Nỗ lực khôi phục sản xuất sau sự cố môi trường biển ở miền trung (Bài 1)

Bài 1: Vừa bám biển vừa tăng gia sản xuất

Nỗ lực vươn khơi

Chúng tôi đến Hà Tĩnh vào giữa tháng 8-2017, khi việc chi trả bồi thường cho người dân đã cơ bản hoàn tất. Ðiều đáng mừng không chỉ là tiền được giải ngân đến đúng đối tượng, mà quan trọng hơn là sự nỗ lực khôi phục sản xuất, là khát vọng vươn xa bám biển đã ăn sâu vào máu của ngư dân nơi đây. Gia đình anh Nguyễn Hữu Cường ở xã Kỳ Ninh (thị xã Kỳ Anh) là một thí dụ điển hình. Chỉ sau hai tháng hạ thủy tàu vỏ thép được đóng mới theo Nghị định 67, anh Cường và các bạn chài của mình đã vươn ra khơi xa đánh bắt lươn biển. Bình quân mỗi tháng tàu ra khơi ba chuyến, sau khi trừ các khoản chi phí, các anh mang về từ 500 đến 700 triệu đồng/tháng. Cùng với khai thác, thời gian gần đây, hoạt động nuôi trồng thủy sản đang thu hút lao động, góp phần giảm áp lực khai thác ven bờ, tận dụng các bãi triều đất hoang hóa nhiễm mặn. Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh, mỗi năm tỉnh có khả năng cung ứng ra thị trường gần 5.000 tấn tôm các loại. Ðây là tín hiệu tích cực của người nuôi trồng thủy sản sau hơn một năm nỗ lực khắc phục sự cố môi trường.

Cũng như Hà Tĩnh, sau sự cố môi trường biển, ngư dân tỉnh Quảng Bình đã trở lại với biển khơi và trúng đậm vụ cá nam 2017. Chủ tịch Hội Nông dân xã Cảnh Dương (huyện Quảng Trạch) Nguyễn Ngọc Tiếp cho biết: Bốn tháng trong vụ cá nam năm nay, ngư dân xã thu hơn 100 tỷ đồng nhờ bám biển đánh bắt xa bờ. Nhiều tàu cá ở Quảng Bình trúng 500 đến 700 triệu đồng mỗi chuyến biển. Tỉnh cũng hoàn thành việc đóng mới 85 tàu cá theo Nghị định 67, nâng đội tàu xa bờ của địa phương lên gần 2.000 chiếc. Theo ngư dân Nguyễn Văn Cùng ở thôn Thượng Ðức, xã Ðức Trạch, tàu cá của gia đình đóng theo Nghị định 67, vừa hạ thủy được mấy tháng thì gặp sự cố môi trường biển cho nên phải nằm bờ dài ngày. Vừa rồi, được phê duyệt đền bù 220 triệu đồng, anh và các bạn tàu lại tiếp tục vươn khơi, bám biển. Còn bà Nguyễn Thị Cờn ở thôn Nhân Tiến, xã Nhân Trạch cho hay, gia đình bà có một tàu đánh bắt vùng lộng, sau khi xảy ra sự cố ô nhiễm, Nhà nước chi trả bồi thường hơn 120 triệu đồng. Bà cũng khẳng định, dù còn nhiều khó khăn nhưng gia đình quyết tâm tiếp tục mưu sinh bằng nghề đi biển.

Tại tỉnh Quảng Trị, sau hơn một năm khắc phục sự cố môi trường biển, nhiều tàu cá công suất lớn lại vươn khơi. Anh Hồ Văn Thà, 38 tuổi, ở thị trấn Cửa Việt, huyện Gio Linh đã đầu tư hơn sáu tỷ đồng đóng mới chiếc tàu đánh bắt xa bờ vỏ gỗ có công suất hơn 700 CV để vươn ra các ngư trường lớn, tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động đi biển tại địa phương. Anh Võ Huynh, 42 tuổi, ở thị trấn Cửa Việt, chủ tàu chuyên lưới rê có công suất gần 900 CV, mỗi năm ra khơi đánh bắt hải sản, sau khi trừ chi phí thu hơn một tỷ đồng. Theo Chủ tịch Hội Nông dân thị trấn Cửa Việt Nguyễn Văn Hùng, địa phương hiện có 166 tàu, thuyền đánh bắt trên biển, với tổng công suất hơn 33.460 CV. Sau khi nhận tiền đền bù và cho vay của các ngân hàng, ngư dân đã đóng mới 12 tàu đánh bắt xa bờ có công suất lớn, trong đó có tám tàu vỏ thép. Ðội tàu này đã tạo việc làm thường xuyên cho hơn 900 lao động. Ở thị trấn Cửa Việt hiện có rất nhiều tàu đánh bắt hiệu quả, tạo được nguồn thu nhập cao và ổn định với mức hơn một tỷ đồng/năm.

