Khám phá này đã giúp các nhà khoa học hiểu biết rõ ràng hơn về giai đoạn quan trọng này trong quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái đất. Họ đã công bố chi tiết khám phá về những hóa thạch này trên tờ tạp chí khoa học danh tiếng Nature.
Những mẫu hóa thạch của loài vật có niên đại lên tới 383 triệu năm này được mô tả như một loài động vật giống cá sấu với những chiếc vây thay cho các chi và có thể sống tại các vùng nước nông.
Trước khi có được những khám phá mới này, các nhà khảo cổ đã biết được rằng các loài cá vây thùy đã tiến hóa thành các động vật sống trên cạn trong Kỷ Devon.
Tuy nhiên, những dữ liệu hóa thạch lại cho thấy một khoảng trống giữa Panderichthys, một loài cá sống vào khoảng 385 triệu năm trước đây, có một số dấu hiệu sơ bộ về việc tiến hóa thành các động vật sống trên cạn; và loài Acanthostega, loài động vật bốn chân sống trên cạn sớm nhất mà người ta biết được cho đến nay, có niên đại khoảng 365 triệu năm trước đây.
Năm 1999, các nhà khảo cổ học Neil Shubin (ĐH Chicago), Edward Daeschler (Viện Khoa học tự nhiên Philadelphia), đã tiến hành một cuộc thám hiểm vùng Bắc Cực thuộc Canada nhằm tìm kiếm "liên kết bị mất" để giải thích rõ hơn về sự chuyển hóa của các động vật từ dưới nước lên trên cạn.
Sau năm năm tìm kiếm, đến năm 2004, họ đã đạt được những kết quả quan trọng.
Giáo sư Shubin nói: "Chúng tôi có được khám phá quan trọng này khi một nhóm tìm được một cái xương mũi của một động vật với cái đầu phẳng nhô ra từ bên cạnh của một vách đá. Đó đúng là thứ mà chúng tôi muốn tìm bởi nếu may mắn thì sẽ tìm được phần còn lại của bộ xương ở sau vách đá".
Nhóm nghiên cứu đã tìm được ba bộ hóa thạch được bảo quản tốt và còn gần như nguyên vẹn của loài động vật mới trong một khu vực tại Bắc Cực có tên là Lãnh thổ Nunavut. Bộ hóa thạch lớn nhất có kích thước chiều dài tới gần 3m. Các nhà khoa học đã đặt tên cho loài động vật mới này là Tiktaalik roseae.
Giáo sư Shubin cho biết: "Khi chúng tôi quay trở lại phòng thí nghiệm, chúng tôi đã loại bỏ đá khỏi xương, và tìm được một số thứ vô cùng quan trọng".
Loài động vật mới được khám phá có một số đặc điểm tương tự như một con cá. Nó có các vây với các màng và vảy trên lưng. Nhưng nó cũng có rất nhiều đặc điểm của các loài động vật trên cạn với một cái đầu phẳng như cá sấu với hai con mắt ở bên trên và phần đầu của một cái cổ - thứ không hề có ở các loài cá.
GS Shubin nói: "Khi chúng tôi xem xét kỹ chiếc vây, chúng tôi đã phát hiện được dấu hiệu của vai, khủy và những dấu hiệu đầu tiên của một cái cổ tay, những thứ rất phổ biến đối với mọi sinh vật sống trên cạn. Về cơ bản, chúng tôi đã phát hiện được một loài động vật được sinh ra để sống trên mặt đất".
| Hình dung của các nhà khoa học |
Các nhà khoa học tin rằng vị trí các con mắt của loài động vật này cho thấy rất có thể nó sinh sống ở những vùng nước cạn. Họ tin rằng họ đã nắm bắt được một sự chuyển hóa quan trọng tại một thời điểm mấu chốt. Hóa thạch mới được phát hiện này đã giúp lấp đầy khoảng trống nhận thức về quá trình tiến hóa giữa hai dạng của sự sống - giữa động vật sống dưới nước và động vật sống trên cạn.
Tiến sĩ Andrew Milner, một nhà khảo cổ học từ Viện Bảo tàng lịch sử tự nhiên Anh cho rằng rất hiếm khi có thể phát hiện được một hóa thạch được bảo quản trong điều kiện tốt như vậy.
Ông nói: "Những mẫu vật này thật đáng kinh ngạc bởi nó bao gồm một bộ xương gần như nguyên vẹn. Điều này rất có ý nghĩa bởi thay vì phải ráp các hóa thạch từ những mảnh nhỏ thì chúng tôi có thể thấy cả một bộ xương và có thể biết chắc chắn về hình dạng của loài động vật.
Còn GS Jennifer Clack, thuộc ĐH Cambridge, thì nói rằng loài động vật mới được khám phá này có thể cũng sẽ trở thành một "biểu tượng tiến hóa" như Archaeopteryx, một loài vật mà người ta tin rằng chính là cột mốc của sự chuyển hóa từ bò sát sang loài chim.
Mẫu hóa thạch Tiktaalik sẽ được mang trưng bày tại Viện Bảo tàng Luân Đôn từ ngày hôm nay.
