Ngộ độc thực phẩm: Ăn gì cho khỏi sợ?

Mỗi ngày, Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội, tiếp nhận trung bình hơn 10 ca nặng, một nửa trong số đó là ngộ độc thực phẩm.

Cá chỉ vàng giá bao nhiêu?

Sau hai ngày được các bác sĩ, y tá Trung tâm Chống độc cứu chữa kịp thời, Ðỗ Thành Trung, sinh viên năm cuối Học viện Bưu chính Viễn thông mới tỉnh táo, huyết áp trở về bình thường, không sốt, nhưng đi ngoài ra máu, vẫn phải liên tục truyền nước.

Trung nhớ lại: "Buổi tối hôm ấy, em cùng vài người bạn rủ nhau đi ăn món khoái khẩu là mực và cá chỉ vàng nướng ở quán cóc ven đường. Mới ăn được nửa con cá chỉ vàng, đã thấy nhâm nhẩm đau bụng, đến đêm đau dữ dội, kèm theo "miệng nôn trôn tháo". Hai giờ sáng, em được bạn đưa đến Trung tâm Chống độc cấp cứu trong tình trạng mệt lả, sốt cao và tụt huyết áp". Qua xét nghiệm bước đầu, các bác sĩ cho rằng bệnh nhân bị ngộ độc do ăn mực và cá chỉ vàng nhiễm khuẩn.

Trung tâm Chống độc là đơn vị đầu ngành của cả nước về cấp cứu, hồi sức và điều trị ngộ độc. Vì vậy, bệnh nhân ngộ độc đến đây đều là những bệnh nhân nặng được chuyển lên từ tuyến dưới. Hiện, trung tâm có 20 giường bệnh nhưng thường xuyên quá tải với khoảng gần 30 bệnh nhân.

Tiến sĩ Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm cho biết: "Có ba nhóm nguyên nhân nguồn gốc gây ngộ độc thực phẩm là vi sinh vật (vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng); hóa chất tồn dư trong quá trình nuôi trồng, chế biến, bảo quản thức ăn; thực phẩm chứa chất độc tự nhiên (cá nóc, thịt cóc, măng tươi, nấm độc...). Thời tiết mùa hè là môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn, virus phát triển mạnh. Mùa này, bệnh nhân nhập viện do ngộ độc thực phẩm là đông nhất, trong đó ngộ độc do nhiễm khuẩn thức ăn là nguyên nhân thường gặp". Máy sắc khí lỏng khối phổ mới được đầu tư, được coi là máy xét nghiệm hiện đại của thế giới hiện nay cũng hỗ trợ hiệu quả trong việc phát hiện chính xác các độc chất, định hướng tốt trong quá trình điều trị. Mỗi ca bệnh có thể chỉ điều trị vài ngày, nhưng những ca nặng có khi kéo dài vài tuần, chi phí có thể từ vài trăm nghìn đến vài chục triệu đồng.

Bệnh vào từ mồm

Hiện nay, Hà Nội có 18.500 cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và thức ăn đường phố, vượt quá sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Mặc dù ban quản lý các chợ phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức tuyên truyền rầm rộ về an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) nhưng hiệu quả thực tế lại là chuyện đáng phải bàn. Chợ Hôm - Ðức Viên được bố trí tại một vị trí riêng, nhưng từ hai năm nay, một dãy gánh hàng ăn uống "mọc" lên ngay dưới tầng một của chợ, nằm giữa lối đi, lọt thỏm giữa các quầy bán túi và quần áo. Bún chả, bún ngan, bún đậu mắm tôm, phở, ốc, chè... ngự trên những đôi quang gánh sát đất. Khoảng mươi gánh hàng lộn xộn khiến một góc chợ trở nên nhếch nhác và lộn xộn. Người bán hàng dùng tay trực tiếp vừa bốc thức ăn, vừa lướt qua cả chồng bát đĩa bẩn, chỉ với một xô nước. Hỏi một chị bán bún về quy định chế biến thực phẩm, chị trả lời thẳng tưng: "Chẳng có quy định gì cả! Mình cứ làm ngon, làm sạch thì người ăn khắc đến!".

Tới chợ Ðồng Xuân, các quầy hàng khô bày những bao gói nylon, bao giấy, chai lọ nhựa với ký hiệu viết tay. Ðến một cửa hàng ngay cửa hỏi mua hóa chất chống mốc măng, bà chủ lôi bên dưới ra một gói diêm sinh giải thích: "Một cân có thể hòa nước ngâm vài tạ măng. Sau đó phơi khô, măng có màu vàng đẹp mắt, lại giữ được lâu". Bà dứt khoát: "Chỉ 10.000 đồng một cân thôi. Nhiều khách quen mua rồi".

