Những bài học đắt giá và đau xót

Bài học sâu sắc vì sai sót

Cũng như các vụ án TNGT khác, nếu như hồ sơ tài liệu ban đầu được làm đầy đủ, chính xác thì quá trình điều tra, truy tố, xét xử xác định sự thật của vụ án sẽ không phải tiến hành lại nhiều lần, không thể bị kéo dài. Nhưng đáng tiếc, trong vụ án TNGT làm chết hai em học sinh con ngoan, trò giỏi của Hà Nội - Phạm Phương Linh và Phạm Anh Thư vào ngày 19-11-2001, công an Hà Nội đã không làm được điều đó, bắt đầu từ những sai sót trong công tác khám nghiệm, lập biên bản hiện trường khiến vụ việc trở nên phức tạp.

Trong kết luận điều tra ngày 26-10-2005 của cơ quan CSĐT- Bộ Công an và một số tài liệu thể hiện: Biên bản Sơ đồ khám nghiệm hiện trường của công an Hà nội vẽ và đo liên quan đến hai vết phanh ô-tô ở hiện trường không chính xác, có sự viết thêm, sửa chữa. Và biên bản hiện trường đã sửa chữa này thể hiện số đo của hai vết phanh không thể do một xe ô-tô Matiz gây ra. Trong khi đó, sau khi bản ảnh được cơ quan CSĐT-Bộ Công an đưa đi giám định cho thấy, ảnh chụp vết phanh để lại tại hiện trường thể hiện hai vết phanh thẳng, không bị rê trượt và là do một xe tô Matiz 29N- 0165 do Phạm Hồng Quân điều khiển gây ra.

Có thể thấy, nếu chỉ trên cơ sở sơ đồ hiện trường “có vấn đề” đó, đương nhiên dư luận và người nhà nạn nhân có quyền nghi ngờ đây có dấu hiệu một vụ đua xe.

Không những thế, sau khi đã trót chụp ảnh hiện trường không đảm bảo kỹ thuật, không biết vì sợ trách nhiệm hay vì lý do gì mà CSCT không đưa bản ảnh vào hồ sơ vụ án khi tài liệu này được đánh giá cực kỳ quan trọng liên quan đến xác định dấu vết tại hiện trường. Kết luận điều tra của cơ quan CSĐT- Bộ công an đã nêu rõ: căn cứ vào bản ảnh hiện trường, các dấu vết để lại trên phương tiện thể hiện chính xác khi xảy ra tai nạn chỉ duy nhất có xe ô-tô 29N- 0165 trên hiện trường, ngoài ra không có ô-tô nào khác, không có việc va chạm giữa xe 29N- 0165 với ô-tô khác trước khi đâm vào xe đạp của cháu Linh và Thư, vậy mà bản ảnh quan trọng này suýt nữa đã không được đưa ra “ánh sáng"! Những sai sót của CSGT đã khiến dư luận khi đó đặt câu hỏi, phải chăng vì Quân là con của một cán bộ phòng CSGT nên được công an Hà Nội bao che, làm sai lệnh hồ sơ, biến vụ án đua xe thành vụ án TNGT?

Tuy nhiên, với kết quả điều tra của cơ quan CSĐT- Bộ công an, khách quan cho thấy, nếu những sai sót biên bản sơ đồ hiện trường không được phát hiện thì đây mới chính là một chứng cứ để công an Hà Nội có thể biến một vụ TNGT trở thành có dấu hiệu một vụ đua xe. Theo quy định của BLHS, tội đua xe trái phép có mức hình phạt nghiêm khắc hơn đối với tội vi phạm các quy định về an toàn giao thông. Giả sử cơ quan CSĐT- Bộ Công an không điều tra toàn diện, không giám định được chi tiết bản ảnh hiện trường (xác định vết phanh do một xe của Quân gây ra) mà chỉ có biên bản sơ đồ hiện trường thì mâu thuẫn của vụ án chắc không bao giờ giải quyết được, sự thật của vụ án sẽ mãi là một ẩn số.

Những sai sót trên của CSGT - công an Hà Nội thực sự phải coi là một bài học xương máu!

Bài học về sự thiếu thẳng thắn và thừa nhận sai sót

Trong vụ án này, điều mà gây bức xúc không kém trong dư luận và gia đình nạn nhân, đó là việc cơ quan CSĐT- công an Hà Nội đã không bắt ngay Quân khi vụ án gây hậu quả chết hai người và đã trả xe tô gây tai nạn cho Công ty TNHH Thương mại Sơn Dương ngày sau đó, để rồi trách nhiệm dân sự giải quyết không đến nơi, đến chốn.

