Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do giá dầu thế giới tiếp tục tăng lên, trong khi giá trong nước vẫn ở mức 8.000 đồng/lít xăng A92. Mặc dù bị các lực lượng chức năng tổ chức ngăn chặn, truy bắt gắt gao, nhưng vì lợi nhuận lên đến trên dưới 4.000 đồng/lít, cho nên bọn buôn lậu vẫn tìm mọi cách lén lút đi hàng.
So với cùng kỳ năm trước, những tháng giữa năm 2005, mức độ buôn lậu xăng, dầu qua biên giới Tây Ninh không nghiêm trọng bằng. Công tác chống buôn lậu xăng, dầu của các ngành: biên phòng, hải quan, quản lý thị trường và chính quyền địa phương đã có hiệu quả đáng kể. Con buôn hiện không còn dám ngang nhiên vận chuyển xăng, dầu qua biên giới với số lượng lớn. Theo ước tính của quản lý thị trường tỉnh, tổng số xăng, dầu xuất lậu tương đương 15.000 lít/tháng, nhưng trong thực tế chắc chắn cao hơn. Chính sự chênh lệch giá xăng làm cho nhiều người dân trên vùng biên hám lợi, tranh thủ sự lơi lỏng của lực lượng tuần tra để tuồn hàng qua biên giới.
Ðiều khác với năm 2004 là những người buôn lậu xăng, dầu không còn đem bán trực tiếp mà số đông chuyển sang làm cửu vạn, mỗi lít xăng giao tại khu vực giáp ranh họ được hưởng 1.000 đồng tiền công. Một ngày nếu đi trót lọt được 100 lít, thì họ được 100.000 đồng, số tiền không nhỏ so với thu nhập ở khu vực biên giới. Từ thực trạng nêu trên, nhiều người đặt câu hỏi, liệu có những đường dây ở Việt Nam do đầu nậu trong nước bắt tay với đầu nậu nước ngoài tổ chức buôn lậu xăng, dầu?
Trên tuyến biên giới Tây Ninh, có 35 cây xăng đang được phép kinh doanh các mặt hàng xăng, dầu. Trong số này, nhiều cây xăng ở khu vực từ khẩu Kà Tum, Chàng Riệc sang đến cả Xa Mát, Tân Phú (vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát) tham gia bán xăng, dầu cho bọn buôn lậu. Họ lén lút đong xăng vào những can nhựa cỡ 30 lít cho con buôn vận chuyển bằng xe đạp, xe máy để dễ qua mặt các đội tuần tra. Có lúc do bị kiểm tra gắt gao, các cây xăng lén đặt thêm một số cột bơm ở phía sau cửa hàng cho khuất tầm nhìn, hoặc cột bơm được đặt trong nhà kho ngoài thiết kế cho phép để quản lý thị trườngkhông nhìn thấy. Thậm chí, dây bơm xăng được nối dài thêm vòng ra sau cửa hàng để bơm vào máy cày có gắn bình xăng phụ 200 lít, bơm xong chạy đến điểm hẹn, rút xăng ra bán.
Xăng dầu được mang, vác sang biên giới.
Ðặc biệt, thời gian gần đây, bọn buôn lâu tập trung ở khu vực huyện Tân Biên, Tân Châu tỏ ra rất hung hăng, sẵn sàng chống lại người thi hành công vụ khi bị phát hiện. Vùng biên giới của hai huyện này cũng là điểm nóng trong buôn lậu xăng, dầu, vì có rất nhiều ngõ ngách đường bộ, rừng rậm xuyên qua biên giới. Trước tình hình đó, các đội quản lý thị trườngcủa tỉnh đã tăng cường kiểm soát chặt các cửa hàng kinh doanh xăng, dầu, nhất là những điểm có hành vi bơm xăng vào can nhựa, thùng phuy và lén lút khác tiếp tay cho con buôn. Việc giám sát xe bồn nhập xăng cũng được thực hiện cùng với việc buộc 127 cửa hàng kinh doanh xăng, dầu trong tỉnh làm cam kết không bán xăng cho người buôn lậu.
Kết quả sáu tháng đầu năm, Tây Ninh có 33 vụ vi phạm quy định buôn bán xăng, dầu bị xử lý, số tiền phạt hành chính hơn 69 triệu đồng và tịch thu 2.500 lít xăng, dầu các loại. Ðã có một cây xăng bị đình chỉ kinh doanh vì vi phạm. Ðể đối phó, các cây xăng và con buôn chuyển sang giao nhận hàng vào ban đêm, gây khó khăn nhiều hơn cho lực lượng giám sát, quản lý.
Khi chúng tôi viết bài này, giá xăng trong nước đã có quyết định tăng lên 800 đồng/lít được 1,5 ngày, nhưng theo nhiều người dân thì việc tăng giá này không ngăn chặn được nạn buôn lậu xăng, dầu qua biên giới. Một cán bộ quản lý thị trường Tây Ninh cho biết, nếu giá xăng tăng, con buôn cũng sẽ tăng giá bán lên theo khoảng 500 đồng/lít, như vậy lợi nhuận thu được từ buôn lậu xăng, dầu không giảm bao nhiêu, do đó, trước mắt khó ngăn được triệt để việc chuyển lậu xăng, dầu qua biên giới. Chỉ khi nào giá xăng trong nước ngang bằng khu vực (thì nạn buôn lậu xăng, dầu mới có thể chấm dứt). Các biện pháp hiện nay vẫn chỉ là "cắt phần ngọn" mà thôi.
Thiết nghĩ, tỉnh Tây Ninh nên có thêm những biện pháp mạnh để quản lý, kiểm tra các đầu mối kinh doanh xăng, dầu trong tỉnh. Trên thực tế, họ biết rất rõ khả năng tiêu thụ của từng khu vực, bình thường là bao nhiêu, vào mùa vụ là bao nhiêu để xuất hàng. Do hệ thống phân phối, kinh doanh xăng, dầu nằm ngoài tầm quản lý của chính quyền địa phương, cho nên tỉnh không thể kiểm soát nổi lượng xăng, dầu nhập về tỉnh. Và, nếu không kiểm soát được tận gốc, thì Nhà nước sẽ tiếp tục bị thiệt hại do phải bù lỗ, trong khi các bộ phận kinh doanh xăng, dầu và con buôn lại lời to vì chênh lệch giá trong nước và nước ngoài vẫn khá cao.
