Nâng cao năng lực sơ cứu tai nạn giao thông

Xây dựng hệ thống pháp lý đầy đủ

Ở nước ta, hiện chỉ có một số tỉnh, thành phố lớn có Trung tâm cấp cứu 115, và các trung tâm này cũng chỉ đáp ứng được 10% số cuộc gọi cấp cứu tai nạn. Mạng lưới tình nguyện viên (tình nguyện viên chữ thập đỏ, cựu chiến binh…), nhân viên y tế cơ sở chưa được đào tạo về cấp cứu tai nạn, thương tích, không được trang bị dụng cụ và trang thiết bị cần thiết. Ngoài ra, nhiều người tham gia cấp cứu ban đầu còn e ngại khi cấp cứu vì sợ phiền phức với cơ quan luật pháp và thân nhân người bị thương. Các nước có mạng lưới cấp cứu phát triển đều xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, đặc biệt là Luật Good Samaritan (Luật giảm trách nhiệm pháp lý của sơ cứu viên, nhằm giúp những người chung quanh bớt do dự trong việc giúp đỡ nạn nhân). Sự bảo vệ (giảm trách nhiệm pháp lý) này sẽ giúp loại bỏ sự lưỡng lự của người đi đường khi hỗ trợ người bị nạn do lo ngại liên lụy với pháp luật.

Hệ thống chăm sóc chấn thương trước viện cơ bản gồm bốn cấu phần: thông tin, vận chuyển cấp cứu, cấp cứu ban đầu tại hiện trường và chăm sóc nâng cao tại cơ sở y tế. Việc xây dựng hệ thống chăm sóc chấn thương trước viện trước hết cần một hệ thống pháp luật đầy đủ nhằm cung cấp hỗ trợ và bảo vệ cần thiết cho người tham gia cấp cứu nạn nhân. Tùy điều kiện kinh tế của từng quốc gia, việc đầu tư tổ chức hệ thống cấp cứu cũng khác nhau. Những quốc gia có thu nhập cao như Mỹ tập trung đầu tư đào tạo cho cảnh sát, cứu hỏa, nhân viên cấp cứu,... nhằm cung cấp sơ cấp cứu ban đầu. Hệ thống thông tin được điều hành trung tâm thông qua tổng đài 911, hệ thống vận chuyển cấp cứu được liên kết chặt chẽ giữa phương tiện cấp cứu như xe cứu thương, trực thăng cấp cứu với các trung tâm y tế. Một số quốc gia thu nhập thấp như Ga-na tập trung đào tạo cho tình nguyện viên cấp cứu như lái xe ta-xi và cung cấp một số vật tư tiêu hao đơn giản cũng đã cho thấy hiệu quả trong việc cấp cứu nạn nhân TNGT.

Việc xây dựng một hệ thống chăm sóc chấn thương trước viện trước hết cần một hệ thống pháp luật đầy đủ nhằm cung cấp hỗ trợ và bảo vệ cần thiết cho người tham gia cấp cứu nạn nhân. Tại một số quốc gia ở châu Á, hệ thống thông tin cấp cứu đã được thiết lập, tuy nhiên độ bao phủ còn thấp. Ở nước ta, số điện thoại cấp cứu 115 vẫn chưa được phủ sóng toàn quốc. Một số quốc gia như Thái-lan, Ấn Độ, Phi-li-pin có hệ thống thông tin kết hợp giữa y tế, cứu hỏa và cảnh sát, cho phép kết nối giữa bệnh viện, dịch vụ cấp cứu và cảnh sát. Việc áp dụng một số điện thoại thống nhất phục vụ cấp cứu và các dịch vụ khẩn cấp khác giúp người dân dễ liên lạc xin hỗ trợ. Tuy nhiên, việc điều phối thông tin đối với hệ thống này đòi hỏi năng lực phân loại cao, đồng thời việc phối hợp giữa các cơ quan cũng là một vấn đề quan trọng, đặc biệt trong các trường hợp thảm họa.