Trong kết luận điều tra, Cơ quan CSĐT- Bộ Công an cũng đã khẳng định: Các cán bộ công an Hà Nội đã có nhiều sơ hở, thiếu sót trong công tác tổ chức khám nghiệm hiện trường, chưa áp dụng hết các biện pháp nghiệp vụ trong điều tra, chưa tích cực tổ chức điều tra ban đầu khiến vụ án từ đơn giản trở nên phức tạp, khiến dư luận hiểu sai lệch về vụ án. Cơ quan tố tụng các cấp cũng vì thế mà không hiểu bản chất của vụ án để đưa ra các quyết định đúng đắn, làm kéo dài thời gian tố tụng.

Điều đáng tiếc là ngay trong quá trình điều tra, truy tố, báo chí đã nhắc đến những sai phạm của công an Hà Nội nhưng suốt năm năm qua mà chưa một lần Phòng CSGT, cơ quan CSĐT thừa nhận sai sót và công khai xin lỗi gia đình các nạn nhân. Thậm chí đến bây giờ, Bộ Công an đã kết luận vụ án, chỉ rõ những sai phạm, Công an Hà Nội đã ra quyết định kỷ luật một số cán bộ nhưng vẫn chưa có một lời xin lỗi công khai với gia đình các nạn nhân.

Xử lý sai phạm: còn sót lọt

Mặc dù CQĐT - Bộ Công an kết luận quá trình điều tra chưa phát hiện thấy việc làm sai lệnh hồ sơ vụ án hoặc dấu hiệu chạy tội, bỏ lọt tội, bản chất vụ án vẫn không thay đổi so với kết luận trước đây của CQĐT - công an Hà Nội nhưng những sai sót của công an Hà Nội cần phải được xem xét và xử lý nghiêm khắc.

Đến nay, công an Hà Nội đã có hình thức kỷ luật cảnh cáo đối với hai cán bộ Đội khám nghiệm hiện trường, khiển trách một cán bộ Đội 7 - Phòng CSGT, hai cán bộ Phòng CSĐT về những sai phạm nêu trên. Được biết, những cán bộ phòng CSGT bị kỷ luật sẽ bị thuyên chuyển công tác khác.

Tuy nhiên, dư luận hiện vẫn đang đặt câu hỏi tại sao lãnh đạo phòng CSGT, phòng CSĐT - công an Hà Nội và Kiểm sát viên là những người chịu trách nhiệm trong việc chỉ đạo kiểm tra, giám sát qúa trình điều tra vụ án lại không bị xử lý, hoặc có thì cũng nhẹ hơn mức Điều tra viên phải chịu; Lãnh đạo phải chăng là không có một chút trách nhiệm nào hay việc xem xét trách nhiệm còn sót, lọt?

Bài học về tình nghĩa

Ai cũng biết, TNGT xảy ra do lỗi vô ý, việc xử lý hay không phụ thuộc rất nhiều vào ý kiến chủ quan của phía bị hại. Mỗi năm, Hà Nội xảy ra mấy nghìn vụ TNGT nhưng số vụ đưa ra truy cứu trách nhiệm hình sự không nhiều vì trong quá trình giải, nhiều trường hợp người bị hại và người gây TNGT đã tìm được sự chia sẻ, cảm thông bởi họ biết lấy cái tình đặt lên trên cái lý theo cách xử sự truyền thống của người Việt: "đánh kẻ chạy đi không ai đánh kẻ chạy lại”; tấm lòng, sự ăn năn hối lỗi thường được đặt lên trên cả việc bồi thường thiệt hại. Thậm chí, có những vụ án TNGT gây chết người nhưng bằng tấm lòng, sự chia sẻ thái độ hối lỗi của người gây tai nạn được gia đình bị hại rộng lòng tha thứ, thậm chí sau đó đi lại thân thiết, quý trọng nhau, coi như con em trong nhà.

Trong vụ án đau lòng nói trên, hai cháu Linh và Thư bị thiệt mạng, nỗi đau của các bậc cha me và hai bên gia đình có thể nói không gì so sánh được. Bạn bè, người thân quen và cả dư luận ai cũng vô cùng thương xót và thấu hiểu nỗi đau của gia đình. Chúng tôi biết, gia đình nạn nhân không quan tâm đến việc bồi thường thiệt hại, mặc dù đến nay mỗi gia đình nạn nhân mới được nhận 17 triệu đồng. Vậy gia đình và người gây ra cái chết thương tâm cho hai cháu đã có những hành vi tình nghĩa hay chưa?