Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Làm sao để níu giữ “hồn cốt” quê hương; làm thế nào để di sản không chỉ nằm im trong lồng kính, mà thực sự thức giấc, trở thành tài nguyên du lịch vô giá?

Giữ “thành lũy” hồn quê

Nhịp sống hiện đại mang đến sự đủ đầy nhưng cũng vô tình làm mờ đi những nét cọ hoài cổ trên bức tranh quê hương. Quá trình đô thị hóa tựa như một cơn sóng ngầm, ngày ngày len lỏi vào từng ngõ ngách của làng quê. Nhìn lại không gian sống của người nông dân Nam Bộ, không ít người mang trong lòng một nỗi niềm đau đáu.

Trước thực tế ấy, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau Nguyễn Quốc Thanh đã bộc bạch lời tâm huyết: Nông thôn chính là thành lũy cuối cùng để lưu giữ và bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Thế nhưng, cái “thành lũy” thiêng liêng ấy đang ngày một thu hẹp dần trước sự xâm thực mạnh mẽ của tiến trình đô thị hóa nếu chúng ta thiếu đi một tầm nhìn quy hoạch hợp lý. Kéo theo đó, rất nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị mai một, thậm chí có những nét đẹp đang dần bị “bức tử” đến nguội lạnh, tàn phai.

“Thời gian thì cứ trôi miết, nó không đợi ai. Hôm nay chúng ta cùng nhau níu kéo nó trở lại, trả cho cuộc đời này những giá trị thiêng liêng mà con cháu chúng ta rất cần để ấp ủ tâm hồn, nuôi dưỡng nhân cách, hướng tới tương lai”, lời chia sẻ của vị Giám đốc trong chuỗi sự kiện lớn đang diễn ra tại Cà Mau không chỉ là sự trăn trở, mà còn là một tiếng chuông thức tỉnh lay động lòng người.

Hành động cụ thể, quyết liệt cho sự níu kéo di sản ấy chính là Lễ công bố thành lập Bảo tàng Lúa nước và phương án kiến trúc Biểu tượng tôn vinh lúa nước tỉnh Cà Mau, vừa diễn ra vào ngày 25/4. Công trình tọa lạc ngay vùng đất cực nam thiêng liêng của Tổ quốc, mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt về văn hóa, lịch sử.

Tại buổi lễ trọng đại này, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng đã nhấn mạnh tầm vóc lịch sử của dự án. Ông khẳng định, việc xây dựng công trình không đơn thuần là một nhiệm vụ hành chính, mà đó là trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với các bậc tiền nhân, với những thế hệ nông dân vùng đất Bạc Liêu-Cà Mau.

Hơn thế, đó còn là trách nhiệm lớn lao của những người con xứ địa đầu cực nam trong việc gìn giữ, phát huy giá trị rực rỡ của nền văn minh lúa nước dân tộc. Bảo tàng và biểu tượng lúa nước được kỳ vọng sẽ trở thành một biểu tượng văn hóa mới, đóng vai trò tích cực trong giáo dục đạo đức làm người và góp phần quan trọng vào sự phát triển nhanh, bền vững của địa phương.

Thổi hồn di sản vào nhịp sống

Giữ gìn thôi vẫn chưa đủ, văn hóa phải được “sống”, phải được lan tỏa và tự nuôi dưỡng mình trong bối cảnh thời đại mới. Đó cũng là thông điệp xuyên suốt tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch” vừa diễn ra tại Cà Mau, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện Tuần lễ Khoa học-Công nghệ, Văn hóa-Du lịch và Cuộc thi "Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long” lần thứ I, năm 2026.

Giữa không gian văn hóa mang đậm dấu ấn nghệ thuật tại Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một câu chuyện lớn về tương lai của ngành du lịch di sản đã được hé mở.

Nhìn lại bức tranh tổng thể, Cà Mau có quyền tự hào về một hệ thống di sản vô cùng phong phú khi toàn tỉnh hiện đang bảo tồn đến 112 di tích được xếp hạng, bao gồm 3 di tích quốc gia đặc biệt và 24 di tích quốc gia.

