần Văn Tới là "vua" nuôi tôm hùm. Anh Tới vừa được Bộ Thủy sản tặng bằng khen vì có thành tích nuôi tôm hùm giỏi. Gặp chúng tôi, anh cho biết: "Nghề nuôi tôm hùm không chỉ giúp tôi mà còn giúp nhiều người dân ở đây đổi đời. Ðời sống của bà con khá giả nhiều nhưng ít ai biết cách đây hơn mười năm là vùng nghèo khó, thường xuyên được Nhà nước cứu đói. Năm 2005, tôi nuôi hơn trăm lồng tôm hùm (nuôi cả tôm hùm giống và thương phẩm), trừ hết chi phí tôi có lãi 500 triệu đồng. Số tiền đó tôi lại tiếp tục mua tôm nuôi tiếp".

Về kỹ thuật nuôi tôm hùm, theo anh Tới, quan trọng nhất là phải bảo đảm độ sâu. Ðối với ương tôm hùm giống thì nuôi ở độ sâu ba mét, lồng cách lồng khoảng 2 - 3 m. Nuôi tôm thương phẩm tốt nhất ở độ sâu 4 m, với tỷ lệ 60 con/lồng có thể tích 3 m3, lồng cách lồng 4 m. Khi nuôi tôm giống được khoảng ba tháng to bằng ngón chân cái mới chuyển sang lồng nuôi thương phẩm là tốt nhất. Người nuôi cần siêng năng, theo dõi chặt chẽ chế độ ăn của tôm.

Tôm hùm có nhiều giai đoạn, tôm con bắt ngoài biển gọi là tôm trắng, phải ương vài tháng mới to bằng ngón chân cái, nuôi tiếp 18 tháng mới thành tôm thương phẩm. Ðể có được tôm thương phẩm bán ra thị trường phải mất gần hai năm.

Từ năm 2000, nghề nuôi tôm hùm ở Phú Yên phát triển mạnh khi giá tôm hùm thương phẩm bán trên thị trường tăng cao. Sản lượng tôm hùm của tỉnh không đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Nếu năm 1992, huyện Sông Cầu có vài chục lồng nuôi tôm hùm thì đến năm 2000 tăng lên 7.500 lồng. Nghề nuôi tôm hùm đến nay phát triển 8/11 xã, thị trấn của huyện. Ðến nay, tỉnh có 18.300 lồng nuôi tôm hùm; trong đó, huyện Sông Cầu có 16 nghìn lồng. Sản lượng tôm hùm thương phẩm đạt 600-700 tấn/năm. Nếu như trước đây, người dân nuôi tôm hùm chủ yếu bằng lồng chế tạo từ tre, nứa thì những năm gần đây chuyển sang nuôi bè với nhiều lồng được chế tạo từ sắt kiên cố.

Chủ tịch UBND xã Xuân Thịnh (Sông Cầu) Lâm Duy Dũng cho biết thêm: Hiện xã có 2.014 hộ dân thì số hộ nuôi tôm hùm chiếm 95% tổng số hộ. Xuân Thịnh giáp biển, có đầm Cù Mông nên việc nuôi tôm hùm lồng rất thuận lợi. Hiện nay, tôm hùm giống vẫn dựa vào khai thác tự nhiên và lượng tôm hùm giống xuất hiện tại vùng biển địa phương nhiều. Từ đầu năm đến nay, ngư dân trong xã khai thác được 150 nghìn con tôm hùm giống, tăng hơn 50% so năm trước. Giá tôm trắng bán 80-100 nghìn đồng/con, tôm to bằng ngón chân cái bán 200 nghìn đồng/con. Giá tôm hùm loại 1 (0,8-1 kg/con) dao động 650.000-700.000 đồng/kg. Nhờ được mùa, được giá nên người nuôi tôm hùm đều có lãi, trung bình mỗi hộ có lãi vài trăm triệu đồng/năm.