Tại Thừa Thiên - Huế, các hoạt động đánh bắt xa bờ cũng đã ổn định trở lại cả về sản xuất trên biển và thị trường tiêu thụ. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Phương khẳng định: Hiện, tình hình môi trường biển và đầm phá trên địa bàn đã ổn định, các hoạt động nuôi trồng, đánh bắt thủy - hải sản đã dần được khôi phục, phát triển tốt. Trong đó, hoạt động khai thác hải sản trên biển ở vùng xa bờ của ngư dân trong tỉnh đã và đang tăng dần về sản lượng. Nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản hiệu quả, tạo động lực giúp người dân vùng ven biển mạnh dạn chuyển đổi ngành nghề sản xuất, kinh doanh, vượt qua những khó khăn trước mắt cũng như ổn định cuộc sống lâu dài. Tỉnh hiện có hơn 2.500 tàu thuyền làm nghề khai thác hải sản với hơn 12 nghìn lao động thường xuyên.

Chuyển đổi nghề phù hợp

Với quyết tâm phục hồi sản xuất, kiếm tìm những ngành nghề mới để sản xuất, kinh doanh trên chính mảnh đất quê hương, từ 120 triệu đồng hỗ trợ sau sự cố môi trường biển, vợ chồng anh Dương Thìn ở xã Kỳ Ninh, thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh) đã vay mượn thêm vốn, thả nuôi 50 con đà điểu. Sau tám tháng, gia đình anh đã xuất bán lứa đầu thu về gần 400 triệu đồng, trừ hết các khoản chi phí, mỗi lứa nuôi lãi ròng gần 200 triệu đồng.

Tại Quảng Bình, việc chuyển đổi ngành nghề sản xuất, kinh doanh cho người dân đã được các cấp ủy, chính quyền quan tâm, tìm các mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể ở địa phương. Tiêu biểu là mô hình dịch vụ xe điện phục vụ khách du lịch của ngư dân phường Hải Thành, thành phố Ðồng Hới. Cuối tháng 4-2017, Hợp tác xã (HTX) dịch vụ vận tải du lịch và thương mại Ðồng Thành được thành lập với 20 thành viên góp vốn là những ngư dân. Giám đốc HTX Phan Văn Hà cho biết: Ðơn vị đầu tư hơn 4,3 tỷ đồng để mua mới 20 xe điện bốn bánh chở khách tham quan thành phố Ðồng Hới. Sau gần bốn tháng đi vào hoạt động, HTX đã tạo việc làm thường xuyên cho 22 lao động với thu nhập năm triệu đồng/ người/ tháng.

Tương tự, ở xã biển bãi ngang Hải Ninh, huyện Quảng Ninh, khi sự cố ô nhiễm môi trường xảy ra, hàng nghìn con thuyền nan nằm gối bãi, phơi mình trong mưa nắng. Ngư dân đối mặt với rất nhiều khó khăn, họ phải tứ tán nhiều nơi để mưu sinh. Thực trạng ấy đòi hỏi cấp ủy và chính quyền nơi đây sớm tìm ra giải pháp để chuyển đổi nghề, ổn định đời sống cho bà con. Bí thư Ðảng ủy xã Hải Ninh Lê Văn Khởi cho biết: Ngay khi được một doanh nghiệp sản xuất hương gợi ý, xã đề nghị người dân thí điểm trồng cây hương bài làm cây nguyên liệu chế biến hương. Qua làm việc với xã Hải Ninh, nhà máy hương sạch Tân Nguyên đã hợp đồng nhận cung cấp cây giống, chuyển giao kỹ thuật chăm sóc và cam kết thu mua sản phẩm, dự kiến một héc-ta cây hương bài cho thu nhập 80 đến 100 triệu đồng/năm.

