Giống nhãn này có nhiều đặc điểm nổi bật về kích thước trái, tỷ lệ cơm, độ ngọt và khả năng chống chịu bệnh chổi rồng.
Từ một cây nhãn đặc biệt
Ông Nguyễn Hiếu Thiện là nông dân chuyên sản xuất, kinh doanh cây giống. Câu chuyện về giống nhãn “Long Phụng Châu” bắt đầu từ một cây nhãn tiêu quế của người chú ở tỉnh Vĩnh Long. Ông Thiện kể: “Năm 2006, vườn nhãn của chú tôi bị bệnh chổi rồng kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, giữa những cây bị bệnh lại có một cây vẫn phát triển bình thường: quả sai, ngon. Theo dõi một thời gian, đến năm 2017, tôi xin chiết một số nhánh từ cây nhãn đặc biệt này đem về trồng. Hai năm sau, những cây nhãn đầu tiên bắt đầu cho trái: trái rất to, cơm dày, tỷ lệ cơm chiếm khoảng 74%. Khi chín, hạt nhỏ dần; cơm ráo, ít nước và trái không dễ rụng như nhãn xuồng cơm vàng”.
Theo ông Thiện, nhãn Long Phụng Châu có vị ngọt thanh, lá cây màu xanh đậm, thuôn dài, gần giống lá nhãn Ido. Một đặc điểm đáng chú ý là cây có thể cho trái tự nhiên mà không cần xử lý ra hoa, giúp nhà vườn giảm đáng kể chi phí chăm sóc. Trong quá trình canh tác, ông chủ yếu sử dụng phân chuồng kết hợp phân NPK phù hợp. Khi cây ra hoa, đậu trái khoảng 15 ngày, ông sử dụng thuốc sinh học để phòng sâu đục trái.
Từ những đặc điểm nổi bật, ông Thiện bắt đầu chọn cây tốt, nhân giống và giới thiệu cho các nhà vườn. Hiện vườn của ông có gần 200 cây đầu dòng phục vụ nhân giống. Hai năm gần đây, mỗi năm ông cung ứng khoảng 30.000 cây giống Long Phụng Châu cho thị trường. Giống nhãn này hiện được tiêu thụ chủ yếu tại các tỉnh, thành phố khu vực Tây Nam Bộ và Đông Nam Bộ, trong đó có Tây Ninh, Đồng Tháp, thành phố Cần Thơ... Ông Nguyễn Văn Huyền, một chủ nhà vườn ở tỉnh Đồng Tháp cho biết: “Tôi trồng 30 cây nhãn Long Phụng Châu của ông Thiện được ba năm. Năm nay, vườn bắt đầu cho trái. Tuy nhãn bói nhưng chất lượng trái rất cao”.
Thương hiệu riêng
Theo những nhà vườn đang trồng giống nhãn này, cây khoảng 5 năm tuổi có thể cho năng suất khoảng 100 kg/cây. Vụ thuận thường từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch. Nhờ áp dụng kỹ thuật chăm sóc, xử lý ra hoa, ông Thiện có thể điều chỉnh để cây cho trái vào vụ nghịch, qua đó kéo dài thời gian cung ứng sản phẩm. Giá nhãn Long Phụng Châu hiện khoảng 80.000 đồng/kg trong vụ thuận. Năm 2025, ông Thiện bán gần 10 tấn trái, thu khoảng 800 triệu đồng. Vụ nhãn hiện nay, vườn gần 200 cây đang cho thu hoạch khoảng 2,5 tấn trái. Ngoài ra, khoảng 6.000 cây giống Long Phụng Châu đang được ông chăm sóc, chuẩn bị cung ứng ra thị trường.
Không chỉ chú trọng hiệu quả kinh tế, ông Thiện còn quan tâm xây dựng thương hiệu cho giống nhãn do mình sưu tầm, chọn và nhân giống. Theo ông, tên gọi Long Phụng Châu được đặt dựa trên đặc điểm mùi thơm của nhãn, đồng thời từ “long”, “phụng” và “châu” gắn với sự quý giá, may mắn và thịnh vượng. Ông Thiện mong muốn giống nhãn này được gìn giữ, phát triển và nhân rộng trên cơ sở bảo đảm đúng nguồn giống, chất lượng trái và hiệu quả sản xuất cho nhà vườn. “Trái Long Phụng Châu khi chưa chín không thể ăn ngon được. Khi còn xanh, hạt nhãn lớn; đến lúc chín, hạt mới nhỏ lại. Do đó, người dân cần thu hoạch nhãn khi trái đã chín”, ông Thiện lưu ý với nông dân trồng nhãn.
Ngày 29/7/2021, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre đã cấp Quyết định số 226/GCN-SNN công nhận cây đầu dòng nhãn Long Phụng Châu để ông Nguyễn Hiếu Thiện khai thác vật liệu nhân giống. Mã hiệu nguồn giống là C.NHANLONGPHUNGCHAU.83.832.28876.21.103, thuộc loài Dimocarpus longan. Theo quyết định, năm 2021, mỗi cây đầu dòng được phép khai thác tối đa 100 cành ghép; những năm sau có thể khai thác tối đa 250 cành ghép/cây/năm hoặc nhiều hơn theo quy định.
Ngày 7/4/2023, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre Trần Ngọc Tam ký quyết định tặng bằng khen cho ông Nguyễn Hiếu Thiện vì thành tích tiêu biểu, xuất sắc trong lao động sản xuất, góp phần phát triển kinh tế-xã hội địa phương giai đoạn 2021-2022.
Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Phụng Trần Hữu Nhặn đánh giá: Ông Nguyễn Hiếu Thiện là nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, cần cù lao động, chịu khó sưu tầm và nhân giống các loại cây ăn trái quý. Trong đó, Long Phụng Châu là giống nhãn do ông Thiện sưu tầm, chọn và nhân giống được các nhà vườn trồng nhãn trong và ngoài xã ưa chuộng. Ông Thiện đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu “Long Phụng Châu” với Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ).
Từ một cây nhãn tình cờ không mắc bệnh chổi rồng, qua nhiều năm theo dõi, chọn lọc và nhân giống, ông Nguyễn Hiếu Thiện đã đưa Long Phụng Châu đến với nhiều nhà vườn. Nếu được tiếp tục đánh giá, chọn lọc và xây dựng quy trình canh tác phù hợp, giống nhãn mới này có thể mở thêm hướng sản xuất cho nhà vườn, góp phần đa dạng hóa cây ăn trái đặc sản của tỉnh Vĩnh Long.
