Những kinh nghiệm từ phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở Hưng Yên

Là một tỉnh sớm có phong trào xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa, từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước, tại Hưng Yên đã xuất hiện một số địa phương, người dân giao ước với nhau thực hiện theo nếp sống mới, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu. Xã Ngọc Long (trước là xã Tiến Thắng, huyện Yên Mỹ) là một xã không giàu, không phải là địa bàn thuận lợi về giao thông cũng như các điều kiện khác, nhưng Ngọc Long lại nổi lên là một điển hình về xây dựng nếp sống mới, xây dựng gia đình văn hóa.

Xuất phát từ giao ước thi đua của sáu gia đình ở thôn Ngọc Tỉnh, xã Ngọc Long trong xây dựng đời sống văn hóa mới, giữ gìn nền nếp gia phong, chấp hành chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những quy định của địa phương, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong xây dựng kinh tế, giữ gìn vệ sinh môi trường. Qua thời gian đúc rút kinh nghiệm, sáu gia đình này đã trở thành những gia đình văn hóa đầu tiên trong toàn quốc. Năm 1962, xã  Ngọc Long đã được Chính phủ tặng Huân chương Lao động hạng ba về công tác xây dựng nếp sống mới, được Bộ Văn hóa - Thông tin tặng bức trướng "Chiếc nôi gia đình văn hóa". Phong trào xây dựng nếp sống mới, xây dựng gia đình văn hóa ngay sau khi ra đời đã được khẳng định là một lĩnh vực quan trọng trong công tác văn hóa nhằm tuyên truyền, giáo dục, vận động nhân dân cải tạo nếp sống lạc hậu, xây dựng nếp sống mới văn minh, tiến bộ. Từ năm 1968 đến năm 1996, khi Hưng Yên sát nhập với tỉnh Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng, phong trào xây dựng nếp sống mới, xây dựng gia đình văn hóa tiếp tục được duy trì, phát triển và Hải Hưng luôn được coi là một trong những địa phương có phong trào xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng gia đình văn hóa tiêu biểu của cả nước.

Phát huy truyền thống quê hương, phong trào xây dựng gia đình văn hóa của cả nước, thực hiện các chương trình hành động của Tỉnh ủy và Nghị quyết của HÐND tỉnh, trong thời gian qua các cấp ủy đảng, chính quyền, các ban ngành, đoàn thể từ tỉnh đến cơ sở đã tích cực triển khai thực hiện phong trào xây dựng gia đình văn hóa và đạt được kết quả rất đáng phấn khởi. Phong trào đã khai thác và phát huy được giá trị văn hóa truyền thống, đạo lý dân tộc, tạo thành động lực thu hút được các gia đình thuộc nhiều thành phần hưởng ứng tham gia tích cực, từ những gia đình nông dân, công nhân, trí thức, lực lượng vũ trang đến gia đình công giáo, gia đình tiểu thương... đều đăng ký tham gia thực hiện các tiêu chuẩn xây dựng gia đình văn hóa. Gia đình văn hóa tăng cả số lượng và chất lượng. Ðến nay, hơn 81% số hộ gia đình của tỉnh đạt chuẩn văn hóa. Trong phong trào đã xuất hiện nhiều gia đình tiêu biểu xuất sắc, nhiều tấm gương "Ông bà, cha mẹ mẫu mực, con trung hiếu, cháu thảo hiền", anh em thuận hòa, sống có trách nhiệm... mang đặc trưng nổi bật của gia đình truyền thống Việt Nam. Có những gia đình 3 - 4 thế hệ cùng chung sống nhưng luôn hòa thuận, hạnh phúc, có gia đình rất năng động về phát triển kinh tế, nuôi con khỏe, dạy con ngoan. Nhiều gia đình dù trong hoàn cảnh khó khăn nhưng các thành viên vẫn vượt khó, vươn lên. Ðiều đáng quý hơn, các thành viên trong gia đình không chỉ sống có trách nhiệm với nhau mà còn tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội, từ thiện, vận động thực hiện kế hoạch hóa gia đình, phòng chống các tệ nạn xã hội, nâng đỡ, trợ giúp bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, ủng hộ các loại quỹ... Các gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc là những tấm gương sáng, nhân tố điển hình trong phong trào xây dựng gia đình văn hóa, là hạt nhân trong các phong trào thi đua ở địa phương, cơ sở. Phong trào đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng các cộng đồng dân cư ổn định về chính trị, phát triển về kinh tế - xã hội, từng bước hình thành đời sống văn hóa cơ sở lành mạnh, phong phú.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở Hưng Yên những năm qua cũng bộc lộ một số hạn chế như: Công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương còn chưa được kịp thời, sâu sát, chưa có những biện pháp tích cực để triển khai thực hiện phong trào hiệu quả hơn. Một số nơi chưa hiểu đúng và coi trọng chất lượng phong trào, còn chạy theo thành tích, mang tính hình thức. Công tác phối hợp của một số ngành còn chưa chặt chẽ, thiếu tính đồng bộ, chưa thật sự coi phong trào xây dựng GÐVH là phong trào rộng lớn cần được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các ban, ngành, đoàn thể. Việc khen thưởng, nêu gương điển hình tiên tiến chưa được quan tâm đúng mức, chưa khích lệ động viên kịp thời làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển chung của phong trào. Trong nền kinh tế thị trường, một số gia đình chỉ nghĩ đến lợi ích kinh tế, xao nhãng việc chăm sóc, giáo dục con cháu về phẩm chất, đạo đức, tư tưởng, lối sống, dẫn đến một bộ phận thanh, thiếu niên sa ngã, thực dụng chạy theo lối sống ích kỷ, xa rời truyền thống văn hóa của gia đình Việt Nam làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của phong trào.