Ðối phó với sự cố môi trường biển, tỉnh Quảng Trị cũng đã có nhiều biện pháp kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm để phát triển kinh tế - xã hội tại các xã vùng biển. Theo đó, tập trung vào việc hỗ trợ việc làm, phát triển các ngành nghề và trả lại môi trường tự nhiên ven biển. Như gia đình chị Phan Thị Hoa, ở xã Triệu Vân, huyện Triệu Phong, ngoài số tiền được bồi thường, chị đã mạnh dạn vay vốn với lãi suất ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh 70 triệu đồng để chuyển sang trồng các loại cây, cho thu nhập ổn định. Bên cạnh phát triển kinh tế biển, chăn nuôi trên vùng cát cũng là một hướng bền vững. Anh Trần Công Ðính, ở thôn Hà Lợi Trung, xã Trung Giang, huyện Gio Linh đã đầu tư nuôi 15 con bò, 15 con lợn nái và gần 100 con lợn thịt. Thu nhập từ chăn nuôi của gia đình anh đạt hơn 200 triệu đồng/năm.

Ðể tạo điều kiện chuyển đổi các ngành nghề sản xuất, kinh doanh cho người dân sau sự cố ô nhiễm môi trường biển bằng giải pháp khai thác vùng đất cát, Công ty cổ phần Tổng công ty Thương mại Quảng Trị đã triển khai mô hình trồng cây sả trên vùng cát để xuất khẩu. Ðến nay, công ty đã giúp người dân triển khai được nhiều mô hình ở ba huyện Vĩnh Linh, Gio Linh và Triệu Phong. Công ty đã có chủ trương nhân rộng mô hình trồng sả ra toàn bộ 16 xã vùng biển bãi ngang của tỉnh, với tổng diện tích 1.000 ha. Theo tính toán, nếu chăm sóc tốt, sau sáu tháng cây sả cho thu hoạch 10 tấn/ha/vụ, mỗi năm thu hai vụ được 20 tấn. Công ty thu mua sản phẩm với giá ba triệu đồng/tấn và thu mua thêm lá sả với giá 600 nghìn đồng/tấn. Như vậy mỗi héc-ta sả, người dân có thể thu hơn 60 triệu đồng/năm.

Ðối với Thừa Thiên- Huế, tận dụng những lợi thế địa hình sẵn có, ngư dân ven biển đã chủ động phát triển nhiều mô hình nuôi trồng thủy - hải sản theo hướng an toàn, hiệu quả. Từ những ô đầm sẵn có trên địa bàn, hay diện tích đất trong vườn nhà, đến những bể xây... đều được bà con tận dụng để nuôi các loại thủy hải sản phù hợp. Tại các xã ven biển của huyện Phong Ðiền, xã Phong Hải bị ảnh hưởng nặng nề nhất do sự cố môi trường biển. Theo Chủ tịch UBND xã Phong Hải Phan Khánh, từ nguồn ngân sách địa phương hỗ trợ 150 triệu đồng, lãnh đạo xã đã vận động bà con xây dựng nhiều mô hình nghề phù hợp như: nuôi gà, nuôi cá chình, làm nấm rơm… nhằm hỗ trợ chuyển đổi nghề phù hợp cho 27 hộ ngư dân. Anh Trần Văn Thanh, ở thôn Hải Phú (xã Phong Hải) cho biết: "Trước đây, tôi nuôi hai hồ tôm trên cát với diện tích một héc-ta. Mỗi năm, bình quân gia đình tôi thu lãi gần 700 triệu đồng. Sau sự cố môi trường biển, tôi vay 40 triệu đồng, xây hai bể lớn để nuôi cá chình, bước đầu đã cho thu hoạch khá". Theo Chủ tịch UBND xã Phan Khánh, xã đang vận động, tuyên truyền các hộ lao động biển đăng ký vào khu trang trại để chuyển đổi nghề nghiệp. Còn Phó Chủ tịch UBND huyện Phong Ðiền Nguyễn Văn Cho cho biết: Các xã ven biển vùng Ngũ Ðiền thuộc huyện Phong Ðiền trải dài hàng chục cây số, với diện tích hàng nghìn héc-ta. Vùng cát ven biển giờ đây đã phủ xanh các loại cây che chắn gió. Trong đó, mô hình chăn nuôi trang trại lợn, gà, hay nuôi đà điểu được xác định là tiềm năng lớn, phù hợp với khả năng của nhiều hộ ngư dân khi thực hiện chủ trương chuyển đổi nghề sau sự số môi trường biển.

(Còn nữa)