Người say mê sưu tập bướm

Bắt duyên với bướm

Năm 1987, gia đình anh Thắng quyết định lên Bảo Lộc (Lâm Đồng) định cư. Gắng sức lao động nhưng cuộc sống vẫn rất khó khăn. Trong lúc sa cơ, bế tắc, anh một mình đi vào Sài Gòn tìm kiếm cơ hội mới.

Đến năm 1990, có một chuyên gia côn trùng học người Nhật đến đèo nghiên cứu về các loài cánh cứng và bướm. Anh Thắng tình nguyện làm hướng đạo cho người chuyên gia. Thấy hợp nhau, nhà côn trùng học này mới đưa cho anh những tài liệu về bướm, chỉ cho cách bắt bướm, cách ướp khô cho đúng tiêu chuẩn...

Cùng năm đó, có Tổng lãnh sự quán Cộng hòa Czech là Karen cũng tìm lên đèo sưu tập bướm. Ông cho anh Thắng thuốc ướp bướm sao cho không bị phân hủy mà vẫn giữ nguyên hình dáng, mầu sắc cũng như cả phấn bướm. Từ đây, ý tưởng phát triển việc ướp bướm khô thành một ngành nghề để kiếm sống thôi thúc anh. Anh vào rừng nhiều hơn, tìm tòi và tập tành ướp bướm. Từ việc chỉ cho bướm vào những album bán cho du khách, anh tiến đến làm khung, lồng kính, ghi tên khoa học và làm thành những bộ sưu tập; kèm trang trí thêm các loại hoa khô.

Chẳng bao lâu sau, sản phẩm của anh được các du khách quốc tế ghé qua phải chú ý tới. Rồi họ giới thiệu nhau và tìm đến quán nước anh Thắng đèo Bảo Lộc để chọn, đặt cho mình những bộ sưu tập bướm "nguyên chất", sinh động và mang tính khoa học cao...

Đổi bướm lấy đô la

Để chủ động hơn trong việc cung cấp các loại bướm ướp cho khách hàng, anh đi nhiều hơn, lùng sục sâu ở các khu rừng gần xa ở Lâm Đồng, mò mẫm nghiên cứu nuôi và thuần hóa những loại sâu kén từ rừng, về thả ở các cây trồng được trong vườn nhà. Con sâu nào sống được là nó "chịu" lá cây đó. Rồi cũng giống như nuôi tằm, sâu đến khi "chín" cuốn thành kén và 2 tuần sau chúng nở ra, thoát xác thành những cánh bướm...".

Dẫn tôi tham quan "trại sâu" trong khu vườn rộng 6.000 m², với gần 100 loại khác nhau, anh chỉ, thường sâu ăn lá cây nào thì khi thành bướm, cánh có mầu giống với lá cây đó. Trong vườn nhà anh nuôi nhiều nhất là sâu cà phê, sâu ổi, sâu bơ, sâu bàng, sâu mãng cầu... Tằm được nuôi trong nhà, được cắt lá dâu cho ăn và lấy kén, không để nhộng nở thành bướm. Còn sâu vườn lại được thả tràn trên cây, tự tìm lá non ngọt, "an nhiên tự tại" kết kén thoát thai. Ở một số cây, kén sắp nở thành bướm, anh lấy lưới bao lại hệt như ngươi ta bao nhãn cho khỏi dơi đập, chim ăn, thậm chí đem kén vào nhà giữ ấm để phát triển tốt hơn.

Có được nguồn bướm dồi dào từ nuôi trong vườn, bắt trong rừng, anh cũng song song đầu tư cho khâu kỹ thuật và sản xuất. Quy trình ướp bướm của anh được chia ra làm ba công đoạn chính: Đầu tiên, bướm được chích formon để không bị phân hủy và khô dần. Sau đó, bướm được tẩm thuốc để không mục, không mọt và cứng mình. Cuối cùng, bướm được xịt keo để mãi giữ được mầu và phấn. Với quy trình này, tất cả những con bướm anh ướp hơn 10 năm nay chưa thấy bị mọt hay hư hao gì. Bên cạnh đó, để xuất đi nước ngoài, bướm ướp khô phải đạt các đòi hỏi như: Nguyên vẹn, tên chính xác (tên tiếng La-tinh và tiếng Anh), có nguồn gốc nuôi của bướm (khu vực nào) và độ giang (rộng) của cánh bướm phải căng đúng tiêu chuẩn quốc tế.

Từ năm 2003 đến nay, anh nhận được nhiều đơn đặt hàng, chủ yếu là những hợp đồng vài trăm bộ sưu tập bướm xuất sang các nước như Tây Ban Nha, Đức, Pháp, Mỹ, Nhật Bản, Nga... với giá từ vài đô-la đến vài trăm đô-la cho mỗi bộ sưu tập tùy lớn nhỏ. Nhiều khi hàng còn không đủ xuất khẩu. Ngoài ra, sản phẩm của anh còn có mặt hầu hết các tỉnh thành trên cả nước.

Thương hiệu bướm cho Việt Nam, tại sao không?

Dẫn tôi vào trong nhà, lấy xuống những thùng đựng bướm khô, anh khoe: "Dành dụm mười mấy năm để có được chúng đó! Ngoài bướm mình kinh doanh thì mỗi lần thấy bướm lạ là cất đi...". Nói rồi, anh mở bộ sưu tập bướm với trên 1.000 loại, cho tôi xem những con bướm quý. Nhiều con bướm đẹp đến lung linh huyền bí, được ép khô mà trông như đang bay chập chờn. Có con trông mà lầm tưởng là đồng tiền cổ, có con phủ trên cánh cả trăm hạt mè, có con lại tô điểm bằng cặp mắt tím dịu dàng óng ánh trên đôi cánh nhung...

Được hỏi giá trị của bộ sưu tập này bao nhiêu, anh cười và kể tôi nghe về câu chuyện có những con bướm quý anh bắt được bán cho du khách với giá vài trăm đô-la là chuyện thường. Anh cho biết, đến một lúc nào đó sẽ đem toàn bộ bộ sưu tập giá trị của mình bán đấu giá ở quốc tế để sung vào quỹ từ thiện.

Anh cũng sắp hoàn thành cuốn sách về bướm với tất cả những vòng đời của chúng. Hiện anh đã gởi dự án phát triển ngạnh bướm khô cho một số nơi để kêu gọi đầu tư phát triển thành nghề truyền thống.