Đào tạo cơ bản cho tình nguyện viên

Chăm sóc chấn thương cho nạn nhân trước viện trong những giờ đầu có thể góp phần giảm đáng kể mức độ nặng và nguy cơ chết của nạn nhân TNGT. Hệ thống chăm sóc chấn thương trước viện gồm các cấp độ: Đào tạo tình nguyện viên sơ cấp cứu, người đi đường gặp tình huống tai nạn dừng lại giúp đỡ, gọi hỗ trợ, trợ giúp đường thở, cầm máu (cấp độ 1); quản lý hiện trường, cứu hộ ổn định, vận chuyển (cấp độ 2, cần 100 đến 400 giờ đào tạo); chăm sóc chấn thương trước viện nâng cao, có trang thiết bị và thuốc (cấp độ 3). Dù ở cấp độ nào, vẫn cần phải có sự đầu tư cho quá trình đào tạo, đầu tư trang thiết bị và tổ chức thực hiện. Xét điều kiện kinh tế của nước ta, việc đầu tư phát triển cấp độ 1 của hệ thống cấp cứu trước viện là phù hợp.

Trong hệ thống chăm sóc chấn thương trước viện, điều phối thông tin vận chuyển cấp cứu và chăm sóc chấn thương đóng vai trò hạt nhân của cả chu trình để phòng tránh chết người và những di chứng không đáng có cho người bệnh. Thông tin cấp cứu được duy trì liên tục trong suốt quá trình cấp cứu và vận chuyển. Trong khi xe cấp cứu trên đường đến, dịch vụ tư vấn và hướng dẫn xử trí cấp cứu tiếp tục thực hiện cho người gọi điện. Ngay cả khi đang ở hiện trường hoặc chuyển người bệnh đến bệnh viện, nhân viên y tế trên xe cứu thương vẫn tiếp tục liên lạc với bệnh viện để bảo đảm mọi nguồn lực cần thiết cứu chữa người bệnh đã sẵn sàng ngay khi tới bệnh viện. Hệ thống định vị toàn cầu (GPS) hỗ trợ xác định chính xác vị trí gọi đến và địa điểm xe cấp cứu trên đường, từ đó, hỗ trợ công tác vận chuyển trong thời gian ngắn nhất tiếp cận hiện trường và bệnh viện.

Xây dựng và vận hành hệ thống cấp cứu trước viện hiệu quả có thể góp phần giảm từ 20% đến 25% tỷ lệ chết người cho nạn nhân TNGT. Phát triển hệ thống cấp cứu trước viện cần dựa trên điều kiện phát triển của quốc gia. Với các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, một hệ thống dựa vào mạng lưới tình nguyện viên và các kỹ thuật viên được đào tạo sơ cấp cứu cơ bản có thể góp phần tiếp cận với nạn nhân và cung cấp nhanh các xử trí. Đồng thời, cơ quan quản lý cần có chính sách phù hợp cho công tác đào tạo, đào tạo thường xuyên và chế độ đãi ngộ cho việc sơ cấp cứu ban đầu. Mặt khác, yếu tố tiên quyết để hệ thống sơ cấp cứu trước viện phát triển là cần có một hệ thống pháp lý đầy đủ nhằm hỗ trợ và bảo vệ những người cung cấp dịch vụ sơ cấp cứu cho nạn nhân. Hệ thống thông tin thuận lợi và được duy trì thông suốt, liên tục là một phần không thể tách rời của một mạng lưới cấp cứu hiệu quả, góp phần giảm thiểu biến chứng và tử vong cho nạn nhân.

Nguyễn Phương Nam (Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam)

Theo báo cáo tại Hội nghị quốc tế về y học cấp cứu năm 2016, nhiều địa phương nước ta chưa có Trung tâm cấp cứu 115. Ngay tại địa phương có Trung tâm 115 thì hệ thống các trạm cấp cứu vệ tinh cũng rất mỏng, số kíp cấp cứu 115 rất ít, chưa đáp ứng được yêu cầu của người bệnh. Bên cạnh khó khăn về nhân lực, mặt bằng, chế độ chính sách, khó khăn về phương tiện để cấp cứu cũng là vấn đề đặt ra, chỉ có Hà Nội và TP Hồ Chí Minh có hơn 10 kíp xe cứu thương thường trực; các địa phương khác chỉ có từ một đến tám kíp xe, trong khi đó theo tiêu chuẩn của WHO là 15 kíp xe/một triệu dân.