Anh Trần Văn Tới cho biết thêm, từ vài năm nay, tình trạng ăn trộm tôm giống và tôm hùm thương phẩm liên tục xảy ra. Năm 2005, anh mất ba lồng (trị giá 50 triệu đồng). Từ đầu năm đến nay, anh bị mất tiếp hai lồng, trị giá 40 triệu đồng. Bọn trộm tôm sử dụng bình dưỡng khí lặn đến cắt các lồng nuôi tôm hùm. Phần đông người dân đều nuôi tôm ngoài biển, cách xa nhà nên rất khó khăn trong việc bảo quản. Theo Phó giám đốc Sở Thủy sản Phú Yên Chế Bá Hùng, nghề nuôi tôm hùm ở Phú Yên đã manh nha nhiều nguy cơ, nhất là nguy cơ ô nhiễm môi trường. Cho đến nay, nước ta vẫn chưa sản xuất được thức ăn công nghiệp cho tôm hùm. Hầu hết người nuôi tôm hùm vẫn tự chế thức ăn cho tôm hùm từ cá tạp. Nguy cơ ô nhiễm môi trường vùng nuôi tôm hùm rất cao. Ngoài ra, với tình trạng khai thác tôm hùm giống như hiện nay, chắc chắn nguồn tôm giống sẽ cạn kiệt. Nhiều vùng nuôi tôm hùm trở thành điểm nóng do việc tranh chấp diện tích mặt biển, trộm cắp tôm hùm và nhiều tệ nạn xã hội khác. Vì vậy nghề nuôi tôm hùm cần phải được tổ chức lại.

Ông Lương Công Tuấn, Trưởng phòng kinh tế UBND huyện Sông Cầu, cho biết: UBND tỉnh Phú Yên đã lập quy hoạch tổng thể phát triển vùng thủy sản ven bờ đầm Cù Mông, Xuân Ðài giai đoạn 2001 - 2010. Trên cơ sở đó, UBND huyện Sông Cầu giao diện tích mặt biển đến từng hộ dân sử dụng; xây dựng các vùng nuôi tôm hùm có sự quản lý cộng đồng; xử lý rác thải và môi trường vùng biển nuôi tôm hùm; đưa các đối tượng nuôi có tác dụng xử lý, giảm thiểu ô nhiễm môi trường như vẹm xanh, rong sụn, hải sâm; khôi phục rừng ngập mặn. Người nuôi tôm hùm cần phải hợp tác, có trách nhiệm bảo vệ tài sản, bảo vệ môi trường. Huyện sẽ thành lập các tổ tự quản tại các thôn Vũng La, Từ Nham và Phú Dương (Xuân Thịnh), với mục đích tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng nuôi tôm và bền vững về mặt môi trường. Các hộ dân cần có sự liên kết chặt, tạo ý thức cộng đồng trong vấn đề quản lý, thống nhất nhau về thời gian cho tôm ăn, thời gian ở trên bè, để hạn chế tình trạng trộm tôm. Việc thành lập tổ tự quản sẽ giải quyết được các vấn đề về ý thức bảo vệ môi trường, thị trường tiêu thụ.

Viện nghiên cứu nuôi trồng hải sản 3 đã thử nghiệm thành công mô hình nuôi tôm hùm xen canh vẹm xanh tại xã Xuân Tự (Sông Cầu) từ ba năm nay. Ngoài vấn đề môi trường thì con vẹm xanh còn phục vụ cho tiêu dùng. Nuôi vẹm xanh khoảng 5 - 6 tháng là thu hoạch được, bán trên thị trường khoảng 8.000 đồng/kg. Nuôi xen canh đối tượng còn giải quyết tình trạng dư thừa thức ăn cho tôm. Ðể cải tạo đáy thì nên nuôi nhuyễn thể, xử lý trong lồng hoặc bè nuôi thì trồng rong sụn. Tuy nhiên, mô hình nuôi tôm hùm xen canh vẹm xanh, rong sụn, hải sâm rất khó áp dụng tại các vùng nuôi tôm hùm trọng điểm vì lợi nhuận của nuôi tôm hùm quá cao, có sức hấp dẫn lớn với người dân; trong khi đó nuôi các đối tượng này lại mất nhiều thời gian và hiệu quả chưa cao.

Nuôi tôm hùm đang trở thành nghề hấp dẫn, giúp ngư dân các xã ven biển có cơ hội đổi đời. Nghề nuôi tôm hùm còn giúp ngư dân chuyển từ nghề khai thác vốn đang gặp nhiều khó khăn như hiện nay sang nuôi trồng thủy sản. Ðể nghề nuôi tôm hùm phát triển bền vững rất cần có sự quan tâm, thực hiện đồng bộ của các bộ, ngành, chính quyền các cấp. Ngoài ra, người nuôi cần có ý thức trong việc quản lý cộng đồng, bảo vệ môi trường biển và nguồn lợi hải sản.