Thông qua việc thực hiện phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa nhất là xây dựng gia đình văn hóa ở Hưng Yên, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm sau đây:

Ở đâu cấp ủy đảng, chính quyền chú ý, quan tâm, nhận rõ được vai trò, vị trí quan trọng của văn hóa, thấu suốt quan điểm: phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng Ðảng là then chốt, xây dựng và phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội để phát triển xã hội bền vững; tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, huy động sức mạnh tổng hợp của Ðảng bộ và nhân dân, của mọi lực lượng xã hội để phát triển văn hóa nói chung, đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa nói riêng, thì ở đó phong trào xây dựng gia đình văn hóa đạt kết quả tốt, góp phần phát triển kinh tế, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, chính trị, xã hội ổn định.

Từng bước đưa phong trào xây gia đình văn hóa đi vào chiều sâu, chất lượng, hiệu quả, tiếp tục coi đây là một trong những tiêu chí để đánh giá việc hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, đảng viên, hội viên, đoàn viên và tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh cũng là một bài học để duy trì và đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa.

Công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống và truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, về vai trò của gia đình với xã hội và phong trào xây dựng GÐVH (nhất là các tiêu chuẩn về gia đình văn hóa), nêu gương GÐVH tiêu biểu xuất sắc và các điển hình tiên tiến trong phong trào xây dựng GÐVH phải được tiến hành thường xuyên, liên tục trên các kênh thông tin, nhất là trên các phương tiện thông tin đại chúng để mọi người nâng cao nhận thức. Trên cơ sở đó tự giác triển khai, thực hiện góp phần thúc đẩy phong trào đạt hiệu quả.

Chú trọng công tác phối hợp thực hiện của các ban ngành, đoàn thể liên quan và Ban chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa các cấp, nhất là nâng cao trách nhiệm và tham mưu của cơ quan thường trực (ngành văn hóa - thông tin) trong việc phát triển và nâng cao chất lượng phong trào xây dựng GÐVH. Lồng ghép phong trào xây dựng GÐVH với các phong trào khác của các ban, ngành, đoàn thể như: phong trào bình nhận danh hiệu "Ông bà, cha mẹ mẫu mực, con trung hiếu, cháu thảo hiền", phong trào "Gia đình vì trẻ em", phong trào xây dựng "Gia đình sức khỏe", phong trào xây dựng "Gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc"... trong phong trào thi đua Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa.

Trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện phong trào xây dựng GÐVH phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá, phát hiện và nhân rộng những nhân tố điển hình tiên tiến. Ðịnh kỳ hằng năm sơ kết, 5 năm tổng kết, khen thưởng kịp thời những gương GÐVH tiêu biểu xuất sắc, đồng thời cũng nêu rõ những hạn chế, vướng mắc để rút kinh nghiệm.

Với những thành tích đã đạt được và những bài học nêu trên, cùng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền, sự cố gắng phấn đấu tích cực của các ban, ngành, đoàn thể và nhân dân trong tỉnh, phong trào xây dựng gia đình văn hóa của Hưng Yên trong thời gian tới sẽ tiếp tục được đẩy mạnh một cách sâu rộng, vững chắc và đạt được những kết quả to lớn hơn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội Ðảng bộ tỉnh lần thứ 16, xứng đáng với truyền thống là quê hương phong trào xây dựng gia đình văn hóa của cả nước.