Phát hiện sáu loại thực vật có hoạt tính trừ sâu mạnh

Ðề tài do PGS, TS Dương NGỌC Tuấn, Phòng Sinh dược và Hóa bảo vệ thực vật (Viện Hóa học, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì.

Nông nghiệp trên thế giới thường dựa chủ yếu vào các hợp chất hóa học tổng hợp  để trừ sâu hại...

Tuy nhiên những hợp chất có nguồn gốc tổng hợp trừ sâu loại này rất độc hại và thường gây hại ngay cả đối với các loài có ích. Thêm vào đó, các côn trùng đều gây kháng và nhờn thuốc hóa học  để diệt chúng cần phải tăng liều lượng. Việc làm đó gây ảnh hưởng rất nguy hại đối với môi trường, hệ sinh thái.

Do thuốc bảo vệ thực vật hóa học có những hạn chế như: gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm, rau quả, gây hại trực tiếp cho  gia súc và nhất là sức khỏe con người vì nó gây ra những tác hại rất lớn về não, gây ung thư và ảnh hưởng tới bộ máy di truyền.

Việc nghiên cứu nhằm tìm kiếm các hoạt chất từ thiên nhiên để làm chế phẩm cho lĩnh vực bảo vệ thực vật, bảo đảm năng suất cây trồng mà không gây độc hại cho môi trường, gia súc và sức khỏe con người là một hướng đi được đặt ra từ nhiều năm nay ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có nước ta, một nước với 80% số dân làm nông nghiệp.

Ðể góp phần hạn chế tác hại của thuốc làm bằng các hợp chất hóa học tổng hợp, các nhà khoa học đã và đang chú ý nhiều tới các loại thuốc phi hóa học, trong đó có thuốc trừ sâu thảo mộc, tức là sử dụng các chất độc sẵn có trong cây cỏ thiên nhiên để trừ diệt các loại dịch hại do côn trùng.

Thuốc thảo mộc có những ưu điểm cơ bản như: Có hiệu lực trừ sâu bệnh cao, chọn lọc, các chất độc là các hợp chất thiên nhiên cho nên dễ bị phân hủy sau khi sử dụng, không để lại dư lượng ở trong đất và trong nông sản, ít gây độc hại cho người và môi trường.

Là người có nhiều kinh nghiệm trong việc nghiên cứu thuốc trừ sâu thảo mộc, PGS, TS Dương Ngọc Tuấn đã đăng ký thực hiện đề tài: "Sàng lọc và phân lập các hoạt chất có khả năng phòng trừ sâu hại cây trồng từ thực vật Việt Nam để làm thuốc bảo vệ thực vật an toàn, thân thiện với môi trường. Ðề tài nằm trong chương trình hợp tác khoa học và công nghệ giữa Bộ Khoa học và Công nghệ nước ta với Bộ Liên bang về Giáo dục và Nghiên cứu CHLB Ðức.

Ðề tài thực hiện trong hai năm, từ tháng 6-2007 đến tháng 6-2009. Tính đến tháng 8-2008, đề tài đã thực hiện được gần 80% khối lượng công việc đã đề ra. Cụ thể là đã thu hái được 199 mẫu thực vật, tiến hành chiết xuất và thử sàng lọc hoạt tính trừ sâu của các dịch chiết cũng như các phân đoạn chiết bằng hai phương pháp thử: Thử sàng lọc độc tính của sâu khoang tại Phòng thí nghiệm côn trùng thuộc phòng Sinh dược và Hóa bảo vệ thực vật; thử hoạt tính ức chế sinh trưởng trên sâu khoang tại Viện Sinh dược và Hóa bảo vệ thực vật và thử hoạt tính ức chế sinh trưởng trên sâu khoang tại Viện Sinh dược và Công nghệ sinh học Ðu-sen-đoóc. Kết quả là các nhà khoa học tham gia đề tài đã phát hiện thêm sáu loài có hoạt tính trừ sâu mạnh.

Ngoài ra, các nhà khoa học tham gia đề tài đã phát hiện ra 14 loài thực vật có hoạt tính trừ nấm bệnh Botrytis cinerea rất mạnh. Nấm Botrytis cinerea là một loại nấm ký sinh đa thực gây bệnh trên cây, được phát hiện ở nhiều vùng sinh thái khác nhau trên thế giới. Nấm được phát hiện trên cây rau, cây ăn quả, hoa cây cảnh... Triệu chứng bệnh do nấm gây ra trên các cây trồng và các bộ phận của cây cũng rất khác nhau. Nấm có thể gây bệnh chết cây con cho một số loại rau và thông trong vườn ươm. Nấm gây triệu chứng thối xám trên lá, thân, hoa, quả, củ trên các cây dâu tây, quả đào, quả nho, đậu, ớt, hành, cà chua, cà rốt, dưa chuột, hoa lay ơn, hoa hồng, v.v.

Kết quả phát hiện trên đây là sự kết hợp giữa nhóm nghiên cứu với Phòng chẩn đoán bệnh cây của Viện Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).

Ðặc biệt, từ các kết quả nghiên cứu ở giai đoạn trước, nhóm nghiên cứu  đã tìm ra một chế phẩm trừ sâu mới. Chế phẩm đã được thử nghiệm hiệu lực trừ sâu trong phòng thí nghiệm, trong lồng lưới và ngoài vườn cho kết  quả rất tốt, đạt hiệu lực trừ sâu hơn 60%.

Nhóm nghiên cứu đã xây dựng được quy trình chiết xuất và làm giàu hoạt chất Rocaglamide từ loài Aglaia dupperana làm nguyên liệu gia công chế phẩm. Ðồng thời nhóm tác giả cũng đã nghiên cứu thành công trong việc tìm ra và khắc phục yếu tố gây ảnh hưởng đến sinh trưởng của lá cây rau sau khi phun thuốc.

TS Dương Ngọc Tú, thành viên tham gia đề tài báo cho chúng tôi tin vui: từ thành công của đề án nói trên và kết quả nghiên cứu từ hàng chục năm trước, các nhà khoa học đang mở ra một hướng nghiên cứu mới là điều chế chất tách chiết từ thực vật để diệt bọ gậy, ấu trùng của loại muỗi a-nô-phen. Kết quả thật khả quan, với nồng độ 20ppm, hoạt chất thiên nhiên từ loài thực vật rất an toàn đã có khả năng tiêu diệt 100% số bọ gậy.