Hơn thế, vùng đất này còn cất giữ 5 bảo vật quốc gia, cùng 8 di sản văn hóa phi vật thể. Tiêu biểu nhất phải kể đến nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Gia tài tuy đồ sộ nhưng ở một góc nhìn thẳng thắn và gai góc, ông Ngô Vũ Thăng thừa nhận: Du lịch di sản của tỉnh hiện vẫn chưa có sự phát triển tương xứng với những tiềm năng vốn có. Rất nhiều di sản vẫn đang nằm yên ở dạng “tài nguyên” thô sơ, chưa thực sự được gọt giũa để trở thành một sản phẩm du lịch mang lại giá trị gia tăng cao. Sự xuống cấp của một số di tích, sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng dịch vụ và tính liên kết rời rạc giữa các điểm đến đang là những điểm nghẽn cản bước hành trình vươn xa.

Lời giải cho bài toán khó này, theo lãnh đạo tỉnh Cà Mau, phải bắt đầu từ chuyển biến về tư duy. “Chúng ta cần dứt khoát bước qua nếp nghĩ coi di sản đơn thuần là tài nguyên, để chuyển sang tư duy chủ động kiến tạo sản phẩm. Di sản phải được khai thác bền vững, trở thành hồn cốt để giữ chân du khách”, vị Phó Chủ tịch tỉnh gợi mở tại hội thảo.

Và minh chứng sống động nhất cho tư duy đổi mới ấy chính là những hoạt động trải nghiệm mang đậm bản sắc ngay trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học-Công nghệ, Văn hóa-Du lịch. Điểm nhấn mang lại nhiều cảm xúc nhất chính là hội thi ẩm thực làm từ hạt gạo. Ở đó, có những đội thi đã mang theo cả một niềm đam mê cháy bỏng, di chuyển quãng đường hơn 250km, mang theo những đặc sản địa phương được chuẩn bị kỹ lưỡng để đến giao lưu, thi tài.

Trong 150 phút, hạt gạo quê hương đã hóa thân thành muôn vàn sắc thái. Nào là cơm chiên hải sản đậm đà, bánh tằm bì nước cốt dừa béo ngậy, rồi đến bánh xèo, bánh khọt, bánh bò, bánh canh tôm.... Nghệ thuật ẩm thực đã được thăng hoa khi đội thi từ phường Hiệp Thành khéo léo tạo hình món bánh canh tôm thành hình dáng cây đàn kìm - nhạc cụ mang linh hồn của đờn ca tài tử.

Bà Ngô Thị Bích Loan, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Hiệp Thành, tự hào chia sẻ: “Ý tưởng độc đáo này là sự kết nối hài hòa giữa đặc trưng nuôi trồng thủy sản của địa phương với nét đẹp văn hóa cải lương trên vùng đất gắn liền với tên tuổi cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu”.

Mỗi gian bếp là một câu chuyện văn hóa dung dị. Đội xã Vĩnh Mỹ (tỉnh Cà Mau) đã mang hẳn chiếc cối đá mộc mạc lên sân khấu, tái hiện trọn vẹn quy trình xay bột làm bánh, như một cách để nhắc nhớ về sự nhọc nhằn, công phu của cha ông thuở trước. Sự sáng tạo còn vươn xa khi mâm xôi dẻo thơm được tạo hình thành bản đồ đất nước Việt Nam với đầy đủ núi non, đồng bằng, biển đảo…, tôn thêm tình yêu non sông gấm vóc.

Ngắm nhìn những tác phẩm nghệ thuật làm từ gạo, bà Nguyễn Thị Ngọc Thúy, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cà Mau, bộc bạch trong niềm tự hào: “Những món ăn từ lúa gạo đã gắn chặt với nhịp sống và được chính bàn tay tần tảo của những người phụ nữ gìn giữ, lưu truyền qua biết bao thế hệ. Với tôi, hội thi không chỉ phô diễn sự phong phú của ẩm thực mà còn là nhịp cầu tuyệt vời để lan tỏa sâu rộng các giá trị văn hóa”.

Từ biểu tượng Bảo tàng Lúa nước sắp vươn cao đến những sản phẩm du lịch đậm đà bản sắc, hành trình đánh thức di sản đang giúp một Cà Mau đằm thắm bừng tỉnh. Vùng đất cực nam vươn ra biển lớn đâu chỉ bằng những con số tăng trưởng khô khan, mà bằng chính cội rễ văn hóa cắm sâu vào lòng đất mẹ, kiêu hãnh tỏa bóng cho muôn đời.