Khảo sát tại nhiều chợ truyền thống trong thành phố, thời điểm này, các loại trái cây như bơ, vải thiều, chôm chôm, cam, xoài, dưa hấu… tràn ngập ở các quầy hàng. Tuy nhiên, giá lại rẻ bất ngờ. Cụ thể, vải thiều chỉ từ 25 nghìn-30 nghìn đồng/kg (giá rẻ hơn phân nửa so với năm ngoái); sầu riêng có giá trung bình chỉ 50 nghìn-60 nghìn đồng/kg; cam sành, dưa hấu chỉ 10 nghìn/kg... “Nhiều loại trái cây đang vào mùa cho nên giá rẻ, năm nay kinh tế khó khăn, dù trái cây về chợ nhiều, giá giảm nhưng sức mua không như kỳ vọng”, bà Hoa, tiểu thương ngành hàng trái cây chợ Tân Định (Quận 1) nói.
Chuyên thu mua các loại trái cây và cung cấp sỉ lẻ ở thành phố, bà Trần Thị Chín (ngụ huyện Cần Giờ) cho biết: Các mặt hàng trái cây đang vào mùa nhưng chủ yếu tiêu thụ nội địa chứ không xuất khẩu nhiều. Năm nay, do thời tiết không thuận lợi cho nên sản lượng xoài giảm khoảng 30% so với năm ngoái. Sản lượng giảm nhưng giá xoài thấp hơn mọi năm, một số loại xoài giá bán tại vườn chỉ 4 nghìn-6 nghìn đồng/kg nhưng không có người mua vì không có đầu ra.
Trong khi đó, trái cây ngoại cũng tràn ngập các chợ, siêu thị, cửa hàng trái cây ở thành phố. Tại một hệ thống siêu thị lớn trên đường Phan Văn Trị (quận Gò Vấp), các loại táo đỏ Pháp có giá chỉ 35.900 đồng/kg, cam Úc 39.900 đồng/kg… thu hút đông khách lựa chọn. “Mua 2 kg trái cây ngoại có giá chưa tới 100 nghìn đồng, mức giá này còn rẻ hơn nhiều loại trái cây trong nước, mà lại ngon và lạ miệng”, chị Thu Hồng (ngụ Quận 3) nhận xét. Trong khi, nhiều loại trái cây trong nước được bày bán ở siêu thị thì giá còn cao hơn nhiều so với trái cây nhập khẩu. Như măng cụt tại siêu thị, cửa hàng trái cây có giá từ 79 nghìn-120 nghìn/kg, bưởi 80 nghìn/kg… và rất ít khách chọn mua.
Trước tình trạng nhiều loại nông sản Việt Nam phong phú nhưng giá trị thấp, nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh đã tìm mọi cách chế biến, làm mới sản phẩm… Bất ngờ khi thấy những túi chuối chiên, bánh đậu xanh… đã được chế biến sẵn, hút chân không và cấp đông, có thời hạn sử dụng cả năm của một doanh nghiệp thực phẩm, chị Minh Hà (ngụ Quận 7) tâm đắc: “Những món ăn này rất quen thuộc hằng ngày nhưng đây là lần đầu tiên tôi thấy chúng được cấp đông để xuất khẩu. Khi rã đông và làm nóng, chất lượng, mùi vị sản phẩm vẫn không có gì thay đổi. Đây là cách làm rất hay của doanh nghiệp để có thể đưa nhiều món ăn Việt Nam ra thế giới”.
Vui mừng vì nhiều khách hàng hỏi mua, phụ trách phòng xuất nhập khẩu Công ty Thảo Nguyên Foods Chung Tấn Quốc Tuấn (huyện Hóc Môn) cho biết: Đây là những sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất gần 5 năm qua. Chúng tôi chuyên sản xuất thực phẩm chế biến nhưng khi thấy sức mua ngày càng đi xuống, lãnh đạo công ty đã tìm mọi cách làm mới sản phẩm, biến những sản phẩm quen thuộc thành mặt hàng độc lạ bằng cách chế biến sâu, cấp đông…; nhất là chất lượng vẫn như sản phẩm tươi. Các loại chuối chiên, bánh đậu xanh… cũng xuất phát từ ý tưởng này. Nhờ vậy, sản phẩm này tiếp tục có đầu ra ổn định, giá trị cũng được nâng lên đáng kể; người nông dân bán được nông sản.
Chuyên sản xuất bún, phở khô từ rau củ, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Khánh Hà Trương Thị Hồng Hà cho biết: Để nâng tầm giá trị nông sản cần phải cho chúng một diện mạo mới, thay vì chỉ bán tươi. Đơn cử như doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch để chế biến nông sản thành nước uống, sấy khô hoặc chế biến thành những món mới, có thời gian bảo quản lâu hơn. “Gần một năm nay, chúng tôi đã chế biến thanh long để làm bún, phở, mì spaghetti... Chúng tôi liên kết với nông dân bao tiêu đầu ra cho thanh long, trung bình mỗi năm tiêu thụ khoảng 180 tấn thanh long”, bà Hà chia sẻ.
Mặc dù có thị trường xuất khẩu hơn 20 quốc gia nhưng các loại trái cây của Công ty cổ phần Thực phẩm G.C (G.C Food) như dưa lưới, nho, táo, ổi, thanh long… trồng hữu cơ và chủ yếu phục vụ nội địa. Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty G.C Food Nguyễn Văn Thứ khẳng định: “Chúng tôi chưa xuất khẩu các dòng sản phẩm này mà chủ yếu chú trọng thị trường trong nước. Công ty đầu tư vào chất lượng, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và các chế phẩm sinh học trong canh tác nên trái cây rất ngon và sạch; thu hoạch tới đâu bán hết tới đó.
Bên cạnh đó, mẫu mã, bao bì cũng được chúng tôi đầu tư kỹ lưỡng. Tôi cho rằng nên tận dụng lợi thế sân nhà để bán hàng, không chỉ tập trung vào xuất khẩu”. Theo ông Thứ, Việt Nam có nhiều lợi thế về cây trái nhưng chúng ta đang thua ngay trên sân nhà. Không ít doanh nghiệp chú trọng thị trường nước ngoài, đáp ứng yêu cầu chất lượng của nhà nhập khẩu mà bỏ qua nhu cầu từ thị trường trong nước, chính tư duy sản xuất nông nghiệp này làm giảm sức cạnh tranh của trái cây nội. “Hầu hết những sản phẩm nhập khẩu đang chọn bán ở kênh siêu thị, là những nơi người tiêu dùng khá quan tâm về vấn đề an toàn, sức khỏe nên họ bán được giá khá cao. Trong khi sản phẩm trái cây của chúng ta lại bán tại các kênh là chợ đầu mối với giá thấp”, ông Thứ nhìn nhận.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, để nông sản Việt Nam khẳng định vị thế, dù phục vụ thị trường nào cũng đều phải chăm chút để có sản phẩm nông nghiệp chất lượng. Ngoài chất lượng, cần đầu tư về bao bì, nhãn mác. Công nghệ sau thu hoạch cũng cần phải được quan tâm. Trái cây nhập được đóng gói đẹp mắt, bảo quản lạnh, đầy đủ nhãn mác nhưng trái cây nội thì chưa làm được như vậy.
Cùng với công nghệ bảo quản thì chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm cũng phải được đầu tư. Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên khuyến nghị: “Nhà nước cần quy hoạch lại vùng trồng, nông dân không nên canh tác quá ồ ạt để tránh cung vượt cầu. Hàng Việt Nam sẽ có chỗ đứng nếu tận dụng các ưu thế riêng.
