Diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông, đang tạo sức ép rõ rệt lên chi phí vận tải và sản xuất. Giá nhiên liệu tăng cao không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp vận tải mà còn lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế.
Trước tình hình đó, hàng loạt chỉ đạo điều hành đã được ban hành nhằm chủ động kiểm soát tác động của giá xăng dầu. Đáng chú ý, tại Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026, Bộ Chính trị yêu cầu sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và thương mại để ứng phó kịp thời với biến động năng lượng, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực tới sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.
Tiếp đó, tại Thông báo số 139/TB-VPCP và Thông báo số 146/TB-VPCP, Thủ tướng Chính phủ và Thường trực Chính phủ đã giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu các giải pháp về thuế, phí đối với xăng dầu và các yếu tố đầu vào, đồng thời khẩn trương ban hành chính sách phí, lệ phí phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp và ổn định thị trường.
Trên cơ sở các chỉ đạo này, cùng với đề xuất từ các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Thông tư miễn một số khoản phí, lệ phí trong lĩnh vực hàng không, hàng hải. Chính sách được xác định là có đầy đủ cơ sở pháp lý, đồng thời phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn hiện nay.
Mục tiêu xuyên suốt là giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, qua đó góp phần duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm sự thông suốt của chuỗi cung ứng.
Trong cơ cấu giá thành của các doanh nghiệp vận tải hàng không và hàng hải, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận hành tăng theo, buộc doanh nghiệp phải giảm lợi nhuận, điều chỉnh giá cước, từ đó tạo áp lực lên chi phí logistics và giá hàng hóa.
Việc miễn các khoản phí, lệ phí chuyên ngành vì vậy có ý nghĩa trực tiếp trong việc giảm chi phí vận hành, giúp doanh nghiệp duy trì mức giá hợp lý, hạn chế xu hướng tăng giá cước và giữ ổn định thị trường vận tải.
Trước đó, Bộ Tài chính đã triển khai nhiều giải pháp tương tự. Trong lĩnh vực đường sắt, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đã được giảm 75%, từ 8% xuống còn 2% doanh thu dịch vụ, áp dụng từ ngày 27/3/2026 đến hết ngày 31/12/2027. Trong lĩnh vực hàng không và đường thủy nội địa, nhiều loại phí, lệ phí cũng đã được giảm 50% theo các quy định hiện hành.
Tiếp nối các chính sách này, dự thảo Thông tư lần này đề xuất miễn hoàn toàn một số khoản phí, lệ phí trong lĩnh vực hàng không và hàng hải theo các quy định tại Thông tư số 193/2016/TT-BTC, Thông tư số 247/2016/TT-BTC và Thông tư số 261/2016/TT-BTC. Riêng đối với các chuyến bay quốc tế đến Việt Nam, các khoản phí quy định tại Thông tư số 194/2016/TT-BTC không thuộc diện miễn do đối tượng chịu phí là các hãng hàng không nước ngoài. Chính sách dự kiến được áp dụng từ ngày 1/4/2026 đến hết ngày 31/12/2026.
Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp, việc giảm chi phí vận tải còn có tác động lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế. Hàng không và hàng hải là hai mắt xích quan trọng của hệ thống logistics và giao thương quốc tế; việc kiểm soát chi phí trong hai lĩnh vực này sẽ góp phần ổn định giá hàng hóa, giảm áp lực lạm phát và duy trì tăng trưởng.
Theo dự kiến, việc miễn các khoản phí, lệ phí trong lĩnh vực hàng không và hàng hải sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 3.553 tỷ đồng trong 9 tháng cuối năm 2026, trong đó lĩnh vực hàng không giảm khoảng 218 tỷ đồng và lĩnh vực hàng hải giảm khoảng 3.335 tỷ đồng.
Tuy nhiên, trong điều hành chính sách tài khóa, việc chấp nhận giảm thu trong ngắn hạn để hỗ trợ nền kinh tế được xem là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Khi doanh nghiệp được giảm chi phí, duy trì hoạt động và phục hồi sản xuất, nguồn thu ngân sách trong trung và dài hạn sẽ được củng cố bền vững hơn.
Bên cạnh đó, chính sách còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển và hạ tầng hàng không Việt Nam, tạo điều kiện thu hút dòng chảy thương mại và logistics quốc tế.Có thể thấy, đề xuất miễn phí, lệ phí trong lĩnh vực hàng không, hàng hải không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là bước đi thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong điều hành chính sách tài khóa. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, việc kịp thời triển khai các chính sách hỗ trợ có mục tiêu sẽ góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh kinh tế và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