Trong một đợt kiểm tra đột xuất gần đây, Thanh tra Sở Y tế Hà Nội đi xử phạt một loạt cơ sở sản xuất giò chả, bánh đúc gia truyền có sử dụng hàn the. Trên thực tế, bột an toàn thay thế hàn the trong chế biến thực phẩm do Viện Hóa học sản xuất giá 127.000 đồng/gói, cao hơn giá một cân hàn the bán tràn lan trên thị trường tới vài chục nghìn đồng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hàn the không những làm đầy bụng, khó tiêu mà còn là chất gây ung thư.

Chỉ trong tháng hành động ATVSTP năm 2007, Thanh tra y tế Hà Nội đã kiểm tra 16.834 cơ sở, phạt tiền 292 cơ sở và đình chỉ hoạt động của 20 cơ sở. Sai phạm chủ yếu là: phụ gia thực phẩm nhập khẩu không rõ nguồn gốc, sử dụng phụ gia ngoài danh mục cho phép, hàng hóa không có nhãn mác, hàng nhập ngoại không có tem phụ bằng tiếng Việt... Song, mức độ xử phạt như hiện nay vậy đã đủ răn đe so với mức độ báo động ATVSTP ở Hà Nội?

Chính quyền phải mạnh tay

Theo điều tra của Cục ATVSTP, thức ăn bày bán trên đường phố, vỉa hè, lề đường là thức ăn rẻ tiền và thuận tiện. Ðây cũng là nguồn thu nhập khá và tạo việc làm cho nhiều người lao động, nhất là phụ nữ, những người vốn ít, buôn bán nhỏ. Hầu hết những đối tượng này đều không có kiến thức về ATVSTP và không được khám sức khỏe định kỳ theo quy định của Bộ Y tế.

Phường Giảng Võ, Hà Nội là một trong những phường được đánh giá thực hiện tốt vệ sinh thức ăn đường phố, song đợt kiểm tra mới đây đã phát hiện một số cơ sở chế biến thức ăn mất vệ sinh nghiêm trọng. Hơn nữa, trạm y tế phường vẫn chưa cấp được một giấy chứng nhận nào đủ điều kiện ATVSTP cho thực phẩm rong. Ðây cũng là một việc khó giải quyết cho các phường ở Hà Nội vì các chủ hàng liên tục di chuyển chỗ bán hàng.

Ông Nguyễn Việt Cường, Chánh thanh tra Sở Y tế Hà Nội nhấn mạnh: "Ðể giải quyết được tận gốc vấn đề ATVSTP, rất cần sự trung thực và ý thức của người kinh doanh; sự phối hợp liên ngành chặt chẽ, thường xuyên giữa các cơ quan chức năng với chính quyền địa phương chứ không chỉ trong "tháng hành động".

Cuối tháng 7 vừa qua, Sở Y tế Hà Nội triển khai xây dựng mô hình quản lý ATVSTP tại 12 phường điểm thuộc chín quận nội thành. Một trong những mục tiêu quan trọng là cấp giấy chứng nhận ATVSTP cho các cơ sở thức ăn đường phố, hàng rong tại 12 phường điểm, ít nhất đạt 60% vào cuối năm 2007 và trên 90% vào năm 2008 trước khi triển khai ra toàn thành phố. Theo đó, chính quyền phường được phân cấp cụ thể trong công tác thanh tra, giám sát, xử phạt, cấp, thu hồi giấy chứng nhận ATVSTP. Sở Y tế Hà Nội sẽ tăng cường bảy đến mười thanh tra chuyên ngành ATVSTP cấp thành phố, năm cán bộ chuyên trách về thực phẩm cấp quận, huyện, hai cán bộ chuyên trách cấp phường, xã nhằm làm rõ thêm trách nhiệm của chính quyền địa phương và ngành y tế trong lĩnh vực này.

Trong khi các biện pháp kiểm soát và ngăn chặn tình trạng ô nhiễm và ngộ độc thực phẩm nhiều khó khăn, để bảo vệ sức khỏe, các chuyên gia vẫn khuyên mọi người hãy trở thành "người tiêu dùng thông thái". Người tiêu dùng nên ăn thịt chín, rau sống phải ngâm kỹ bằng nước muối, rửa thật sạch, dưới vòi nước chảy. Tự trang bị kiến thức thông thường trong lựa chọn, chế biến, bảo quản thực phẩm để giảm nguy cơ nhiễm độc thực phẩm. Nếu không biết cách sử dụng vệ sinh và khoa học, tủ lạnh chính lại là nơi vi khuẩn thích nghi phát triển, dễ gây ngộ độc thực phẩm. Các chuyên gia đưa ra lời khuyên, thức ăn trước khi đưa vào tủ lạnh phải được đun nấu kỹ, khi sử dụng, phải đun nấu lại. Thức ăn tươi sống và chín phải để riêng, có bao gói kín bằng giấy kính hoặc hộp có nắp.